Wszystkie znaki bezpieczeństwa umożliwiają intuicyjne zrozumienie ich przekazu. Stosuje się je zarówno wewnątrz budynków, jak i w ich otoczeniu. Znaki bezpieczeństwa są obowiązkowym elementem systemów bezpieczeństwa i ochrony przeciwpożarowej w budynkach użyteczności publicznej, szkołach, instytucjach kulturalnych i zakładach pracy. Dzięki tym znakom można w sposób maksymalnie czytelny i skuteczny opisać przestrzeń wokół nas.
Rola i Obowiązki Prawne Oznakowania Ewakuacyjnego
Prawidłowe i czytelne oznakowanie to kluczowy element wpływający na bezpieczeństwo osób przebywających w danym obiekcie lub na danym terenie. Należy tutaj zaznaczyć, że poprawne oznakowanie każdego obiektu jest prawnym obowiązkiem właściciela lub zarządcy budynku.
Nawet najlepiej zaprojektowany system ochrony przeciwpożarowej nie spełni swojej funkcji, jeżeli użytkownicy budynku, w którym system ten jest zainstalowany, nie będą znali podstawowych zasad bezpieczeństwa. Do jednych z podstawowych, a wręcz kluczowych zasad bezpieczeństwa jest znajomość dróg i zasad ewakuacji. Nawet w obiektach o nieskomplikowanej budowie - w warunkach dużego zadymienia, a co za tym idzie również ograniczonej widoczności - odnalezienie bezpiecznej drogi ewakuacyjnej może być dużym problemem. Do wskazywania właściwego kierunku drogi ewakuacyjnej służą odpowiednie znaki ewakuacyjne. Aby spełniały one swoją rolę, muszą być jednoznaczne, rozmieszczone w sposób umożliwiający ich poprawne odczytanie oraz stosowane według obowiązujących wymagań.
Konieczność stosowania znaków ewakuacyjnych wynika m.in. z Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Zgodnie z tym rozporządzeniem właściciele, zarządcy lub użytkownicy budynków mają obowiązek oznakowania dróg i wyjść ewakuacyjnych, miejsc zbiórki do ewakuacji, miejsc lokalizacji kluczy do wyjść ewakuacyjnych, a także drabin ewakuacyjnych, rękawów ratowniczych i pojemników z maskami ucieczkowymi. Tabliczki powinny spełniać wymagania Polskich Norm.
Zgodnie z przepisami z każdego miejsca w obiekcie, przeznaczonego do przebywania ludzi, należy zapewnić odpowiednie warunki ewakuacji. Oznacza to, że osoby znajdujące się w danym budynku lub na danym terenie powinny móc szybko i bezpiecznie opuścić strefę zagrożoną, np. objętą pożarem. Zapewnieniu odpowiednich warunków ewakuacji służą m.in. znaki ewakuacyjne.
Definicje Kluczowych Pojęć
- ZNAK BEZPIECZEŃSTWA: znak podający ogólny komunikat bezpieczeństwa, uzyskany przez połączenie koloru i kształtu geometrycznego, który poprzez dodanie symbolu graficznego nadaje szczególny komunikat bezpieczeństwa (tł. ISO 7010:2011).
- ZNAK DODATKOWY: znak, który uzupełnia inny znak i którego głównym celem jest zapewnienie dodatkowego wyjaśnienia (tł. ISO 7010:2011).
- DROGA EWAKUACYJNA: cały odcinek drogi poziomej i pionowej do przebycia z dowolnego punktu budynku do wyjścia końcowego na przestrzeń otwartą lub do innej strefy pożarowej.
Rodzaje Znaków Bezpieczeństwa
Znaki Bezpieczeństwa Ochrony Przeciwpożarowej
Znaki ochrony przeciwpożarowej mają za zadanie ostrzegać przed niebezpieczeństwem pożaru, a w przypadku jego wystąpienia usprawnić akcję gaśniczą, np. poprzez wskazanie miejsc rozmieszczenia sprzętu przeciwpożarowego. Ich celem jest także ochrona przed skutkami pożarów (i innych zdarzeń / klęsk żywiołowych) lub ich minimalizowanie. Do znaków ochrony przeciwpożarowej zaliczamy przede wszystkim znaki ewakuacyjne, ale także znaki zakazu i znaki ostrzegawcze, które w czytelny sposób określają sposób zachowania, wskazują miejsca potencjalnie niebezpieczne lub składy materiałów łatwopalnych. Znaki te zakazują podejmowania konkretnych czynności lub ostrzegają przed nimi.
Znaki Bezpieczeństwa Ewakuacyjne
Znaki ewakuacyjne należą do grupy znaków informacyjnych (białe piktogramy na zielonym tle). Są one jednym z najistotniejszych elementów systemu ochrony przeciwpożarowej. Intuicyjne piktogramy ewakuacyjne na znakach ułatwiają orientację oraz umożliwiają szybką i sprawną ewakuację w sytuacjach zagrożenia: wskazują kierunek drogi ewakuacyjnej i bezpiecznie prowadzą do wyjścia oraz do punktów zbiórki. Oznakowanie uwzględnia przeszkody na trasie ewakuacji i zmiany poziomu.
Zadaniem znaków ewakuacyjnych jest wyznaczenie bezpiecznych i najkrótszych dróg ewakuacyjnych oraz wskazanie rozmieszczenia elementów systemu ochrony przeciwpożarowej, takich jak apteczki, wyjścia ewakuacyjne, miejsca zbiórki do ewakuacji. Znaki informują również o konieczności podjęcia określonych działań (np. stłuc, aby uzyskać dostęp; przekręcić w lewo, w prawo, aby otworzyć; pchać po lewej, po prawej stronie, aby otworzyć) oraz wskazują na usytuowanie punktów medycznych i urządzeń ratunkowych (np. torba medyczna, defibrylator, drabina ratunkowa, telefon alarmowy).
Podział znaków ewakuacyjnych
Znaki ewakuacyjne można podzielić na grupy, w każdej z nich znajdują się oznaczenia o nieco odmiennej roli:
- Znaki ewakuacyjne podstawowe: dostarczają ogólnych informacji o tym, gdzie się kierować i w jaki sposób otworzyć przejście, aby wydostać się z budynku podczas ewakuacji.
- Znaki ewakuacyjne dla osób niepełnosprawnych: specyficzne oznaczenia uwzględniające potrzeby osób z ograniczoną mobilnością.
- Znaki ewakuacyjne wskazujące na techniczne środki przeciwpożarowe: nie pokazują kierunku ewakuacji, lecz działania i środki, które należy podjąć w przypadku zagrożenia.
- Znaki ewakuacyjne uzupełniające: nie są niezbędne do przeprowadzenia ewakuacji, ale dostarczają dodatkowych informacji, np. o przeznaczeniu danego wyjścia.
Znaki Bezpieczeństwa BHP
Znaki bezpieczeństwa BHP to szczególny rodzaj znaków bezpieczeństwa, stosowany obligatoryjnie we wszystkich zakładach pracy, halach magazynowych, biurach, galeriach handlowych czy instytucjach publicznych. Kwestie ich wykorzystania i rozmieszczenia regulowane są przez Kodeks Pracy, rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, a także Konstytucję Rzeczypospolitej.
Szczegółowy Wykaz i Znaczenie Znaków Ewakuacyjnych (PN-EN ISO 7010)
Znaki wskazujące kierunek do wyjścia i przebieg drogi ewakuacyjnej, zgodne z najnowszą normą PN-EN ISO 7010, składają się z dwóch elementów - piktogramu „wyjście ewakuacyjne” (prawo- lub lewostronne) oraz odpowiedniej strzałki. Poniżej przedstawiono wybrane znaki bezpieczeństwa - ewakuacji wraz z ich zastosowaniem (źródło: WYTYCZNE CNBOP-PIB "STOSOWANIE ZNAKÓW BEZPIECZEŃSTWA ZGODNYCH Z NORMĄ PN-EN ISO 7010"):
- Wyjście ewakuacyjne (lewostronne / prawostronne): Znak umieszczany nad drzwiami/przegrodami lub wzdłuż ciągów komunikacyjnych, uzupełniony o znak „strzałki”. Wskazuje kierunek ewakuacji, w tym wyjście ewakuacyjne lewostronne/prawostronne, będące drzwiami z pomieszczenia na drogę ewakuacyjną bądź drzwiami zastosowanymi na drodze ewakuacyjnej. Stosowany jest do oznakowania wyjść używanych w przypadku zagrożenia, w biurowcach, centrach handlowych, szkołach, uczelniach, hotelach, restauracjach oraz zakładach produkcyjnych.
- Strzałka kierunku (kąt 90° / 45°): Wskazuje kierunek ewakuacji - do stosowania ze znakami „wyjście ewakuacyjne”. Strzałka może być obrócona o wielokrotność kąta 90° lub 45° w odniesieniu do poziomu.
- Kierunek drogi ewakuacyjnej w lewo / w prawo / wzdłuż: Wskazuje kierunek ewakuacji na tym samym poziomie w lewo, w prawo lub wzdłuż.
- Kierunek drogi ewakuacyjnej w dół w lewo / w prawo: Wskazuje kierunek ewakuacji ze zmianą poziomu na niższy (w lewo/w prawo).
- Kierunek drogi ewakuacyjnej w górę / na ukos w lewo / w prawo: Wskazuje kierunek ewakuacji ze zmianą poziomu na wyższy lub kierunek ewakuacji na tym samym poziomie po skosie w lewo/w prawo w przestrzeni otwartej (open space).
- Kierunek drogi ewakuacyjnej w górę / na wprost / przez drzwi: Wskazuje kierunek ewakuacji ze zmianą poziomu na wyższy lub kierunek ewakuacji na tym samym poziomie na wprost, lub gdy znak umieszczony nad drzwiami informuje o kierunku ewakuacji prosto do drzwi i konieczności ich przekroczenia.
- Kierunek drogi ewakuacyjnej na wprost: Wskazuje kierunek ewakuacji na tym samym poziomie na wprost. Znak stosowany na podłodze.
- Pierwsza pomoc medyczna: Wskazuje miejsce, w którym znajduje się sprzęt / pomieszczenie pierwszej pomocy.
- Telefon alarmowy: Wskazuje miejsce, w którym znajduje się telefon alarmowy. Warto zadbać, aby w obiekcie znalazły się tabliczki telefonów alarmowych z wykazem najważniejszych numerów, ponieważ w sytuacji zagrożenia, pod wpływem stresu, łatwo zapomnieć nawet o najbardziej oczywistych rzeczach.
- Miejsce zbiórki ewakuacji: Wskazuje bezpieczne miejsce zbiórki, w którym powinny zgromadzić się osoby po ewakuacji.
- Stłuc, aby uzyskać dostęp: Wskazuje zabezpieczenie (osłonę), którą należy stłuc w celu uzyskania dostępu do klucza lub systemu otwarcia, bądź przegrody w celu uzyskania możliwości ewakuacji.
- Lekarz: Wskazuje miejsce, w którym można znaleźć lekarza.
- Defibrylator: Wskazuje miejsce, w którym znajduje się defibrylator.
- Prysznic do przemywania oczu: Wskazuje miejsce, w którym znajdują się prysznice do przemywania oczu.
- Prysznic bezpieczeństwa: Wskazuje miejsce, w którym znajduje się prysznic bezpieczeństwa.
- Nosze: Wskazuje umiejscowienie noszy.
- Okno ewakuacyjne z drabiną: Wskazuje usytuowanie okna ewakuacyjnego wraz z zainstalowaną drabiną ewakuacyjną, zewnętrznymi schodami ewakuacyjnymi.
- Okno ratunkowe: Wskazuje usytuowanie okna ratunkowego, przez które możliwe jest przeprowadzenie przez służby ratownicze ewakuacji, z wykorzystaniem drabin lub podnośników jednostek ratowniczo-gaśniczych.
- Przekręć (w lewo / w prawo), aby otworzyć: Wskazuje, iż w celu otwarcia drzwi na drodze ewakuacji klamkę należy przekręcić w określonym kierunku.
- Przycisk awaryjnego zatrzymania: Wskazuje usytuowanie awaryjnego przycisku zatrzymania.
- Pchać (po lewej stronie / po prawej stronie), aby otworzyć: Wskazuje drzwi na drodze ewakuacji, które należy pchać po określonej stronie, aby je otworzyć.
- Tymczasowe schronienie ewakuacyjne: Wskazuje miejsce tymczasowego schronienia ewakuacyjnego.
- Młotek awaryjny: Wskazuje lokalizację młotka awaryjnego.
- Torba medyczna: Wskazuje lokalizację torby medycznej.
- Resuscytator tlenu: Wskazuje lokalizację resuscytatora.
- Maska ucieczkowa: Wskazuje lokalizację maski ucieczkowej.
- Przesunąć (w prawo / w lewo), aby otworzyć: Wskazuje drzwi na drodze ewakuacji, które należy przesunąć w określonym kierunku, aby je otworzyć.
- Ciągnąć (z lewej strony / z prawej strony), aby otworzyć: Wskazuje drzwi na drodze ewakuacji, które należy ciągnąć z określonej strony, aby je otworzyć.
- Drabina ewakuacyjna: Wskazuje lokalizację drabiny służącej do ewakuacji.
- Krzesło ewakuacyjne: Wskazuje lokalizację krzesła ewakuacyjnego.
Normy i Materiały Znaków Ewakuacyjnych
Ewakuacyjne znaki kierunkowe: Stara czy nowa norma?
Jeśli chodzi o znaki ewakuacyjne, można stosować zarówno znaki odpowiadające starej normie (PN-92/N-01256/02), jak i nowe znaki (PN-EN ISO 7010). Dobrą praktyką jest stopniowa wymiana starych, wyeksploatowanych już tabliczek na nowe oznakowanie. Znaki wskazujące kierunek do wyjścia i przebieg drogi ewakuacyjnej, zgodne z najnowszą normą PN-EN ISO 7010, składają się z dwóch elementów - piktogramu „wyjście ewakuacyjne” (prawo- lub lewostronne) oraz odpowiedniej strzałki.
Znaki fotoluminescencyjne czy podświetlane?
Do oznakowania dróg ewakuacyjnych wykorzystuje się zarówno znaki fotoluminescencyjne, jak i znaki podświetlane. Znak wykonany z materiału fotoluminescencyjnego zapewnia jego widoczność nawet w warunkach słabego oświetlenia lub jego braku.
- Znaki fotoluminescencyjne: można stosować w miejscach, gdzie oświetlenie dzienne lub sztuczne jest wystarczające, by wzbudzić zjawisko fotoluminescencji i zapewnić znakom widoczność w ciemności przez określony czas.
- Znaki podświetlane: stosuje się w miejscach nieoświetlonych lub jeśli oświetlenie dzienne lub elektryczne podstawowe nie jest wystarczające, by wzbudzić zjawisko fotoluminescencji. Piktogramy na lampy wykonane są na folii translucentnej, która służy do wykonywania grafik na kasetonach podświetlanych.
Zasady Stosowania i Rozmieszczania Znaków Bezpieczeństwa
Głównym zadaniem znaków i sygnałów bezpieczeństwa jest informowanie pracowników o zagrożeniach, które występują w danym zakładzie pracy. Wszystkie takie miejsca powinny zostać oznakowane widocznymi znakami lub kolorami bezpieczeństwa.
Prawidłowe umieszczenie i widoczność znaków
Tabliczki umieszcza się na ścianach, mogą być również nalepione na podłogę lub podwieszone do sufitu. Znaki powinny być dobrze widoczne. Oznakowanie powinno odzwierciedlać rzeczywisty przebieg drogi ewakuacyjnej i musi być spójne - nie może powodować wątpliwości co do kierunku ewakuacji. Tabliczki powinny informować o każdej zmianie kierunku ewakuacji.
Znak powinien być umieszczany na wysokości około 150 cm od podłogi, prostopadle do kierunku ruchu informowanych ludzi.
Szkolenie i informowanie pracowników
Zastosowanie znaków i barw bezpieczeństwa nie spełni jednak swojej funkcji bez odpowiedniego przeszkolenia i poinformowania pracowników. Do poprawnego zastosowania znaków bezpieczeństwa należy dokonać analizy oceny ryzyka zawodowego, zastosować wszystkie możliwe środki eliminujące to ryzyko oraz zapewnić pracownikom informacje dotyczące ich stosowania.
Wszystkie osoby wykonujące pracę w miejscu potencjalnie zagrożonym powinny otrzymać:
- wyjaśnienie znaczenia znaków i sygnałów,
- zasady zachowania się pracowników, gdy natkną się na dany znak lub sygnał,
- konsekwencje nieprzestrzegania ustalonych zasad postępowania.
Szczegółowe instrukcje mogą zostać przekazane na szkoleniach stanowiskowych lub w formie łatwej do przyswojenia informacji pisemnej (np. w formie ulotki). Stosowane są również instrukcje w formie tablic informacyjnych. Dobrą praktyką jest również zaproszenie pracowników lub ich przedstawicieli do konsultacji z zakresu stosowania znaków bezpieczeństwa i barw bezpieczeństwa w firmie.
Rodzaje znaków ze względu na zastosowanie
W zależności od specyfiki zakładu pracy oraz jego potrzeb powinno się stosować:
- stałe znaki bezpieczeństwa: np. zakazu, ostrzegawcze, nakazu, ewakuacyjne;
- tymczasowe znaki bezpieczeństwa: np. sygnalizowanie niebezpieczeństwa, kierowanie ludźmi wykonującymi niebezpieczne czynności.
tags: #znak #przeciwpozarowy #wyjscie #ewakuacyjne