Pożary Naczep i Pojazdów Ciężarowych: Przyczyny, Skutki i Postępowanie

Pożary naczep i pojazdów ciężarowych stanowią poważne zagrożenie na drogach, prowadząc do znacznych strat materialnych, poważnych utrudnień w ruchu, a niekiedy także do obrażeń lub ofiar śmiertelnych. Zrozumienie przyczyn tych incydentów, ich skutków oraz właściwe postępowanie jest kluczowe dla zwiększenia bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu.

Potencjalne Przyczyny Pożarów Naczep i Ciężarówek

Analiza zgromadzonych informacji wskazuje na szereg czynników, które mogą prowadzić do samozapłonu lub zapalenia się pojazdów ciężarowych. Chociaż szczegółowe przyczyny każdego pożaru mogą się różnić, istnieje kilka powszechnych źródeł zagrożenia:

• Awarie układu elektrycznego: Uszkodzone przewody, zwarcia, przeciążenia obwodów elektrycznych mogą generować iskry i ciepło, prowadząc do zapłonu łatwopalnych materiałów.
• Problemy z układem hamulcowym: Przegrzewanie się hamulców, zwłaszcza podczas długotrwałego hamowania lub awarii, może doprowadzić do zapłonu okładzin hamulcowych i pobliskich elementów. Według danych ADAC, częstą przyczyną są zapieczone klocki hamulcowe. Jazda z zaciągniętym hamulcem ręcznym to jeden z przykładów nieprawidłowego użytkowania.
• Wycieki płynów eksploatacyjnych: Wycieki oleju silnikowego, płynu hydraulicznego lub paliwa na gorące elementy silnika lub układu wydechowego mogą spowodować zapłon.
• Przegrzewanie się silnika: Niewystarczające chłodzenie silnika, awarie termostatu lub pompy wody mogą prowadzić do jego przegrzania, co w ekstremalnych przypadkach może skutkować zapłonem. Zbyt niski poziom płynu w chłodnicy to również nieprawidłowe użytkowanie.
• Niewłaściwe przewożenie ładunku: Transport materiałów łatwopalnych lub niebezpiecznych bez odpowiednich zabezpieczeń, a także uszkodzenie ładunku podczas transportu, może stanowić bezpośrednie zagrożenie pożarowe. W przypadku pożaru z ładunkiem materiałów łatwopalnych, takich jak środki do ochrony obuwia pod ciśnieniem, ryzyko szybkiego rozprzestrzenienia się ognia jest znacznie większe.
• Uszkodzenia mechaniczne: Wypadki, kolizje lub nawet drobne uszkodzenia mechaniczne mogą doprowadzić do wycieków paliwa lub oleju, a także do uszkodzenia instalacji elektrycznej.
• Wady fabryczne: Rzadziej, ale jednak możliwe, są wady fabryczne pojazdu, które mogą predysponować do wystąpienia pożaru.
• Zatarte łożyska kół: Według ADAC, wadliwe łożyska kół to kolejna częsta przyczyna pożarów ciężarówek.
• Niskie ciśnienie w oponach: Przegrzewanie się opon ciężarówki spowodowane za niskim ciśnieniem jest wskazywane przez ADAC jako jedna z głównych przyczyn pożarów.
• Nieprawidłowo wykonywane prace naprawcze: Przykłady obejmują spawanie elementów pojazdu czy ingerencję w układ LPG.
• Podpalenia: Niestety, celowe działania również mogą być przyczyną pożarów pojazdów.
• Inne czynniki: Pożar pyłu w komorze silnika może również prowadzić do zapłonu.

Incydenty Pożarowe Naczep i Pojazdów Ciężarowych w Polsce i za Granicą: Przykłady

W Polsce i Europie dochodzi do wielu zdarzeń pożarowych z udziałem pojazdów ciężarowych. Poniżej przedstawiono przegląd wybranych incydentów, które ilustrują różnorodność przyczyn i skutków:

• Pożar ciężarówki w Żerdzi (pow. łukowski): W nocy z niedzieli na poniedziałek (30 marca) tuż po godzinie 02:00, ogień zaczął wydobywać się spod maski ciężarowej Scanii na drodze powiatowej między Żerdzią a Baranowem. Kierowca, 39-letni mieszkaniec powiatu łukowskiego, natychmiast zatrzymał pojazd i opuścił kabinę. Na szczęście nikt nie ucierpiał.
• Zderzenie i pożar na autostradzie A4 (Legnica): 7 października 2021 r. o godzinie 20:05 na 94 km autostrady A4 w kierunku Zgorzelca doszło do zderzenia dwóch pojazdów ciężarowych. Jeden z nich przewoził środek do ochrony obuwia w postaci puszek napełnianych pod ciśnieniem, co spowodowało szybkie rozprzestrzenienie się ognia. Druga ciężarówka, cysterna przewożąca sorbent wapienny, przewróciła się na bok. Obaj kierujący przebywali poza pojazdami bez obrażeń.
• Pożar naczepy na autostradzie A1 (Łojki): Na autostradzie A1 na wysokości miejscowości Łojki, w powiecie częstochowskim, doszło do pożaru naczepy ciężarówki. Dziesięć zastępów straży pożarnej brało udział w akcji gaśniczej, a autostrada była zablokowana.
• Pożar naczepy na S5 (Radomicko - Święciechowa): Odcinek drogi ekspresowej S5 między węzłami Radomicko a Święciechowa był zamknięty przez kilkanaście godzin z powodu pożaru naczepy, do którego doszło w środę na pasie w kierunku Wrocławia. Wstępne ustalenia wskazały awarię układu hamulcowego jako przyczynę pożaru. Kierowcy udało się odłączyć ciągnik siodłowy od płonącej naczepy, wypełnionej materiałami papierniczymi.
• Pożar naczepy na parkingu w Tychach (ul. Jaśkowicka): 1 stycznia, kilka minut po północy, płonęła naczepa samochodu ciężarowego na parkingu przy ul. Jaśkowickiej. W spalonej naczepie znajdowały się pojemniki typu „mauzer” z płynem AdBlue. Niestety, łącznie uszkodzeniu uległo pięć naczep.
• Pożar ciężarówki na MOP Gnilec (autostrada A2): W poniedziałek wieczorem na MOP Gnilec, ostatnim dużym parkingu przed granicą w Świecku, wybuchł pożar ciężarówki DAF XF Euro 6. Ogień szybko zajął kabinę, a następnie przód naczepy. Kierowca zdołał się wydostać, lecz odniósł poparzenia rąk. Dzięki szybkiej reakcji sąsiednich kierowców, którzy przestawili swoje ciężarówki, uniknięto większych strat.
• Pożar naczepy w Czechach spowodowany zatarciem piasty: Ciężarówka z naczepą płonącą przy jednej z osi to niestety nie jest rzadki widok na europejskich drogach. Może to prowadzić nawet do spalenia całego zestawu, a już na pewno przyniesie finansowe straty. Historia ze zdjęć zaczęła się zupełnie standardowo, mianowicie od zatarcia piasty na jednej z naczepowych osi. Nieświadome kontynuowanie jazdy wywołało wówczas duży wzrost temperatury i w końcu prawe przednie koło naczepy stanęło w płomieniach. Dalsza jazda w takim stanie była oczywiście niemożliwa. Pojazd utknął przy tym za granicą, jako że pożar miał miejsce w Czechach, a w ramach rozwiązania problemu wezwano właśnie mobilny serwis.
• Inne pożary: Pożary ciężarówek odnotowano również na autostradzie S8 (uderzenie w inną ciężarówkę), A1 w rejonie Ożarowic, na drodze między Cybinką a Krosnem Odrzańskim, przy ulicy Marynarskiej w Częstochowie (kabina), na drodze krajowej nr 24 niedaleko Skwierzyny (ciężarówka spłonęła doszczętnie), na "starej trójce" (cały ciągnik spłonął), koło Skwierzyny (ciężarówka i samochód osobowy), w Łośnie koło Gorzowa (ciągnik siodłowy), w Jakubowie (gmina Pniewy, ciężarówka), na Alei Wojska Polskiego w Częstochowie (zapaliła się naczepa ciężarówki), w Liścu Małym, na terenie Centrum Logistycznego Netto w Motańcu, w tunelu Emilia w Lalikach (ciężarówka), na 222 kilometrze autostrady A4 oraz na trasie Brok - Małkinia Górna.

Skutki i Zagrożenia Związane z Pożarami Pojazdów Ciężarowych

Pożary pojazdów ciężarowych niosą za sobą szereg poważnych skutków i zagrożeń, zarówno dla kierowców, innych uczestników ruchu, jak i służb ratowniczych:

Bezpośrednie skutki

• Straty materialne: Pojazdy często ulegają doszczętnemu zniszczeniu, a przewożony ładunek również jest tracony, co generuje ogromne koszty. W przypadku zatarcia piasty i zapłonu koła naczepy, choć prace serwisu mobilnego mogły obyć się bez większych niespodzianek, takie incydenty zawsze przynoszą finansowe straty.
• Utrudnienia i blokady w ruchu: Akcje gaśnicze i usuwanie zniszczonych pojazdów mogą trwać wiele godzin, a nawet kilkanaście, jak w przypadku pożaru na S5, co prowadzi do paraliżu komunikacyjnego i konieczności wyznaczania objazdów.
• Uszkodzenia infrastruktury drogowej: Intensywny pożar może spowodować uszkodzenie nawierzchni drogi oraz barier energochłonnych, wymagając kosztownych napraw.
• Zagrożenie dla zdrowia i życia: Kierowcy i osoby postronne mogą odnieść obrażenia (np. poparzenia), a w skrajnych przypadkach stracić życie.

Zagrożenia dla służb ratowniczych i środowiska

Działania ratownicze podczas pożarów pojazdów wiążą się z wieloma specyficznymi niebezpieczeństwami:

• Gazy pożarowe: Podczas pożaru pojazdu, złożonego z części wykonanych z metali (w tym stopu magnezu, który w odpowiednio wysokiej temperaturze reaguje z wodą), tworzyw sztucznych, skór, elementów drewnianych i tkanin, uwalniane są duże ilości trujących i rakotwórczych gazów.
• Wysoka intensywność spalania: Ze względu na rodzaj materiału palnego oraz zazwyczaj bardzo dobry dostęp powietrza, pożary pojazdów charakteryzują się wysoką intensywnością.
• Wyciek łatwopalnych płynów eksploatacyjnych: Może on nastąpić zarówno przed wybuchem pożaru (wskutek wypadku lub uszkodzenia przewodu paliwowego), jak i w jego trakcie, w wyniku oddziaływania ciepła na części pojazdu. Wyciek taki zintensyfikuje pożar i może przyczynić się do jego rozprzestrzeniania. Koparki, zwyżki samochodowe czy żurawie samojezdne posiadają znaczne ilości łatwopalnego oleju hydraulicznego.
• Niepełne informacje o pojeździe: Jeżeli strażacy dotrą na miejsce, gdy pożar zdąży się już rozwinąć, zebranie wielu informacji, np. o typie pojazdu, jest niemożliwe.
• Możliwość odjechania pojazdu: W trakcie pożaru może dojść do niekontrolowanego odjazdu pojazdu (np. bez kierowcy), a w przypadku pożaru na terenie pochyłym, po uszkodzeniu np. hamulca postojowego, pojazd może zjechać ze wzniesienia.
• Wybuchy ładunków pirotechnicznych: Nagrzewanie się ładunków pirotechnicznych (z poduszek powietrznych i napinaczy pasów), naboi gazowych (ze sprężyn gazowych do podnoszenia klap bagażnika, kurtyn itp.) bądź amortyzatorów w zderzakach (dotyczy to pojazdów sprowadzanych np. z USA) spowodowane jest nagrzewaniem się medium ściskanego lub ładunku pirotechnicznego do wysokiej temperatury.
• Środek R1234yf w klimatyzacji: Jest to środek stosowany w nowych układach klimatyzacji, stwarzający dodatkowe zagrożenia.
• Porażenie prądem elektrycznym:
  • Pojazdy hybrydowe i elektryczne: W samochodach hybrydowych oraz o napędzie elektrycznym spotyka się różne wartości napięć instalacji elektrycznej służącej do napędzania pojazdu, sięgające nawet 650 V DC. Ratownikowi nie grozi porażenie w razie bezpośredniego polewania płonących akumulatorów bądź przewodów wodą (względnie pianą). Pod żadnym pozorem nie wolno dotykać luźnych przewodów czy odsłoniętych akumulatorów ani próbować wykonywać otworów w obudowach baterii akumulatorów.
  • Tramwaje i pociągi: Porażenie prądem elektrycznym może wystąpić w przypadku pożaru tramwaju czy pociągu.
  • Infrastruktura: Zagrożenie porażeniem prądem elektrycznym może wynikać również z miejsca, w którym doszło do pożaru, np. gdy pożar wystąpił na polu uprawnym pod linią wysokiego napięcia bądź gdy doszło do pożaru auta, które uderzyło w latarnię.
• Ponowny zapłon: W pojazdach hybrydowych i elektrycznych może nastąpić ponowny zapłon ich elementów, w wyniku niedostatecznie długiego chłodzenia płonących akumulatorów. Może do tego dojść nawet po ponad 20 godzinach od momentu, w którym wydawało się, że pożar został ugaszony.
• Syndrom „śpiącego samochodu”: Stojąc obok samochodu hybrydowego lub elektrycznego, strażak może nie być w stanie stwierdzić, czy jest włączony, ponieważ pracy silnika po prostu nie słychać.
• Kwas i jego opary: W wyniku uszkodzeń akumulatora (w przypadku pojazdów hybrydowych - akumulatorów) może dojść do wycieku kwasu, którego opary mogą poparzyć drogi oddechowe, skórę, oczy.
• Wybuch/rozerwanie opony: Spowodowane przyrostem ciśnienia w oponie, są szczególnie niebezpieczne w przypadku pożaru pojazdów ciężarowych. Kilku-, kilkunastokilogramowe odłamki opon o wysokiej energii kinetycznej mogą przelecieć znaczne odległości.
• Ruch uliczny: Jest zagrożeniem nie tylko dla strażaków i poszkodowanych, lecz także dla osób poruszających się w tym ruchu. Zadymienie, możliwość wybuchu opon zagraża bezpieczeństwu innych kierowców. Należy rozważyć zamknięcie drogi na czas trwania gaszenia pożaru. Po zapadnięciu zmroku w miejscach nieoświetlonych strażacy są szczególnie narażeni na niebezpieczeństwo.
• Napędy alternatywne (LPG, CNG): Mimo wbudowanych zaworów bezpieczeństwa zbiorniki te niekiedy wybuchają. Przyczyną jest niewystarczający wydatek przepływu na zaworze bezpieczeństwa w porównaniu do tempa nagrzewania się zbiornika. Działania gaśnicze trzeba prowadzić z pozycji osłoniętej. Nie wolno podchodzić do płonącego pojazdu od strony, w którą może być wyrzucany gaz, gdyż zazwyczaj natychmiast się on zapali.
• Rutyna: Pożary pojazdów (zwłaszcza samochodów osobowych) są uważane za zdarzenia rutynowe, przez co wielu strażaków je lekceważy, co zwiększa ryzyko.
• Zmiany w strukturze stali: Jeżeli pożar nie zostanie ograniczony i szybko ugaszony, to ze względu na zmiany w strukturze stali samochód nada się już tylko na złom.
• Higiena po akcji: Po zakończeniu akcji należy pamiętać o higienie. Trzeba unikać stania przy spalonym samochodzie. Nawet stojąc w oddaleniu od wraku, należy stosować półmaski filtrujące, bo nawet delikatny wiatr będzie unosić np. cząsteczki nadpalonej farby.

Środki Zapobiegawcze i Postępowanie Kierowcy w Sytuacji Pożaru

Kluczowe dla bezpieczeństwa jest podejmowanie działań prewencyjnych oraz szybka i właściwa reakcja w przypadku wystąpienia pożaru.

Zapobieganie pożarom

• Regularne serwisowanie pojazdów: Kluczowe dla bezpieczeństwa jest regularne serwisowanie pojazdów ciężarowych, ze szczególnym uwzględnieniem układu elektrycznego, hamulcowego i silnika. Regularne i dokładne przeglądy przed rozpoczęciem trasy pozwalają wykryć wady fabryczne, przegrzewanie się opon spowodowane za niskim ciśnieniem, zapieczone klocki hamulcowe lub wadliwe łożyska kół.
• Ostrożna jazda: Zgodnie z zaleceniami ADAC, dzięki ostrożnej jeździe można zapobiec zapaleniu się pojazdu.
• Szkolenia dla kierowców: Kierowcy powinni być przeszkoleni w zakresie podstawowych zasad bezpieczeństwa pożarowego i wiedzieć, jak postępować w sytuacji wykrycia pożaru.

Postępowanie kierowcy w przypadku wykrycia pożaru

Jeśli pojazd ciężarowy zajmie się ogniem, kluczowe jest natychmiastowe i rozważne działanie:

1. Natychmiastowe zatrzymanie pojazdu: Natychmiastowe zatrzymanie pojazdu w bezpiecznym miejscu.
2. Wyłączenie silnika i odłączenie instalacji elektrycznej: Wyłączenie silnika i odłączenie instalacji elektrycznej, jeśli to możliwe i bezpieczne.
3. Opuszczenie kabiny i oddalenie się: Opuścić kabinę i oddalić się od pojazdu na bezpieczną odległość. W pośpiechu kierowca może nie zdążyć zabrać telefonu.
4. Wezwanie służb ratowniczych: Jak najszybciej zawiadomić straż pożarną, podając dokładną lokalizację pojazdu. Na autostradzie należy podać również kierunek jazdy. Istotna jest również informacja dotycząca ładunku, zwłaszcza gdy przewożone są materiały niebezpieczne. Centrala będzie wymagała konkretnych informacji, które są konieczne do ugaszenia pożaru.
5. Próba gaszenia (jeśli bezpieczne): Jeśli jest to bezpieczne, podjąć próbę gaszenia pożaru przy użyciu dostępnych środków gaśniczych. Ogień gaśnicą należy gasić krótkimi ruchami z dołu do góry, a nie w sposób niekontrolowany opróżniać zawartość gaśnicy jednym „strzałem”. Niewielka ilość proszku w gaśnicy pozwala na skuteczne gaszenie pożaru jedynie w jego wstępnej fazie.

W przypadku zapalenia się opony: Jeśli ogniem zajmie się opona ciężarówki, kierowca powinien nadal jechać w wolnym tempie pasem awaryjnym, dopóki płonąca opona nie oddzieli się od felgi. Zatrzymanie się mogłoby doprowadzić do rozprzestrzenienia ognia na ciągnik i naczepę.

Warto pamiętać o lekcji niemieckiego truckera, który dwa lata temu zignorował dym przy lewym kole pochodzący z hamulców. Mimo heroicznej próby oddalenia płonącej cysterny z 35 tys. litrów paliwa od miasta, by nie narażać jego mieszkańców na niebezpieczeństwo, rok później mężczyzna został ukarany grzywną w wysokości 3,2 tys. euro za zignorowanie wcześniejszych sygnałów awarii.

Działania Ratownicze Straży Pożarnej podczas Pożarów Pojazdów Ciężarowych

Skuteczność działań straży pożarnej w przypadku pożarów pojazdów ciężarowych zależy od szybkiego i profesjonalnego rozpoznania oraz zastosowania odpowiednich taktyk gaśniczych.

Etapy działań ratowniczych

1. Rozpoznanie i zabezpieczenie miejsca zdarzenia: Każdą akcję rozpoczyna się od rozpoznania, które jest procesem ciągłym i trwa przez cały czas prowadzenia działań. Kierujący działaniami ratowniczymi musi w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na zagrożenia. Zbliżając się dwoma samochodami ratowniczo-gaśniczymi do zdarzenia na drodze dwupasmowej (zwłaszcza na autostradzie czy drodze ekspresowej, gdzie dozwolona jest wysoka prędkość), warto zająć oba pasy i stopniowo zwalniać, spowalniając w ten sposób ruch. Uniemożliwi to wyprzedzenie pojazdu bojowego i zwiększy bezpieczeństwo osób znajdujących się na miejscu zdarzenia.
2. Ocena poszkodowanych i lokalizacja pożaru: Równocześnie z zabezpieczeniem miejsca zdarzenia należy rozpoznać liczbę poszkodowanych i określić, czy w płonącym pojeździe nie zostali uwięzieni ludzie. Należy również zlokalizować pożar; niektóre pojazdy, np. szynobusy lub niektóre autobusy, wyposażone są w instalację wykrywającą pożar.
3. Dobór środków i taktyki gaśniczej: Dobór środka gaśniczego i sposób jego podania zależne będą od zastanej sytuacji. Do ugaszenia pożaru w zarodku można wykorzystać linię szybkiego natarcia. Natarcie powinno być agresywne, czyli wykorzystywać odpowiednio wysoki strumień przepływu z prądów gaśniczych. Jedna linia szybkiego natarcia na samochód osobowy objęty w całości pożarem to nierzadko za mało. W przypadku zagrożenia pojazdów znajdujących się obok (np. pożaru na parkingu) konieczne będą dodatkowe prądy gaśnicze w obronie.
   • Piana gaśnicza: Piana gaśnicza (z dozownika/zasysacza liniowego bądź sprężona - CAFS) cechuje się dużą skutecznością w porównaniu do wody, ale ma wyższą cenę. Pianę (zwłaszcza średnią) szczególnie docenić można w przypadku wycieków płynów towarzyszących pożarowi. Rozleje się w tym samym kierunku, co płyn, ograniczając parowanie cieczy. Odpowiedni sprzęt umożliwi strażakom wytworzenie piany ciężkiej i średniej, której rodzaj należy dobrać do sytuacji na miejscu zdarzenia.
   • Woda: Niezwykle ważne, w szczególności w przypadku pożarów samochodów hybrydowych i elektrycznych, jest wykonanie odpowiedniego zasilania wodnego. Pożar akumulatorów może trwać przez dłuższy czas.
4. Specyficzne działania przy napędach alternatywnych i elektrycznych:
   • LPG i CNG: Jeżeli nie można wykluczyć zasilania pojazdu gazem lub przewożenia materiałów niebezpiecznych, trzeba prowadzić działania gaśnicze z pozycji osłoniętej. Nie wolno podchodzić do płonącego pojazdu od strony, w którą może być wyrzucany gaz, gdyż (zazwyczaj) natychmiast się on zapali.
   • Pojazdy elektryczne i hybrydowe: Należy możliwie jak najszybciej zabezpieczyć pojazd przed odjechaniem, np. przez podłożenie klinów (syndrom „śpiącego samochodu”). Pod żadnym pozorem nie wolno dotykać luźnych przewodów czy odsłoniętych akumulatorów. Nie należy też próbować wykonywać otworów w obudowach baterii akumulatorów, aby uzyskać do nich lepszy dostęp.
   • Tramwaje i pociągi: Kierujący działaniami musi jak najszybciej zażądać zdalnego wyłączenia energii elektrycznej w trakcji oraz nakazać ratownikom odłączenie tramwaju od sieci trakcyjnej poprzez opuszczenie pantografu. Ponadto należy odłączyć baterię akumulatorów. Warto podkreślić, że detektor prądu AC Hotstick wykrywa jedynie napięcie prądu przemiennego i nie wykryje napięcia w trakcji zasilającej np. pociągi bądź tramwaje.
5. Postępowanie w przypadku zagrożeń zewnętrznych: Gdy pożar kombajnu wystąpił na polu uprawnym pod linią wysokiego napięcia bądź gdy doszło do pożaru auta, które uderzyło w latarnię, KDR musi zażądać odłączenia napięcia w liniach oraz przyjazdu pogotowia energetycznego. Ważna jest uwaga na spadające, przepalone przewody elektryczne!

tags: #bys #pozar #naczepy