Awaryjne Otwieranie Wyłazów Przeciwpożarowych i Klap Oddymiających

W kontekście bezpieczeństwa pożarowego budynków, wyłazy przeciwpożarowe oraz klapy oddymiające pełnią kluczową rolę, zapewniając zarówno kontrolowane usuwanie dymu i gorących gazów, jak i awaryjne wyjście na dach. Ich prawidłowe działanie w sytuacjach kryzysowych jest niezbędne dla ochrony życia i mienia. Poniższa artykuł szczegółowo omawia ich funkcje, konstrukcję, mechanizmy otwierania, a także wymagania prawne i zasady konserwacji.

Rola Wyłazów Przeciwpożarowych w Bezpieczeństwie Budynku

Elementy konstrukcyjne wyłazów przeciwpożarowych gwarantują ich odporność na ogień i dym. Odpowiednia budowa zabezpiecza budynek, ograniczając rozprzestrzenianie się pożaru między kondygnacjami. W pożarze to dym - nie płomień - najszybciej ogranicza widoczność, utrudnia orientację i blokuje drogi ewakuacyjne. Dlatego w budynkach przemysłowych, użyteczności publicznej, hotelach, biurowcach oraz na klatkach schodowych projektuje się rozwiązania, które odprowadzają dym oraz gorące gazy pożarowe i jednocześnie doprowadzają powietrze uzupełniające.

Wyłazy dachowe służą do umożliwienia dostępu do dachu budynku w celu jego konserwacji, remontu lub innych potrzeb związanych z utrzymaniem. Mogą również służyć jako drabiny ratunkowe w sytuacjach awaryjnych. Wyłaz dachowy przeciwpożarowy WST EI30 zaprojektowano z myślą o ochronie stref ewakuacyjnych na dachach płaskich. W sytuacjach awaryjnych umożliwia szybkie i bezpieczne wyjście na dach, a jego odporność ogniowa klasy EI30 stanowi skuteczną barierę dla rozprzestrzeniania się płomieni przez co najmniej 30 minut.

W dobrze zaprojektowanym systemie oddymiania klapy oddymiające poprawiają warunki ewakuacji i ułatwiają działania ratownicze: zwiększają widoczność na drogach ewakuacyjnych i ograniczają gromadzenie gorących gazów pod stropem.

Mechanizmy Awaryjnego Otwierania i Aktywacji

W systemach oddymiania grawitacyjnego rolę „zaworu bezpieczeństwa” pełnią klapy oddymiające uruchamiane automatycznie lub ręcznie - zgodnie z wymaganiami przepisów i norm dla urządzeń kontroli dymu i ciepła. Instalacja uruchamia się przez pobudzenie czujek dymowych/bezpieczników topikowych. Istnieje również możliwość włączenia jej ręcznie, za pomocą przycisku lub wyzwolenie z sygnału z centrali CSP. Otwierają się wówczas klapy.

Zastosowanie takich rozwiązań jak siłowniki (sprężyny) gazowe wspomagające unoszenie skrzydła i blokada awaryjna (APS) podnosi poziom bezpieczeństwa obsługi w krytycznych momentach. Pojedyncza sprężyna gazowa dysponuje wystarczającą siłą do utrzymania skrzydła w pozycji otwarcia. W sytuacji utraty sprawności sprężyn gazowych, których objawem jest nieutrzymywanie skrzydła w pozycji otwarcia - do czasu wymiany sprężyn na nowe - skrzydło w pozycji otwarcia należy zablokować przy pomocy blokady APS zamontowanej na sprężynie gazowej.

Automatyczne klapy oddymiające zapewniają najszybszą reakcję w przypadku pożaru, ponieważ uruchamiają się bez udziału użytkowników - na sygnał z systemu sterowania lub sygnalizacji pożaru. Ma to kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa ewakuacji oraz ograniczenia rozprzestrzeniania się dymu. W obiektach przemysłowych i użyteczności publicznej automatyczne uruchamianie klap jest obecnie standardem projektowym.

Konstrukcja i Właściwości Wyłazów Przeciwpożarowych

Elementy konstrukcyjne wyłazów przeciwpożarowych gwarantują ich odporność na ogień i dym. Odpowiednia budowa zabezpiecza budynek, ograniczając rozprzestrzenianie się pożaru między kondygnacjami.

Budowa typowego wyłazu dachowego

Wyłaz dachowy składa się z kilku kluczowych elementów:

• A - Podstawa: Umożliwia mocowanie wyłazu do konstrukcji budowlanej oraz wykonanie prawidłowej hydroizolacji wyłazu poprzez wyprowadzenie materiału pokryciowego połaci dachowej na płaszczyzny boczne podstawy. Podstawa wykonana jest z płyty dwuściennej z blachy stalowej z powłoką alucynkową z rdzeniem izolacji termicznej. Ukształtowanie płyty po stronie wewnętrznej - pionowe, po stronie zewnętrznej z pochyleniem wykluczającym odchylanie się materiału hydroizolacji do podłoża. W części przylegającej do podłoża ukształtowany jest obwodowy kołnierz zewnętrzny lub wewnętrzny. Podstawy klap są dostosowane do ocieplenia zewnętrznego przy użyciu wełny mineralnej, styropianu lub pianki PIR.
• B - Ościeżnica: Mocowana do podstawy (A) za pomocą wkrętów M6. Zakrywa zakończenie materiału pokryciowego i zabezpiecza je kapinosem. Jest elementem mocowania zawiasów i przegubów sprężyn gazowych. Elementy ościeżnicy wykonane są z blachy stalowej o grubości 1,5 mm z przekładką termiczną, ocynkowanej ogniowo, ocynkowanej galwanicznie lub malowanej proszkowo.
• C - Skrzydło: Izolowane termicznie w całej objętości wysoko efektywnym materiałem izolacyjnym. Powłoki zewnętrzne wykonane są z blachy stalowej alucynkowej 185 lub powlekanej, oparte na szkielecie z kształtowników stalowych. Poszycie zewnętrzne wykonane jest z jednego elementu blachy, której krawędzie cięte w żadnym miejscu nie są eksponowane na korozyjne oddziaływanie środowiska. Rdzeń izolacji termicznej posiada grubość 65-75 mm lub 100-115 mm. Na całym obwodzie skrzydła ukształtowany jest kapinos wysokości 30 mm. Szczelność na przenikanie powietrza zapewniają dwa uszczelnienia obwodowe z komórkowego EPDM wkomponowane w przylgę. Spodnia płaszczyzna skrzydła wykonana jest z blachy alucynkowej 185 lub ocynkowanej blachy powlekanej poliestrem o grubości 0,5 mm, całkowicie odizolowanej termicznie od elementów zewnętrznych, co wyklucza występowanie zawilgocenia w normalnych warunkach eksploatacji. Wypełnienie skrzydła może być wykonane z komorowego poliwęglanu o grubości 16 mm lub 25 mm.
• Elementy wspomagania otwarcia i blokady: Skrzydło zamocowane jest do podstawy za pomocą zawiasów jednoosiowych ze stali ocynkowanej grub. 4 mm o łatwo demontowalnych sworzniach oraz dwóch siłowników (sprężyn gazowych), z których każdy dysponuje wystarczającą siłą do utrzymania klapy w pozycji otwartej. Wyłaz zamykany jest ryglem klamkowym (lub obrotowym), umieszczonym w pochwycie.

Odporność ogniowa i wymiary

Przeciwpożarowe włazy na strych muszą spełniać rygorystyczne normy europejskie, co jest istotne dla bezpieczeństwa. Zgodność z tymi przepisami gwarantuje, że produkt zapewni oczekiwaną ochronę w przypadku pożaru. Wymóg potwierdzania zgodności przez niezależne badania ogniowe i certyfikację jest standardem. Podstawowym kryterium doboru jest klasa odporności ogniowej, np. EI30 (odporność na ogień przez 30 minut), ale dostępne są również wersje EI15, EI60, EI90.

Wyłazy dachowe przeciwpożarowe, takie jak WST EI30, oferowane są w różnych wymiarach (od 500×500 mm do 1000×1000 mm) oraz w wersjach prostokątnych i kwadratowych, co ułatwia precyzyjne dopasowanie do konkretnego otworu w połaci. Istnieje możliwość wyboru niestandardowych klap strychowych w specyficznych sytuacjach, gdy wymagane są inne rozwiązania przestrzenne.

Klapy Oddymiające jako Element Systemów Oddymiania

Klapy oddymiające (w praktyce często nazywane także klapami dymowymi) to urządzenia montowane najczęściej w połaci dachowej, których zadaniem jest utworzenie kontrolowanego otworu oddymiającego. W systemie grawitacyjnym wykorzystuje się naturalną siłę wyporu: gorące gazy i dym unoszą się ku górze, a po otwarciu klapy mogą zostać odprowadzone na zewnątrz. W przypadku kiedy nie ma możliwości wykonania dodatkowego wyłazu dachowego często stosuje się rozwiązanie łączące oddymianie z dostępem serwisowym do dachu. Klapa oddymiająca z funkcją wyłazu to urządzenie, które - poza trybem pożarowym - może pełnić rolę wyłazu dachowego do przeglądów, obsługi instalacji lub prac serwisowych.

Nie zawsze jednak klapa oddymiająca z funkcją wyłazu dachowego może zastąpić tradycyjny wyłaz ewakuacyjny. Może pełnić rolę wyłazu technicznego lub serwisowego, jeśli producent przewidział taką funkcję w dokumentacji wyrobu. Nie każda klapa oddymiająca spełnia jednak wymagania stawiane wyłazom ewakuacyjnym. Decyzja o jej zastosowaniu powinna wynikać z projektu budowlanego, uzgodnień przeciwpożarowych oraz przeznaczenia dostępu na dach.

Na rynku dostępne są przede wszystkim klapy oddymiające dachowe przeznaczone do grawitacyjnego usuwania dymu i ciepła. Występują one w różnych konfiguracjach konstrukcyjnych (np. jednoskrzydłowe, dwuskrzydłowe, klapy kopułowe) oraz z różnymi typami napędów (elektryczne, pneumatyczne). Część modeli oferowana jest także jako klapy z dodatkową funkcją użytkową, np. wyłazu dachowego. Klapy mogą być również montowane w elewacjach budynków. Na co dzień klapy oddymiające mogą służyć jako element zapewniający dodatkową wentylację.

Wymagania Prawne i Normatywne

Stosowanie klap oddymiających regulują przede wszystkim przepisy budowlane zawarte w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Przepisy te określają, kiedy wymagane jest oddymianie i jakie warunki musi spełniać instalacja. Uzupełnieniem są normy PN-EN z serii 12101, które definiują wymagania techniczne i badania dla urządzeń oraz elementów systemów kontroli dymu i ciepła.

Warunki techniczne wskazują m.in. wymagania dla instalacji wentylacji oddymiającej, w tym dopływ powietrza uzupełniającego oraz klasy dla klap/urządzeń w zależności od sposobu uruchomienia. Przykładowo, przywoływane są klasy dla klap dymowych w grawitacyjnej wentylacji oddymiającej (różne dla uruchamiania automatycznego i ręcznego). Z kolei PN-EN 12101 porządkuje wymagania dla elementów systemów kontroli dymu i ciepła, a PN-EN 12101-2 dotyczy wprost naturalnych urządzeń oddymiających (NSHEV). W dokumentacji producentów znajdziesz parametry wynikające z tej klasyfikacji.

Montaż i Konserwacja

Prawidłowy montaż klap oddymiających jest równie ważny jak dobór urządzeń. Klapy są przeznaczone do montażu na dachach płaskich oraz o nachyleniu do 10 stopni. Wyłaz przeznaczony jest do montażu na dachach płaskich, krytych materiałami powłokowymi jak: papy termozgrzewalne, membrany PCV i EPDM itp.

Etapy montażu klapy oddymiającej:

1. Przygotowanie otworu i podstawy (cokołu): Podstawa musi być dopasowana do układu konstrukcji i warstw dachu, spadku i rodzaju pokrycia. Przy dobieraniu wysokości podstaw należy pamiętać o wymaganiu, według którego klapa powinna wystawać ponad połać dachu na wysokość, co najmniej 30 cm.
2. Podłączenie napędu, okablowania lub przewodów pneumatycznych i elementów sterowania: Na tym etapie realizuje się montaż klapy oddymiającej jako elementu systemu: klapa + centrala sterująca + zasilanie (elektryczne lub pneumatyczne) + linie sterujące + przyciski ROP (oraz integracja z SSP, jeśli przewidziano).
3. Uruchomienie i testy funkcjonalne: Wykonuje się próby otwarcia w trybie automatycznym i ręcznym, sprawdza logikę zadziałania oraz poprawność sygnalizacji.

Lokalizacja i konserwacja

Klapy oddymiające montuje się najczęściej w połaci dachowej, w miejscach zapewniających skuteczne odprowadzanie dymu ze stref pożarowych. Ich lokalizacja powinna wynikać z projektu oddymiania, który uwzględnia kubaturę obiektu, podział na strefy pożarowe, drogi ewakuacyjne oraz wymagania przepisów. Nieprawidłowe rozmieszczenie klap może znacząco obniżyć skuteczność całego systemu.

Klapy oddymiające, jako element systemu bezpieczeństwa pożarowego, powinny być regularnie sprawdzane i konserwowane. Obejmuje to okresowe testy otwarcia, kontrolę napędów, zasilania oraz elementów sterowania. Częstotliwość przeglądów wynika z dokumentacji producenta, projektu instalacji oraz ogólnych zasad utrzymania urządzeń przeciwpożarowych w sprawności technicznej, jednak nie powinny być wykonywane rzadziej niż raz do roku. Najczęstsze problemy wynikają z niespójności projektu i wykonania systemu jako całości. Błędy wykonawcze na dachu - niewłaściwy dobór lub brak elementów podporowych, nieszczelności, nieciągłość izolacji, nieprawidłowe obróbki - mogą skutkować problemami przy odbiorach.

tags: #awaryjnr #otwarcie #wylaz #przeciwpozarowy