Hydrant Zewnętrzny: Przepisy, Normy i Oznakowanie

Hydrant zewnętrzny to kluczowy element sieci wodociągowej, zaprojektowany jako źródło wody do celów przeciwpożarowych. Stanowi on niezbędny składnik systemów ochrony przeciwpożarowej, zarówno w przestrzeni otwartej, na zewnątrz budynków, jak i w otoczeniu obiektów budowlanych. Jego prawidłowe usytuowanie i oznakowanie ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo ludzi i mienia. Hydranty powinny być dobrze widoczne i łatwo dostępne, aby w razie zagrożenia można było z nich skorzystać w jak najkrótszym czasie, pobierając wodę do gaszenia pożarów i zaopatrywania pojazdów straży pożarnej.

Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce, omawiając kluczowe akty prawne, wymagania dotyczące instalacji, lokalizacji, oznakowania oraz typów hydrantów. Artykuł ma jedynie charakter poglądowy.

Podstawy Prawne i Normy Dotyczące Hydrantów Zewnętrznych

Kwestie związane z projektowaniem, lokalizacją, oznakowaniem oraz odbiorem hydrantów zewnętrznych są regulowane przez szereg ustaw i rozporządzeń dotyczących ochrony przeciwpożarowej i prawa budowlanego. Obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach i zgodnie z zasadami techniki, zapewniając m.in. spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego.

Hydranty zewnętrzne, zgodnie z Ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych, stanowią wyrób budowlany, czyli element trwale wbudowany w obiekt budowlany lub jego część i wpływający na właściwości użytkowe tego obiektu. Podlegają one ocenie technicznej przeprowadzanej przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP-PIB).

Kluczowe Akty Prawne

Najważniejsze dokumenty, w których znajdują się przepisy regulujące kwestie związane z hydrantami zewnętrznymi, to:

• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030) - ten dokument jest kluczowy dla hydrantów zewnętrznych, szczegółowo regulując m.in. średnice nominalne sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych.
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie.

Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - hydrantów zewnętrznych i wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji, jakie znajdziemy w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.

Polskie Normy i Aprobaty Techniczne

Hydranty zewnętrzne powinny spełniać wymagania Polskich Norm, które są odpowiednikami norm europejskich (EN). Normy te opisują przede wszystkim wymagania i metody badań dotyczące budowy i parametrów użytkowych hydrantów oraz ich prawidłowego oznakowania. Do najważniejszych Polskich Norm dotyczących hydrantów zewnętrznych należą:

• PN-EN 14384: Hydranty przeciwpożarowe nadziemne (odpowiednik PN-EN 14384:2009)
• PN-EN 14339: Hydranty przeciwpożarowe podziemne (odpowiednik PN-EN 14339:2009)

Hydranty mogą być dopuszczone do zastosowania w obiektach budowlanych lub ich częściach po uzyskaniu aprobaty technicznej CNBOP, która potwierdza pozytywną ocenę techniczną przydatności wyrobu. Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi posiadać, co najmniej w dniu produkcji:

• Aprobatę techniczną (lub Krajową Ocenę Techniczną - KOT)
• Atest higieniczny Państwowego Zakładu Higieny (PZH)
• Świadectwo dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.

Brak któregokolwiek z tych dokumentów uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.

Kiedy Hydrant Zewnętrzny Jest Wymagany?

Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Hydranty zewnętrzne są ważnym elementem infrastruktury obiektów i terenów zagrożonych pożarem, szczególnie w miejscach będących dużym skupiskiem ludzi. Obowiązek zapewnienia przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru dotyczy:

• Jednostek osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
• Położonych w ich granicach budynków użyteczności publicznej, budynków zamieszkania zbiorowego, obiektów produkcyjnych i magazynowych. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
• Stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
• Obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².

Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.

Wymagania Techniczne dla Sieci Wodociągowej Przeciwpożarowej

Sieć wodociągowa stanowiąca źródło wody do celów przeciwpożarowych powinna być zasilana z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymaganą wydajność i ciśnienie w hydrantach zewnętrznych, nawet tych niekorzystnie ulokowanych, przez co najmniej 2 godziny.

Wydajność i Ciśnienie

Sieć wodociągowa przeciwpożarowa powinna zapewniać:

• Wydajność nie mniejszą niż 5 dm³/s.
• Ciśnienie w hydrancie zewnętrznym nie mniejsze niż 0,1 MPa (megapaskala).
• Maksymalne ciśnienie hydrostatyczne w sieci wodociągowej przeciwpożarowej nie może przekraczać 1,6 MPa.

Rodzaj Sieci Wodociągowej

Ppoż. sieci wodociągowe należy wykonywać jako sieci obwodowe. Dopuszcza się jednak budowę sieci wodociągowej przeciwpożarowej rozgałęzieniowej poza obszarami miejskimi oraz tam, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s. Możliwa jest również budowa odgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.

W przypadku gdy łączna wymagana ilość wody przekracza 30 dm³/s, sieć obwodową zasila się w dwóch punktach znajdujących się w możliwie największej odległości od siebie, nie mniejszej jednak niż 1/4 obwodu sieci.

Sieć wodociągową przeciwpożarową, dla której łączna wymagana ilość wody przekracza 20 dm³/s, należy tak zaprojektować i budować, aby możliwe było jednoczesne pobieranie wody z dwóch sąsiednich hydrantów zewnętrznych.

Należy pamiętać, że podane w rozporządzeniu średnice dotyczą średnic nominalnych wewnętrznych. Projektując sieci z tworzyw sztucznych, gdzie rury oznaczane są przez podanie średnicy zewnętrznej, należy sprawdzić, czy po odjęciu grubości ścianki spełniamy założenia rozporządzenia.

Rodzaje Hydrantów Zewnętrznych i Ich Parametry

Hydranty zewnętrzne dzielą się na nadziemne i podziemne. Hydranty strażackie zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia, które umożliwiają odłączenie ich od sieci. Odcięcia te muszą pozostawać w położeniu otwartym podczas normalnej eksploatacji sieci.

Hydranty Nadziemne

Hydrant zewnętrzny nadziemny to kolumna, obustronnie zakończona nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym), co wyróżnia go z otoczenia i zapewnia dobrą widoczność. Na sieci wodociągowej przeciwpożarowej stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80.

Hydranty Podziemne

Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, której cała konstrukcja znajduje się pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą „W”. Do skorzystania z hydrantu podziemnego konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, który znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.

Dopuszcza się instalowanie hydrantów podziemnych o średnicy nominalnej DN 80 w przypadkach, gdy zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane, np. ze względu na utrudnienia w ruchu, czy w obiektach budowlanych produkcyjnych i magazynowych, w których wymagana ilość wody do celów ppoż. jest wysoka.

Średnice Nominalne i Wydajność

Wydajność nominalna hydrantu zewnętrznego, przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody, w zależności od jego średnicy nominalnej (DN), nie może być mniejsza niż:

• dla hydrantu nadziemnego DN 80 - 10 dm³/s
• dla hydrantu nadziemnego DN 100 - 15 dm³/s
• dla hydrantu podziemnego DN 80 - 10 dm³/s
• dla hydrantu nadziemnego DN 80 na sieci, o której mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia (sieć o wydajności nie mniejszej niż 5 dm³/s) - 5 dm³/s.

Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne, spełniające następujące wymagania:

• Średnica nominalna hydrantu powinna wynosić DN 100 lub DN 150.
• Wydajność nominalna przy ciśnieniu nominalnym 0,2 MPa mierzonym na zaworze hydrantowym podczas poboru wody nie może być mniejsza niż 20 dm³/s.

Hydranty zewnętrzne mogą charakteryzować się różnym zakresem ciśnień nominalnych, np. PN 10 (ciśnienie nominalne 10 bar/1 MPa) lub PN 16 (ciśnienie nominalne 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i podziemne.

Kiedy stosować hydranty nadziemne, a kiedy podziemne?

Co do zasady, zalecanym jest instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, a do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody.

Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli zainstalowanie hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudnione lub niewskazane. Może to wynikać z utrudnień w ruchu drogowym, ruchu pieszych, ryzyka uniemożliwienia dojazdu służb ratunkowych lub innych specyficznych warunków terenowych.

Lokalizacja i Rozmieszczenie Hydrantów Zewnętrznych

Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, tak od budynków, jak i od siebie, aby zapewnić efektywne zaopatrzenie w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru. Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:

• Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów. Poza obszarami miejskimi odległość między hydrantami powinna być dostosowana do gęstości istniejącej i planowanej zabudowy.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczono na maksymalnie 15 metrów.
• Odległość od ściany chronionego budynku powinna wynosić co najmniej 5 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu. Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie. Przy odbiorze niektórych obiektów strażacy wymagają, aby ten wymiar był spełniony w polu widzenia.

Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody do celów przeciwpożarowych na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250, hydranty nadziemne powinny być usytuowane w miejscach dostępnych z głównych dróg komunikacyjnych na terenie jednostki osadniczej.

Przy hydrancie należy przewidzieć stanowisko czerpania wody o wymiarach zapewniających swobodny dostęp do hydrantu, a na stanowisku czerpania wody należy umieścić zakaz parkowania. W celu łatwego otwarcia zasuwy odcinającej hydrant, odległość między trzpieniem zasuwy hydrantowej a skrajem hydrantu (podziemnego lub nadziemnego) nie może być mniejsza niż 0,8 m.

Określenia potrzeb w zakresie instalowania hydrantów dokonują właściwe miejscowo organy Państwowej Straży Pożarnej w ramach opiniowania projektów studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, w trybie określonym w przepisach o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych

Skuteczność działań służb pożarniczych zależy od prawidłowego zaprojektowania całego systemu, czyli m.in. właściwego rozmieszczenia i oznaczenia hydrantów. Oznakowanie hydrantów zgodne powinno być z Polskimi Normami - każde zatem oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach.

Oznakowanie Hydrantów Nadziemnych

Hydranty zewnętrzne nadziemne mają kolor czerwony, co zapewnia stosunkowo dobrą widoczność. Znak hydrant to tabliczka w biało-czerwonym kolorze (czerwone paski na zewnątrz, biały pasek wewnątrz) z wpisaną w jej środek czarną literą „H”. Znak hydrant może być umiejscowiony bezpośrednio na hydrancie lub na wysięgniku, który zdecydowanie podnosi widoczność urządzenia i może być niezbędny w odniesieniu do hydrantów zlokalizowanych na terenach zielonych, w lekkich zagłębieniach terenów lub na wzniesieniach, gdy np. istnieje ryzyko przysłonięcia urządzenia przez trawy. Znaki hydrantowe mogą być płaskie lub przestrzenne (znaki 3D), dobrze widoczne z każdej strony.

Oznakowanie Hydrantów Podziemnych

Do wskazania lokalizacji hydrantów podziemnych stosuje się czerwone tablice orientacyjne (biała obwódka, czerwone tło, białe piktogramy), na których znajduje się litera „H” oraz informacja o średnicy zaworu, kierunku i odległości od znaku, w których znajduje się hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości, w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.

Do oznakowania hydrantów zewnętrznych, oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem, można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D). Wszystkie znaki powinny być zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe i posiadać świadectwo dopuszczenia CNBOP. W pobliżu hydrantu powinno się również umieścić instrukcję jego użytkowania w razie pożaru.

Warto zaznaczyć, że do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się inne znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej, dla których obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, choć w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01.

Konserwacja Hydrantów Zewnętrznych

Właściciele sieci wodociągowej przeciwpożarowej są zobowiązani do tego, by raz w roku poddawać hydranty zewnętrzne przeglądom i konserwacji. Jest to kluczowe dla utrzymania ich sprawności i gotowości do użycia w sytuacjach awaryjnych.

tags: #znak #hydrant #zewnetrzny #wyimary #skrzynki