Systemy Przeciwpożarowe w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach ze Szczególnym Uwzględnieniem Obszarów Pustyni Błędowskiej

Lasy Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych (RDLP) w Katowicach należą do najbardziej zagrożonych pożarami w skali całego kraju. Znaczną część ich powierzchni, bo aż 316 046 ha (50,88%), zaliczono do I (najwyższej) kategorii zagrożenia pożarowego według stanu na dzień 31.12.2025 r.

Historia Wielkich Pożarów w Lasach RDLP Katowice

Przez lata lasy w regionie katowickim doświadczały wielu niszczycielskich pożarów. Najwięcej z nich, bo 1 400, powstało w roku 1992, obejmując łączną powierzchnię ponad 13 tys. hektarów.

Największe pożary w wybranych Nadleśnictwach:

• Nadleśnictwo Lubliniec: Największy pożar terenów leśnych, około 2 000 ha, zanotowano w roku 1786, który strawił obszar lasu położony pomiędzy Kokotkiem a Lublińcem. Następny wielki pożar miał miejsce na tym samym terenie w roku 1921, obejmując około 1 000 ha.
• Nadleśnictwo Brzeg: W roku 1826 spłonęło około 750 ha lasów, a w roku 1947 pożar pochłonął około 300 ha w leśnictwach Dobrzyń i Wójcice.
• Nadleśnictwo Zawadzkie: Odnotowano pożary leśne o powierzchni około 800 ha w 1922 r., około 2 000 ha w 1929 r., 105 ha w 1983 r., a także w 1986 r.
• Nadleśnictwo Brynek: Największym pożarem w ostatnich latach był pożar w roku 1986 w Obrębie Tworóg, który objął około 250 ha.
• Nadleśnictwo Herby: Pożar w roku 1992 miał powierzchnię ponad 440 ha, stając się największym pożarem w ówczesnym województwie częstochowskim. Dzięki sprawnej akcji jednostek straży pożarnej, pilotów samolotów gaśniczych, pomocy wojska i ogromnemu zaangażowaniu leśników udało się zatrzymać ogień i nie dopuścić do spalenia olbrzymiego kompleksu leśnego o powierzchni około 17 tys. hektarów.
• Nadleśnictwo Olkusz: Corocznie notuje się od kilku do kilkudziesięciu pożarów. Największe z nich miały miejsce w latach: 1979 (w Leśnictwie Podlesie ok. 94 ha), 1988 (w Leśnictwie Żurada ok. 66 ha), 1990 (w Leśnictwie Pomorzany ok. 250 ha), 1992 (w leśnictwach Pomorzany, Żurada i Jaroszowiec łącznie 1 247 ha), 1994 (w Leśnictwie Podlesie 16 ha).

Katastrofalne Pożary Roku 1992 i System Zabezpieczenia na Obszarze Pustyni Błędowskiej

Pożary katastrofalnego roku 1992 objęły praktycznie swym zasięgiem pas pomiędzy dwiema pustyniami: Starczynowską i Błędowską. Na ich wielkość zaważyło kilka przyczyn, z których najistotniejszą była niespotykana susza - w okresie od maja do początków września nie zanotowano żadnych opadów. Na tych terenach znajdują się liczne zapadliska, co sprawiło, że obszary te nie były dostępne w czasie akcji gaśniczej. Przy minimalnej wilgotności ściółki, silnym wietrze i w terenie słabo dostępnym, tempo rozprzestrzeniania się pożarów było bardzo wysokie.

W Nadleśnictwach Rudy Raciborskie, Rudziniec i Kędzierzyn w sierpniu 1992 roku wybuchł pożar, który swym zasięgiem objął ponad 9 000 ha lasów. W jego efekcie zniszczeniu uległy nie tylko drzewostany (ponad 1 160 tys. m3 drewna, z czego w Nadleśnictwie Rudy Raciborskie ponad 600 tys.), ale co gorsza, wypalona została warstwa próchniczna gleby i całkowicie zniszczone życie biologiczne. Po pożarze, na dużych odkrytych powierzchniach powstawały trąby powietrzne, wywiewające żyzny popiół, co dodatkowo spowodowało obniżenie jakości siedlisk. Pomimo tak dużej powierzchni pożaru, Nadleśnictwo zdołało ją uproduktywnić w ciągu zaledwie trzech lat (1993-95).

Odbudowa Ekosystemów i Unikalny System Zabezpieczenia

Obecnie trwa odbudowa zniszczonych ekosystemów leśnych na pożarzysku. W pierwszym etapie, na zdegradowane tereny wprowadzono gatunki pionierskie (sosna, brzoza, modrzew), które jako przedplon mają za zadanie wytworzenie odpowiednich warunków mikroklimatycznych do wprowadzenia gatunków docelowych (buk, dąb i inne). Na etapie tym skrzętnie wykorzystuje się wszelkie samosiewy, które licznie pojawiły się na pożarzysku.

Ponieważ duże powierzchnie młodników oraz powierzchni zatrzcinniczonych są bardzo zagrożone pożarami, na pożarzysku utworzono unikalny system zabezpieczenia przeciwpożarowego. W skład tego systemu wchodzą, między innymi:

• dwie wieże obserwacyjne,
• 22 punkty czerpania wody,
• lotnisko dla samolotów patrolowo-gaśniczych ze zbiornikami wody o pojemności 100 m3,
• pasy przeciwpożarowe oparte na sieci utwardzonych dróg.

Zadaniem tych pasów jest sprowadzenie ewentualnych pożarów do poziomu ziemi i umożliwienie założenia linii obrony. Dzielą się one na pasy stałe - I rzędu i czasowe - II rzędu, a składają się z drogi, pasa krzewów, pasa kośnej łąki oraz pasa drzewostanu bez łatwopalnych gatunków. Łączna długość wszystkich pasów wynosi 97 km.

Współczesna Prewencja i Akcje Gaśnicze

W ostatnich latach również odnotowywano znaczące pożary, wymagające szybkiej i skoordynowanej reakcji:

• W Nadleśnictwie Rudy Raciborskie w roku 1979 spaleniu uległo 153 ha, a w roku 1989 - 328 ha.
• W Nadleśnictwie Olkusz 11 maja 2012 roku przy drodze z miejscowości Bukowno do Olkusza powstał pożar, który dynamiką rozwoju przypomniał o groźnym żywiole.
• W Nadleśnictwie Chrzanów pożar powstał 28 marca 2022 r. na terenie leśnictwa Mętków w środku kompleksu leśnego w dwóch miejscach - prawdopodobnie wskutek podpalenia. Szybkiemu rozwojowi sprzyjały: silny porywisty wiatr, duża ilość pożarów w tym samym czasie (brak możliwości zaangażowania większych sił i środków od razu po powstaniu pożaru) oraz duża ilość materiału palnego nagromadzonego na dnie lasu (suche trawy - pora roku). Spaleniu uległo 17,05 ha lasu.
• W Nadleśnictwie Świerklaniec pożar powstał na terenie obcym (las przyległy do Huty Cynku w Miasteczku Śląskim) w dniu 21 maja 2022 r. ok godziny 11:40. Od początku w akcji gaśniczej brały udział samoloty i śmigłowiec, jednak bardzo silne porywy powodowały przerzuty na kilkusetmetrowe odległości oraz uniemożliwiały udział statków powietrznych w akcji gaśniczej. Przerzut na grunty Lasów Państwowych, a wcześniej przez dwie drogi asfaltowe, spowodował rozwój pożaru na dużej powierzchni i ogromne trudności w prowadzeniu akcji gaśniczej. Dzięki zaangażowaniu samolotów i śmigłowca, późnym wieczorem udało się opanować pożar.

Obserwacja i Dyspozycyjność

W okresie zagrożenia pożarowego z dostrzegalni prowadzona jest obserwacja lasu, a każdy podejrzany dym zgłaszany jest do Punktu Alarmowo-Dyspozycyjnego w Nadleśnictwie. Na terenie RDLP w Katowicach pracuje 67 dostrzegalni pożarowych. Przy pomocy precyzyjnych kierunkomierzy ustalane są namiary kątowe dymu wydostającego się z lasu. Na większości dostrzegalni pracują obserwatorzy, ale są również dostrzegalnie z kamerami, gdzie pożar jest wykrywany przez specjalne oprogramowanie analizujące obraz. Do weryfikacji dymu wykrytego przez system niezbędny jest człowiek, ale dzieje się to już w punkcie alarmowo-dyspozycyjnym nadleśnictwa, nie na wieży.

W regionie funkcjonuje 39 punktów alarmowo-dyspozycyjnych, zlokalizowanych w każdym nadleśnictwie. Pełnią one rolę koordynującą działania przeciwpożarowe na terenie nadleśnictwa. To tutaj trafiają wszystkie zawiadomienia o pożarach czy podejrzanych dymach z dostrzegalni, patroli i innych źródeł.

Wsparcie Lotnicze i Punkty Czerpania Wody

Samoloty i śmigłowce w okresie zagrożenia pożarowego dysponowane są natychmiast po zauważeniu dymu na terenach leśnych lub w bezpośredniej ich bliskości. Użycie samolotów pozwala na szybkie zlokalizowanie pożaru i rozpoczęcie gaszenia, a co za tym idzie, zmniejszenie strat pożarowych. Na terenach leśnych znajduje się ponad 1000 punktów czerpania wody gaśniczej różnego typu (naturalnych, sztucznych i hydrantów), co stanowi kluczowy element w walce z ogniem.

tags: #zbiornik #przeciwpozarowy #wola #bledowa #nadlesnictwo