Armatura wodno-pianowa stanowi kluczowy element wyposażenia służb ratowniczo-gaśniczych, umożliwiając skuteczną walkę z ogniem poprzez dostarczanie środków gaśniczych, takich jak woda lub piana, do miejsca pożaru. Obejmuje szeroką gamę urządzeń, które zapewniają odpowiednie ciśnienie i przepływ środków gaśniczych, umożliwiając ich efektywne i celowane podawanie.
Jednym z najtrudniejszych zajęć jest praca strażaka. Często strażacy ryzykują swoim życiem, aby ratować mienie oraz życie poszkodowanych w pożarach, powodziach i innych klęskach żywiołowych. Zarówno ochotnicze, jak i państwowe straże pożarne korzystają z szerokiej gamy produktów armatury wodnej. Kluczowym elementem armatury niezbędnym podczas gaszenia pożarów jest hydrant, który jest wykorzystywany nie tylko do gaszenia, ale też do napełniania wozów strażackich. W przypadku pożaru hydrant zapewnia wystarczającą ilość wody gaśniczej, a szybki i łatwy dostęp do niego jest kluczowy, gdyż podczas gaszenia pożaru liczy się czas.
Rodzaje i zastosowanie węży pożarniczych
Węże pożarnicze są podstawowym elementem każdej linii gaśniczej, służącym do transportu wody lub roztworów środków pianotwórczych.
Węże ssawne
Węże ssawne służą do zasysania wody lub środka pianotwórczego z zewnętrznych źródeł, takich jak zbiorniki wodne. Konstrukcja linii ssawnej biegnie od nasady ssawnej pompy do zbiornika wodnego, umożliwiając pobieranie wody.
Parametry i budowa węży ssawnych
W zależności od materiału, z jakiego zostały wykonane węże ssawne, dzielimy je na:
- typ A - węże ssawne gumowe
- typ B - węże ssawne z tworzywa sztucznego (PVC)
W zależności od średnicy wewnętrznej rozróżnia się węże o średnicach 52, 75 i 110 mm. Spotkać można również węże ssawne o wielkościach 125 i 150 mm, używane do agregatów pompowych o dużych wydajnościach. Węże mogą występować w odmianach: Ł - z łącznikami oraz B - bez łączników.
Pożarnicze węże ssawne gumowe składają się z warstwy wewnętrznej i zewnętrznej wykonanej z gumy, wewnętrznej spirali wzmacniającej z drutu stalowego oraz wzmocnienia tekstylnego. Połączenie węży z łącznikami powinno być wykonane trzema sekcjami drutu, każda o liczbie zwojów wynoszącej co najmniej: 4 dla węży wielkości 52, 6 dla węży wielkości 75, 8 dla węży wielkości 110. Dopuszcza się taśmowanie węży trzema opaskami zaciskowymi.
Pożarnicze węże ssawne PVC posiadają taśmę wężową wykonaną z miękkiego PVC, zbrojoną spiralą z twardego PVC. Połączenie węży PVC z łącznikami powinno być wykonane tak jak w przypadku węży gumowych, dopuszcza się taśmowanie trzema opaskami zaciskowymi. Niektóre węże mogą posiadać osłony termoizolacyjne zabezpieczające taśmowanie.
Zasada działania i zastosowanie węży ssawnych
Wąż ssawny po połączeniu w układ zasysający pozwala na swobodny przepływ zassanej wody. Oplot spiralny zabezpiecza wąż przed zaciśnięciem i zmniejszeniem przekroju na skutek wytworzenia podciśnienia wewnątrz układu ssącego. Węże ssawne umożliwiają przesył zassanej wody lub innych płynów z miejsca ich magazynowania do pompy. Wykorzystywane są w układach pompowych do zasysania wody do celów gaśniczych. Umieszczenie na końcach węża łączników typu STORZ pozwala na jego łączenie w układ składający się z kilku odcinków węża oraz zamocowanie elementów zasysających, takich jak smok ssawny, a także podłączenie węża do nasady pompy ssącej lub autopompy.
Węże tłoczne
Węże tłoczne służą do tłoczenia wody oraz wodnych roztworów środków pianotwórczych pod odpowiednim ciśnieniem od motopomp, autopomp lub hydrantów do miejsca pożaru. Węże tłoczne do pomp pożarniczych posiadają wszystkie cztery wielkości łączników: 25, 52, 75 i 110 mm. Są oznaczone czarnym podwójnym paskiem na całej długości węża.
Węże tłoczne przeznaczone do hydrantów posiadają tylko dwie wielkości łączników: 52 i 75 mm. Oznaczeniem kolorystycznym jest podwójny niebieski lub czerwony pasek na całej długości węża, od łącznika do łącznika.
Budowa węży tłocznych
Pożarniczy wąż tłoczny składa się z taśmy wężowej zakończonej łącznikami tłocznymi odpowiadającymi średnicy wewnętrznej węża. Taśma wężowa składa się z oplotu wykonanego z włókien syntetycznych (np. przędzy poliestrowej wysokiej jakości, czyli tkaniny torlenowej) oraz wykładziny wewnętrznej, która może być wykonana z gumy lub tworzyw sztucznych (np. poliuretanu, folii PVC). Materiały te zapewniają odpowiednią gładkość powierzchni wewnętrznej i szczelność, ograniczając straty ciśnienia do minimum. Wykładzina powinna być trwale połączona z materiałem włókienniczym (osnową) na całej długości, bez fałd. Dostępne są także węże stylonowe z wewnętrzną okładziną gumową. Oplot taśmy wężowej zakończony jest łącznikami zataśmowanymi drutem. Nowością jest również zastosowanie dodatkowego zabezpieczenia tulei łącznika i zataśmowanego na niej drutu w postaci gumowego pierścienia.
Węże tłoczne specjalnego przeznaczenia
Wąż tłoczny specjalnego przeznaczenia jest wężem powlekanym, który może być stosowany w środowisku agresywnym. Jest wykonany z włókien syntetycznych i obustronnie powlekany wysokiej jakości gumą syntetyczną uszczelnioną kauczukiem syntetycznym. Dzięki swojej budowie może przetłaczać wodę lub wodny roztwór środka pianotwórczego w środowisku agresywnym, które niszczy zewnętrzną warstwę węża tradycyjnego. W wężach specjalnego przeznaczenia można transportować wodę pod wyższym ciśnieniem niż w zwykłych wężach tłocznych. Ich odporność na ścieranie jest dziesięciokrotnie wyższa od odporności tradycyjnych węży pożarniczych. Powinien zachować swoje parametry użytkowe w zakresie temperatur od -30°C do +50°C. Znajduje zastosowanie wszędzie tam, gdzie wymagane jest stosowanie węży tłocznych w wysokich temperaturach, narażeniu na działanie ognia, związków chemicznych, olejów, warunków atmosferycznych, promieniowania ultrafioletowego czy ozonu.
Łączniki i nasady
Łączniki stosowane są jako zakończenie taśmy wężowej, służą do łączenia węży między sobą oraz do łączenia węży z innymi elementami służącymi do podawania środków gaśniczych w miejsce pożaru. Wyróżniamy łączniki tłoczne przeznaczone do węży tłocznych (25, 42, 52, 75, 110 mm) oraz łączniki ssawne (52, 75, 110, 125, 150 mm). Ich wielkość i oznaczenia są znormalizowane i dopasowane do współpracy węży z pozostałą armaturą wodną i sprzętem do podawania piany. Łączniki mogą być wykonane ze stopów aluminium lub mosiądzu. W budowie łącznika wyróżniamy koronę, tuleje, pierścień i uszczelkę, której kształt różni się w zależności od tego, czy jest to łącznik tłoczny czy ssawny.
Nasady, zarówno tłoczne (oznaczone literą T) jak i ssawne (bez oznaczenia), służą do szybkozłącznych połączeń węży ze sprzętem pożarniczym, np. z autopompami, motopompami, zasysaczami, prądownicami, wytwornicami czy rozdzielaczami. Wyróżniamy nasady o średnicach 25, 52, 75, 110 mm, wykonane ze stopów aluminium lub mosiądzu.
Pokrywy nasad, dostępne w rozmiarach 25, 52, 75, 110 mm, służą do zaślepiania linii pożarniczych i króćców urządzeń gaśniczych. Składają się z korony, denka, pierścienia oporowego i uszczelki. Do denka pokrywy przymocowany jest łańcuszek, mocowany do stałego urządzenia, co zapobiega zgubieniu pokrywy.
Rozdzielacze i zbieracze
Rozdzielacze stanowią kluczowy element armatury wodno-pianowej, umożliwiając podział dostarczonej pojedynczą linią główną wody na dwie lub trzy linie gaśnicze. Pozwala to na podawanie prądów gaśniczych z kilku stanowisk jednocześnie, wykorzystując jedną motopompę lub autopompę. Są stosowane podczas gaszenia pożarów wszędzie tam, gdzie konieczne jest użycie kilku prądów wody jednocześnie, zarówno w działaniach w natarciu, jak i w obronie.
Rozdzielacze składają się z nasady wejściowej, korpusu, zaworów oraz trzech nasad wyjściowych. W zależności od typu zastosowanych zaworów wyróżniamy rozdzielacze kulowe i grzybkowe, a w zależności od liczby nasad wyjściowych - z dwiema lub trzema nasadami. Stosowane wielkości nasad wejściowych to: 52, 75 mm, a nasad wyjściowych to: 25, 52, 75 mm. Najczęściej stosowany jest rozdzielacz 75/52x75x52. Wszystkie elementy wykonane są ze stopów aluminium oraz z materiałów odpornych na korozję. Na korpusie powinny znajdować się nóżki, uchwyt do przenoszenia oraz widocznie oznaczony kierunek przepływu. Rozdzielacz strażacki powinien zapewnić całkowitą szczelność przy ciśnieniu wody w czasie pracy.
Zbieracze są stosowane do "zbierania" wody z dwóch pożarniczych węży tłocznych 75 mm w jeden wąż tłoczny 110 mm (typ 2x75/110). Możliwe jest również zastosowanie zbieracza do "zbierania" wody na nasadzie ssawnej autopompy. Zbudowany jest z korpusu, dwóch nasad wejściowych, nasady wyjściowej oraz klapy zwrotnej.
Prądownice wodne i pianowe
Prądownice stanowią zakończenie linii wężowej gaśniczej oraz wewnętrznych sieci hydrantowych. Służą do formowania strumienia wody o odpowiednim kształcie i wydajności. Przed połączeniem prądownicy wodnej z wężem tłocznym należy wcześniej przygotować wąż i rozwinąć go na całej długości. W zależności od konstrukcji rozróżnia się następujące typy prądownic: proste - PW, pistoletowe - PWS (do linii szybkiego natarcia w samochodach ratowniczo-gaśniczych lub agregatach wysokociśnieniowych) i uniwersalne typu TURBO - PWT. W zależności od zastosowanych nasad wyróżniamy prądownice wielkości: 25, 52 i 75 mm. W zależności od zastosowania zaworów odcinających wyróżniamy prądownice z zaworami i bez zaworów (prądownice zwykłe).
Prądownica prosta uniwersalna (PW)
Prądownica prosta uniwersalna (PW) składa się z nasady, zaworu odcinającego (kulowego) i rury zakończonej dyszą wypływową (pyszczkiem). Rura przepływowa prądownicy jest zaopatrzona w okładzinę gumową. Trzy położenia zaworu kulowego pozwalają na zamknięcie prądownicy, podanie prądu zwartego i podanie prądu rozproszonego.
Prądownica pistoletowa (PWS)
Prądownica pistoletowa (PWS) jest zbudowana z nasady, rękojeści, zaworu grzybkowego, dźwigni do sterowania zaworem grzybkowym, języczka blokady i pokrętnej dyszy wypływowej. Prądownica pistoletowa PWS wyposażona jest w amortyzator olejowy, co zapobiega gwałtownemu szarpnięciu prądownika po zamknięciu prądownicy. W prądownicach tych dysze można zmieniać, regulując zasięg.
Prądownica uniwersalna typu TURBO (PWT)
Prądownica uniwersalna typu TURBO (PWT) charakteryzuje się bardziej złożoną konstrukcją. Wyposażona jest w nasadę obrotową oraz zawór kulowy. Posiada grzybek usytuowany w osi prądownicy oraz ruchomą turbinkę, poruszającą się dzięki energii strumienia wody. Wytwarza strumienie zwarte i rozproszone wody poprzez płynną regulację kąta bryłowego strumienia rozproszonego do 120°. Posiada możliwość regulacji wydajności w zakresie od 50 do 500 dm³/min oraz funkcję przepłukiwania z zanieczyszczeń. Dźwignia zaworu pozwala na otwieranie i zamykanie. Prądownica uniwersalna typu TURBO ma bardziej skomplikowaną budowę, u wylotu prądownicy posiada grzybek usytuowany w osi prądownicy oraz ruchomą turbinkę poruszająca się dzięki energii strumienia wody.
Wytwornice pianowe
Wytwornice pianowe są przeznaczone do wytwarzania i podawania piany średniej na zakończeniu linii wężowych stosowanych w samochodach ratowniczo-gaśniczych i motopompach. Składa się z rury stalowej z dwoma uchwytami, do której przymocowany jest zawór kulkowy z manometrem. Na wejściu do wytwornicy umieszczone są dwa sita o różnej wielkości oczek. Do połączenia wytwornicy z wężem użyto nasady o średnicy 52 lub 75 mm. Otwarcie wytwornicy następuje przez przesunięcie dźwigni zaworu kulowego do siebie. W zależności od wydatku wytwornice dzielimy na WP2 (wydajność wodna 200 dm³/min) i WP4 (wydajność 400 dm³/min). W zależności od liczby spienienia dzielimy na 75 i 150. Przykładowo, WP2-75 oznacza, że wytwornica ma wydajność 200 l/min roztworu wodnego środka pianotwórczego i wytwarza pianę o liczbie spienienia 75, co daje 15 000 litrów piany na minutę.
Działka wodno-pianowe
Działka wodno-pianowe są przeznaczone do generowania i dostarczania strumieni wody i piany o znacznej wydajności, umożliwiając ich podawanie na znaczne odległości. Dzielimy je na przenośne, przewoźne i stałej zabudowy. Wyróżniamy wielkości działek: DWP 16 (wydajność 1600 l/min), DWP 24 (wydajność 2400 l/min), DWP 32 (wydajność 3200 l/min) oraz DWP 8/16/32 w wersjach stacjonarnej (S) i przenośnej (P). Działko wodno-pianowe składa się z korpusu, prądownicy, blokady prądownicy, kierownic, blokady obrotu w płaszczyźnie pionowej i poziomej oraz ciśnieniomierza.
Inne kluczowe elementy armatury
Zasysacze
Zasysacz służy do zasysania substancji pianotwórczej do przepływającej wody w ramach układu linii wężowej. Skonstruowany jest z korpusu, nasady przyłączeniowej i wylotowej, nasady ssawnej o średnicy 25 mm, korpusu oraz zaworu dozującego z pokrętłem. Na korpusie umieszczona jest strzałka wskazująca kierunek przepływu roztworu wodnego środka pianotwórczego.
Smoki ssawne
Smoki ssawne są używane do utrzymania słupa wody w linii ssawnej podczas przerw w pracy pompy. Pełnią również rolę ochrony przed zassaniem większych zanieczyszczeń, których średnica przekracza średnicę oczek w siatce zabezpieczającej. Służą do pobierania wody ze zbiorników wodnych (sztucznych lub naturalnych), stanowiąc zakończenie linii ssawnej. W zależności od konstrukcji wyróżniamy smoki ssawne proste i skośne, wyposażone w nasady 52, 75 i 110 mm. Pływak jest elementem umożliwiającym utrzymanie smoka prostego na odpowiedniej głębokości, zabezpieczając tym samym przed jego swobodnym opadaniem na dno zbiornika wodnego i wciąganiem przez smok ssawny mułu z dna.
Wysysacze głębinowe
Wysysacz głębinowy jest używany do pobierania wody z większych głębokości (do 25 metrów) oraz ze zbiorników wodnych, które znajdują się na poziomie zbliżonym do poziomu, na jakim ustawiona jest motopompa, lecz znacznie od niej oddalone. Jest przeznaczony do wypompowywania wody z zalanych piwnic, zbiorników i studzienek, szczególnie tam, gdzie ze względu na gabaryty, emisję spalin lub hałas nie może być zastosowany inny sprzęt. W korpusie wysysacza znajdują się dwie nasady: nasada o średnicy 52 mm do zasilania i nasada wylotowa o średnicy 75 mm. Dolna część wysysacza wyposażona jest w sitko, umożliwiające zasysanie wody zanieczyszczonej i szlamowej. Ilość zassanej wody zależy od ciśnienia wody przepływającej przez wysysacz oraz od wysokości ssania.
Turbopompa
Turbopompa jest przeznaczona do przepompowywania wody o różnym stopniu czystości, od czystej po zabrudzoną, z zanieczyszczeniami o średnicy do 6 mm. Do napędu turbopompy stosuje się obieg zamknięty autopompy zdolnej wytworzyć ciśnienie 10 bar.
Kurtyny wodne
Kurtyny wodne służą do wytwarzania zasłon wodnych ograniczających rozprzestrzenianie się ognia oraz promieniowania cieplnego na obiekty zagrożone lub działających ratowników. Zbudowana jest z korpusu w kształcie rury wyposażonego w podpórki do ustawiania oraz uchwyt do przenoszenia. Na wejściu korpusu zamontowana jest nasada umożliwiająca podłączenie kurtyny do węży. Prostopadle do wyjścia korpusu zamontowano metalową płytę (zazwyczaj wykonana w kształcie półkola lub trapezu).
Stojaki hydrantowe
Stojak hydrantowy służy do czerpania wody z sieci hydrantowej. Skonstruowany jest z korpusu w kształcie rozwidlającej się rury, dwóch zaworów grzybkowych zakończonych nasadami. W dolnej części rury znajduje się stopka z nakrętką mocującą pasująca do końcówki hydrantu podziemnego. W zależności od użytego materiału można rozróżnić stojaki z rurą aluminiową lub stalową. Stojak może być wyposażony w jedną lub dwie nasady wyjściowe wielkości 75 mm. W komplecie do stojaka hydrantowego dołączony jest zawsze odpowiedni klucz do podnoszenia pokrywy hydrantu i do odkręcania jego zaworu.
Lanca
Lanca przeznaczona jest do gaszenia pożarów na hałdach węgla, miału, torfowiskach, przy pożarach stropowych ukrytych, ale może być zastosowania również do pożaru samochodu. Jest niezastąpiona w gaszeniu stogów siana. Wyposażona jest w boczne uchwyty pozwalające na wbicie w hałdę czy nawet przebicie ściany.
Zbiorniki wodne składane
Składane zbiorniki wodne służą do przemieszczania wody na znaczne odległości, pełniąc jednocześnie rolę zbiornika rezerwowego podczas akcji gaśniczej. Wykonane są z impregnowanej tkaniny brezentowej w kształcie prostopadłościanu o podstawie w postaci prostokąta, zawieszonego na składanym stelażu z rurek stalowych. Obecnie zbiorniki te wykonane są z folii PCV zbrojonej włóknem szklanym lub tkaniny stylonowej powlekanej.
Mostki przejazdowe
Mostek przejazdowy służy do zabezpieczenia węży ułożonych w poprzek dróg przejazdowych przed zgnieceniem przez koła pojazdów. Wykonany jest z belek z twardego drewna, połączonych między sobą taśmą parcianą. Taśma przymocowana jest do belek za pomocą wkrętów, przez podkładki stalowe.
Podpinki wężowe
Podpinka wężowa jest stosowana do podwieszania węża tłocznego podczas podawania strumieni gaśniczych z drabin, podnośników lub na klatkach schodowych, w celu zwiększenia bezpieczeństwa pracy strażaka. Podpinka wykonana jest z liny poliamidowej lub polipropylenowej o długości 1 m, zaplecionej bezrdzeniowo. Jedna z końcówek ma zaplecione oczko, druga opleciona jest na kauszy metalowej, w której osadzony jest hak stalowy.
Siodełka wężowe
Siodełko wężowe służy do zabezpieczenia węży tłocznych przed uszkodzeniem spowodowanym przez ostre krawędzie parapetów, parkanów, dachów itp. Siodełko składa się z dwóch blach stalowych połączonych czterema prętami, na których umieszczone są drewniane rolki obracające się swobodnie.
Klucze do łączników
Klucze do łączników są wykorzystywane do hermetycznego łączenia lub odłączania łączników ssawnych i tłocznych, a także do łączenia z nasadami pomp, hydrantami, rozdzielaczami, prądownicami, zasysaczami itp. Klucz do łączników wykonany jest ze stali jako kute elementy lub ze stopu aluminium. Posiadają trzy zaczepy rozmieszczone na trzech średnicach.
Do prawidłowego otwarcia zaworów hydrantowych bądź zasuw służą specjalne klucze. Aby umożliwić przepływ wody z sieci wodociągowej, strażacy używają profesjonalnego klucza do zasuw. Zasuwa znajduje się pod ziemią, a nad nią umieszczona jest skrzynka uliczna. Klucz ten jest łatwy w obsłudze, ponieważ posiada uchwyty umożliwiające przekręcanie zaworu. Pobór wody na własną rękę z hydrantu jest nielegalny.