Kiedy myślimy o strażaku, naturalnie przychodzą nam do głowy skojarzenia takie jak: sprawny fizycznie, odporny psychicznie i odważny. Te cechy nie pojawiają się bez powodu, gdyż zawód strażaka to codziennie mierzenie się z masą wyzwań i zagrożeń, które wymagają niezwykłej siły charakteru i przygotowania.
Natura Odwagi w Pracy Strażaka
Codzienne Wyzwania i Konieczność Przezwyciężania Strachu
Dla strażaka nie zawsze jest to interwencja związana z uratowaniem kota z drzewa. Czasem może się przytrafić ogromny pożar lasu, powódź, która niszczy dom, albo ciężki, śmiertelny wypadek. W takich sytuacjach strażak nie może się bać, tylko musi stawić czoło zadaniom. Każdy boi się, tylko trzeba ten strach przezwyciężyć.
Dowódcami akcji są zazwyczaj osoby bardzo doświadczone, które mają staż kilkunastoletni. Oni odpowiednio kierują osobami młodszymi. Nigdy nie ma takich sytuacji, że osoba bezpośrednio po kursie jest kierowana od razu do zdarzeń zagrażających jej życiu. Strażak jest stopniowo wprowadzany do działań, aby nabierał doświadczenia i obycia z konkretnymi zagrożeniami, co zapewnia jego długotrwałą i efektywną służbę.
Odpowiedzialność i Decyzyjność
Pierwsza bardzo istotna cecha, która powinna wyróżniać strażaka, to decyzyjność. Doskonałym tego przykładem jest wejście do płonącego budynku, gdzie strażak odpowiada już nie tylko za siebie, ale również za swoich kolegów z jednostki, a przede wszystkim za osoby, którym niesiona jest pomoc. Ratując innych, nie można narażać siebie ani innych ratowników, ponieważ może to spowodować dodatkowe zagrożenie. Rozwaga wiąże się też z tym, że przy większości pożarów w obiektach zamkniętych strażak musi używać sprzętu ochrony dróg oddechowych. Przy akcjach trzeba często poświęcić więcej czasu na zainstalowanie sprzętu i założenie maski. Chodzi o to, by uratować innych, ale jednocześnie nie zaszkodzić sobie.
Kluczowe Cechy i Umiejętności Wspierające Odwagę
Sprawność Fizyczna i Zdolności Manualne
Wysoka kondycja fizyczna jest niezbędna do radzenia sobie na co dzień w dźwiganiu ciężkiego sprzętu, noszeniu ofiar na noszach czy wspinaniu się po drabinach. Poza tym, silne i wzmocnione ciało zdecydowanie lepiej znosi ciężką pracę fizyczną. Ważne są także zdolności manualne, które są kluczowe w obsłudze specjalistycznego sprzętu.
Współpraca Zespołowa
Strażacy działają w grupach, dlatego tak ważne jest pełne zaufanie, zgranie i jasna komunikacja pomiędzy członkami jednostki. Łatwość w nawiązywaniu relacji, komunikatywność i umiejętność pracy w grupie ułatwia prowadzenie działań.
Droga do Zostania Strażakiem: Przygotowanie i Wymagania
Do zawodu strażaka trzeba się odpowiednio przygotować, inwestując w rozwój wielu kompetencji.
Podstawowe Obszary Przygotowania
- Kondycja fizyczna: Rozwój wytrzymałości tlenowej i mięśniowej, poprawa gibkości, a także zwiększenie siły są bardzo ważne. Regularne treningi ułatwiają przejście egzaminu sprawnościowego.
- Pierwsza pomoc: Strażacy mają często styczność z osobami poszkodowanymi, dlatego kluczowa jest umiejętność udzielania pierwszej pomocy.
- Praca zespołowa: Można to ćwiczyć, angażując się w działania społeczne, co rozwija łatwość w nawiązywaniu relacji i komunikatywność.
- Umiejętności techniczne: Obsługa węża strażackiego, hydronetki czy prądownicy może być wyzwaniem. Sama wiedza to nie to samo co praktyka, dlatego najlepszym wyjściem jest dołączenie do drużyny Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP) jeszcze w nastoletnim wieku, aby oswajać się ze sprzętem.
Ścieżki Kariery
Ochotnicza Straż Pożarna (OSP)
Młode pokolenie często zastanawia się, gdzie najlepiej zdobyć pierwsze doświadczenie. Jednostki OSP są idealnym miejscem. Oprócz cennej wiedzy, można tam przekonać się na własnej skórze, jak to jest w momencie, kiedy trzeba jechać do prawdziwej akcji ratowniczo-gaśniczej.
Strażakiem OSP może zostać tak naprawdę każdy, kto: jest pełnoletni (ukończył 18 lat i nie przekracza wieku 65 lat), jest w ogólnym, dobrym stanie zdrowia pozwalającym na pracę, oraz ukończy szkolenie podstawowe. Droga do tego, aby zostać strażakiem ochotnikiem, nie jest szczególnie skomplikowana. Trzeba złożyć podanie, poczekać na akceptację, uzyskać zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań i ukończyć szkolenie podstawowe, aby móc wyruszyć na pierwszą akcję.
Państwowa Straż Pożarna (PSP)
Droga do pełnienia służby w Państwowej Straży Pożarnej jest nieco trudniejsza i wymaga spełnienia odpowiednich wymagań. Strażakiem może zostać osoba, która:
- Jest obywatelem Polski.
- Posiada co najmniej wykształcenie średnie.
- Nie była karana za przestępstwa.
- Jest w pełni zdolna fizycznie i psychicznie do wykonywania obowiązków strażaka.
Aby móc zostać strażakiem zawodowym, trzeba przejść przez proces rekrutacji. Najważniejsze są w pierwszej kolejności dokumenty, na podstawie których przyszły strażak może zostać dopuszczony do testu sprawności fizycznej. Dopiero te etapy otwierają furtkę do rozmowy kwalifikacyjnej. Po przejściu powyższych etapów należy jeszcze udać się do odpowiedniego lekarza, który oceni zdolności psychiczne i fizyczne. Niekiedy dodatkowym wymogiem są umiejętności pływania lub sprawdzian lęku wysokości (akrofobia), co dotyczy stanowisk wymagających specjalnych predyspozycji.
Testy sprawnościowe, w tym bieg na 50 metrów, bieg na kilometr i podciąganie na drążku, są kluczowe. Po ich zaliczeniu wybierane są osoby z najlepszymi kwalifikacjami i wynikami. Następnie odbywa się rozmowa kwalifikacyjna. Kandydaci przechodzą specjalistyczne badania zdrowotne (wzrok, słuch, orientacja w terenie, praca na wysokości i w pomieszczeniach zamkniętych) oraz badania psychologiczne. Pozytywna opinia lekarska kwalifikuje na kurs podstawowy, który trwa około 4 miesięcy i jest zwykle kursem wyjazdowym, skoszarowanym. Po jego ukończeniu strażak może uczestniczyć w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Okres stażowy wynosi trzy lata, w tym czasie często odbywa się kurs podoficerski, który poszerza wiedzę i daje możliwość niemal samodzielnego kierowania akcjami ratowniczymi.
Różnorodność Zadań i Wyzwań w Służbie
Zakres Interwencji Straży Pożarnej
W ubiegłym roku, na przykładzie Kalisza, pożary stanowiły około 25% ogólnej ilości wyjazdów do zdarzeń (około 1600 zdarzeń, średnio 5 na dobę). Są dni, kiedy tych wyjazdów jest dwadzieścia, a nawet więcej, oraz dni spokojniejsze z dwoma lub trzema interwencjami. Bardzo rzadko zdarzają się służby bez żadnego wyjazdu.
Obecnie straż pożarna obsługuje bardzo dużo zdarzeń związanych z wypadkami drogowymi, co obejmuje udzielanie pomocy poszkodowanym w ewakuacji z pojazdu przy użyciu sprzętu specjalistycznego, hydraulicznego, oraz pomoc w usuwaniu pojazdów. Wiele zdarzeń związanych jest również ze zwierzętami - uwięzionymi w studzienkach kanalizacyjnych, studniach, wykopach, a także z osami, szerszeniami czy łapaniem dzikiego ptactwa.
Kolejną grupą zdarzeń jest ratownictwo chemiczne i ekologiczne. Jednostki dysponują odpowiednim sprzętem, takim jak zapory płaszczowe do usuwania rozlewisk ropopochodnych, sprzęt do pompowania różnych substancji, specjalne opaski uszczelniające wycieki z cystern i zbiorników, czy ubrania gazoszczelne do pracy przy usuwaniu skutków awarii związanych z substancjami bardzo niebezpiecznymi i toksycznymi. Wśród sprzętu znajdują się również samochody ze zbiornikami na wodę i proszek gaśniczy (do gaszenia pożarów urządzeń elektrycznych) oraz skokochron, przeznaczony do chwytania osób skaczących lub spadających.
Specyfika Niebezpiecznych Sytuacji
Trudno określić, które z działań strażaka są najniebezpieczniejsze, ponieważ w każdym rodzaju zdarzeń występują inne zagrożenia. Przy pożarach mamy narażenie na wysoką temperaturę i możliwość upadku z wysokości niektórych elementów konstrukcyjnych. Strażak ma zabezpieczenie w postaci hełmu i kombinezonu, który chroni w pewnym zakresie, ale nie w stu procentach. W budynkach mieszkalnych materiały takie jak tworzywa sztuczne, sprzęt gospodarstwa domowego czy meble, w wyniku spalania wydzielają bardzo toksyczne substancje. W większości pożarów ofiary śmiertelne są nie z powodu wysokiej temperatury, lecz z powodu wydzielania substancji toksycznych, w tym tlenku węgla.
Zawód strażaka jest bardzo trudny ze względu na swoją specyfikę. Strażacy często przeskakują z jednego typu zdarzeń do drugiego, z jednego środowiska agresywnego do drugiego, z wysokiej temperatury do niskiej. Na przykład, podczas pożarów w okresie zimowym wewnątrz pomieszczenia jest gorąco, a na zewnątrz zimno. Strażak poci się w kombinezonie, by za chwilę wyjść na mróz. Dodatkowo uczestniczy w zdarzeniach, gdzie jest ciemno, występuje duże zadymienie i trudności w poruszaniu się. Mimo odpowiedniej maski, by odizolować się od agresywnego środowiska, często porusza się w budynku po omacku. Stres związany jest z nieprzewidywalnością tego, co znajduje się pół metra czy metr dalej, brakiem znajomości zagrożeń, które mogą wystąpić, oraz ryzykiem potknięcia się czy upadku. Przy akcjach ratownictwa chemicznego stres wiąże się z substancjami bardzo toksycznymi.
Najczęstszą przyczyną pożarów w budynkach mieszkalnych jest zapruszenie ognia przez użytkowników korzystających z kuchni gazowych (pozostawienie garnków bez nadzoru, zapomnienie o wyłączeniu palnika) oraz używanie otwartego ognia. Druga grupa przyczyn dotyczy instalacji elektrycznej, jej niesprawności bądź nieumiejętnego korzystania z urządzeń elektroenergetycznych.
Radzenie Sobie ze Stresem i Paniką
Ludzie często panikują podczas wypadków, co utrudnia uzyskanie konkretnej informacji o miejscu zdarzenia czy przyczynach. W Polsce nadal mało osób jest przeszkolonych w udzielaniu pomocy ofiarom wypadków drogowych. Strażak ma ukończony kurs ratownictwa medycznego i udziela pomocy poszkodowanym do przyjazdu lekarza czy pogotowia. Są odpowiedzialni za opatrywanie ran, usztywnianie pozycji ciała, ewakuację i udzielanie pierwszej pomocy, a następnie przekazują poszkodowanych służbom medycznym.
Motywacje i Społeczny Wizerunek Strażaka
Zawód strażaka w Polsce cieszy się ogromną popularnością, zaufaniem i szacunkiem społeczeństwa. Nie dziwi więc tak duże zainteresowanie wstąpieniem w szeregi Państwowej Straży Pożarnej, gdzie na jedno miejsce przypada nawet do 80 osób chętnych. Młodzi ludzie nie chcą zostawać strażakami dla pieniędzy, gdyż sytuacja zarobkowa w tym zawodzie nie należy do najwyższych.
Motywacje są różne: niektórzy lubią mundur, inni mają tradycje rodzinne, a jeszcze inni od najmłodszych lat brali udział w zawodach Ochotniczych Straży Pożarnych i chcą działać dalej. Dla wielu jest to też środek utrzymania, który daje im satysfakcję. Społeczeństwo ocenia pracę strażaków bardzo wysoko, wymieniając takie zalety jak: szybkość i skuteczność działania, dobra organizacja pracy, sprawność i gotowość do działania, a przede wszystkim dobrowolne poświęcenie innym. Wszystkie te cechy mają ogromny wpływ na budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa wśród obywateli.
Organizacja Służby i Koordynacja Akcji
Państwowa Straż Pożarna działa w swoich strukturach stale, z funkcjonującymi całą dobę jednostkami ratowniczo-gaśniczymi, które nieustannie wyjeżdżają do działań ratowniczych. Dyżurny najpierw przyjmuje zgłoszenie, odbiera informację o miejscu i zdarzeniu, a następnie alarmuje strażaków sygnalizacją dźwiękową. Na specjalnych tablicach wyświetla się symbol pojazdu, który ma wyjechać. Każdy strażak wie, do jakiego pojazdu jest przyporządkowany, zbiega do garażu lub zjeżdża ześlizgiem, zakłada specjalistyczny ubiór (buty, kombinezon, hełm) i następuje wyjazd.
Służba dwudziestoczterogodzinna jest rozplanowana tak, by oprócz typowych czynności ratowniczo-gaśniczych, znalazł się czas na szkolenia, samokształcenie, konserwację i naprawę sprzętu, ćwiczenia, zajęcia gospodarcze oraz czas wolny na odpoczynek. Nie jest określone przepisami, czy strażacy mogą spać w czasie służby, ale muszą czuwać i być w każdej chwili przygotowani do wyjazdu, z około minutą na przygotowanie do akcji.
Koordynacją akcji zajmuje się zazwyczaj dowódca, który przyjeżdża na miejsce jako pierwszy. Co roku strażacy otrzymują wyróżnienia, na przykład od Komendanta Głównego, za udział w szczególnie trudnych akcjach, co świadczy o ciągłym uznaniu dla ich poświęcenia i profesjonalizmu.
Dzień Strażaka: Symbol Uznania
Dzień Strażaka w Polsce został ustanowiony w 2002 roku przez Sejm RP, przy nowelizacji ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, jako symboliczne uznanie dla służby i poświęcenia strażaków.