Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) jest organizacją pozarządową utworzoną na takich samych zasadach jak stowarzyszenie. Tym, co odróżnia OSP od innych stowarzyszeń, jest podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska. Zwiększenie bezpieczeństwa i świadomości pierwszej pomocy w społeczności lokalnej to główne cele programu Pierwszy Ratownik. Gmina, w ramach realizacji zadania własnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej, zapewnia ochotniczym strażom pożarnym ubezpieczenie członków i opiekunów młodzieżowych drużyn pożarniczych i dziecięcych drużyn pożarniczych, w tym ubezpieczenie grupowe, od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, podczas wykonywania powierzonych zadań.
Współczesny Ceremoniał Pożarniczy
Istota i Cel Ceremoniału
Ceremoniał pożarniczy towarzyszy strażakom od lat. Zadaniem ceremoniału jest określenie form i zasad indywidualnego i wspólnego zachowania podczas uroczystości zarówno strażaków, jak i osób cywilnych. Chodzi o to, aby odbywały się one z poszanowaniem strażackiego munduru i tradycji, a przy okazji cieszyły oko. Wprowadzony do stosowania dokument jest kontynuacją dotychczasowych zasad i został dostosowany do nowych i wciąż zmieniających się realiów.
Przykładem może być asysta honorowa Państwowej Straży Pożarnej, która jest coraz częstszym elementem uroczystości organizowanych zarówno przez tę formację, jak i przez inne podmioty na szczeblu centralnym, z udziałem najwyższych władz państwowych. Obecność asysty honorowej PSP ma za zadanie nadać tym spotkaniom odpowiednią rangę i podniosły charakter. Aktualny ceremoniał precyzuje wiele kwestii i ujednolica zasady organizacji uroczystości, aby usprawnić ich przebieg. Ujmuje zmiany w zakresie umundurowania, wyszkolenia i zachowania pododdziałów. Opisuje elementy uroczystości realizowane dotąd zwyczajowo.
Kluczowe Elementy Ceremoniału
Precedencja (łac. to, co poprzedza) oznacza miejsce pierwsze, pierwszeństwo, prym. W ceremoniale pożarniczym określono precedencję składania meldunków oraz powitania gości, aby zachować porządek pierwszeństwa i starszeństwa, a także uszeregować osoby według ich ważności z uwagi na piastowane funkcje lub stanowiska. Nowym elementem ceremoniału jest opis przebiegu uroczystej odprawy wart przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Dotychczas odprawę można było oglądać wyłącznie podczas uroczystości organizowanych przez Wojsko Polskie. Od kilku lat bierze w nich udział również Kompania Reprezentacyjna Państwowej Straży Pożarnej. W ceremoniale znalazł się opis przebiegu takiej uroczystości oraz układ wydawanych komend.
Scenariusz uroczystej odprawy wart przewiduje możliwość odczytania apelu pamięci, dlatego doprecyzowano stosowne zapisy w tym zakresie. Apel pamięci to uroczysta forma odezwy, odwołująca się do postaci i wydarzeń, które na trwałe zapisały się w historii bądź miały wpływ na kształtowanie pokoleń, również tych pożarniczych. W aktualizacji ceremoniału doprecyzowano podział na funkcje strażackich kompanii, zwłaszcza gdy podczas uroczystości występuje ich kilka. Kompania reprezentacyjna to ta, która reprezentuje konkretny garnizon lub jednostkę i występuje z jej sztandarem, a kompanią honorową spośród reprezentacyjnych będzie tylko jedna, która pełni najważniejszą funkcję podczas uroczystości.
Nowością, która pojawia się w ceremoniale, jest wzór wniosku o skierowanie asysty honorowej PSP do udziału w uroczystości. Kolejną nowinkę w ceremoniale stanowi opis uroczystego pożegnania i powitania misji ratowniczej realizowanej przez Państwową Straż Pożarną. Rozdział ten przedstawia sposób przygotowania i przebiegu uroczystości zarówno w kraju, jak i za granicą. Będąc poza granicami kraju, reprezentujemy Ojczyznę, naszą formację, barwy narodowe, ale również ideę ratownictwa i pomocy.
Wiele miejsca w uaktualnionym ceremoniale poświęcono fladze państwowej RP oraz barwom narodowym, ich konfiguracjom i możliwościom ich użycia zgodnie z ustawowymi regulacjami. Graficznie przedstawiono instrukcje wieszania, kładzenia, składania, przenoszenia czy przechowywania flagi państwowej RP. Zaproponowano również sposoby wykorzystania znaku PSP oraz barw narodowych w postaci szarf, kokard i innych elementów ozdobnych i dekoracyjnych.
Sztandar od chwili nadania towarzyszy każdej jednostce organizacyjnej PSP w najważniejszych dla niej momentach. Ślubując na niego, rozpoczynamy służbę, całując jego płat, żegnamy się z nią. W strażackim życiu zajmuje szczególne miejsce, choć nierzadko sprawia również sporo kłopotów ceremonialnych. Potrzeba uregulowania i usystematyzowania zagadnień dotyczących sztandarów wynikła podczas szkoleń ze strażakami wchodzącymi w skład pocztów sztandarowych jednostek organizacyjnych PSP. Zwracali oni uwagę na problemy, z jakimi spotykają się podczas różnego rodzaju uroczystości, zwłaszcza w kontekście maszerowania, oddawania honorów czy manewrowania sztandarem w ciasnych pomieszczeniach.
Do prac nad aktualizacją ceremoniału aktywnie włączyli się również kapelani krajowi Państwowej Straży Pożarnej wyznań: rzymskokatolickiego, prawosławnego oraz ewangelicko-augsburskiego. Dopracowano istniejące już w ceremoniale przepisy dotyczące uroczystości religijnych. Opracowano zasady zachowania się asysty honorowej PSP podczas mszy świętych i nabożeństw, uwzględniając ich charakter, przebieg, dopuszczalne zachowania czy wydawane komendy. Dużo uwagi poświęcono uroczystościom pogrzebowym, ich oprawie oraz organizacji, stanowiącej godne pożegnanie tych, którzy odeszli na wieczną służbę. W ceremoniale doprecyzowano szereg kwestii dotyczących udziału pożarniczej asysty honorowej. Określono również, komu i w jakich warunkach przysługuje taka asysta.
Struktura Uroczystości i Załączniki
Uroczysty apel i uroczysta zbiórka składają się z trzech części: rozpoczęcia, części zasadniczej oraz zakończenia. W ceremoniale przypisano do każdej z tych części konkretne działania, aby strażackie uroczystości były organizacyjnie prostsze i jednolite w odbiorze. Najbardziej zauważalną zmianą w najnowszym ceremoniale jest bez wątpienia zestaw 36 załączników. Znajdują się w nich między innymi znaki graficzne, opis kolejności ustawienia delegacji podczas uroczystości składania wieńców i wiązanek, a także wzór scenariusza uroczystości i planu realizacji zadań związanych z jej organizacją. Pomocną podpowiedzią okażą się z pewnością przykłady i schematy przebiegu poszczególnych uroczystości. W załącznikach znajdziemy również obowiązujące treści pieśni, błogosławieństw, układ tekstu roty ślubowania do odczytania przez kierownika jednostki organizacyjnej PSP oraz kalendarium najważniejszych rocznic i świąt. Aktualny ceremoniał jest efektem współpracy całej społeczności strażaków Państwowej Straży Pożarnej, a jego treść konsultowana była z przedstawicielami jednostek organizacyjnych PSP każdego szczebla.
Międzynarodowe i Tradycyjne Zawody Sportowo-Pożarnicze
Międzynarodowe Zawody CTIF
Międzynarodowy Komitet Techniczny Prewencji i Zwalczania Pożarów w skrócie CTIF (skrót pochodzi od pierwszych liter francuskiej nazwy) jest ogólnoświatową organizacją, której celem jest działanie na rzecz bezpieczeństwa strażaków. Organizacja działa od 1900 roku. CTIF publikuje badania naukowe, artykuły i raporty, a także zapewnia wymianę doświadczeń i wiedzy w zakresie ochrony i ratownictwa w przypadku pożaru lub innych katastrof. Komitet organizuje również różne komisje, grupy robocze, imprezy i seminaria.
Co 4 lata CTIF organizuje międzynarodowe zawody pożarnicze. Zawody te odbywają się w ceremoniale podobnym do ceremoniału olimpiady, dlatego też nazywane są olimpiadą pożarniczą. Podczas otwarcia zawodów zapalany jest znicz olimpijski. Odbywa się uroczysty przemarsz wokół stadionu połączony z prezentacją drużyn. Zawodnicy, trenerzy i sędziowie zawodów składają specjalną przysięgę. Po zakończeniu rywalizacji wyniki końcowe drużyn podzielone są na trzy strefy medalowe: złotą, srebrną i brązową (strefy dzielone są na trzy równe części). Kwalifikacja na olimpiadę odbywa się poprzez ogólnopolskie zawody. Liczba drużyn, które awansują, określana jest przez organizatorów zawodów. Ostatnie ogólnopolskie zawody odbyły się 28 sierpnia 2021 r. w Koninie. Uzyskiwane czasy podczas Olimpiady robią wrażenie - najlepsze drużyny wykonują ćwiczenie bojowe w czasie poniżej 30 sekund i sztafetę w okolicach 51 sekund.
W dniach 17 - 24 lipca 2022 r. w Celje (Słowenia) odbyły się XVII Międzynarodowe Zawody Sportowo-Pożarnicze według regulaminu CTIF. Liczba jednostek OSP, które trenują do zawodów według regulaminów CTIF, jest znacznie mniejsza niż w przypadku tak zwanych zawodów „na mokro”. Najnowszą polskojęzyczną wersję regulaminu (wersja 6) z 2002 roku można znaleźć na stronach związanych z tematyką.
Zasady Tradycyjnych Zawodów
W Polsce rozgrywane są dwa rodzaje eliminacji do zawodów międzynarodowych: eliminacje wojewódzkie i eliminacje ogólnopolskie. Tradycyjne zawody pożarnicze są wciąż mało popularne w naszym kraju.
Klasa B z zaliczeniem punktów za wiek: drużyna składa się z 10 osób. Najmłodszy zawodnik nie może mieć mniej niż 16 lat (liczy się rocznik). Nie ma górnych ograniczeń wiekowych, natomiast dla klasy B maksymalny wiek zawodnika do naliczania punktów to 65 lat (zawodnikom, którzy przekroczyli ten wiek, zaliczony zostanie wiek maksymalny - tj. 65 lat). Drużyna musi składać się wyłącznie z zawodników należących do tej samej jednostki. W ćwiczeniu bojowym bierze udział 9 zawodników, natomiast w sztafecie 8. Po zakończeniu ćwiczenia bojowego dowódca drużyny wskazuje jednego zawodnika, który nie przystąpi do sztafety pożarniczej. Startujący zawodnicy powinni posiadać odpowiednie oznaczenia funkcyjne.
Ćwiczenie bojowe OSP Suchań 33.90
Ćwiczenie Bojowe
Ćwiczenie bojowe przeprowadzane jest bez użycia wody. Rozpoczyna się od wydania rozkazu przez dowódcę drużyny. Po rozpoczęciu dowódca i łącznik udają się w kierunku przewidywanego stanowiska rozdzielacza. Rota 2 i rota 3 wraz z mechanikiem budują linię ssawną, na którą składają się 4 odcinki węża ssawnego o długości 1,6 metra. Linię główną oraz pierwszą linię gaśniczą rozwija rota 1. Najważniejszym etapem ćwiczenia jest prawidłowe zbudowanie linii ssawnej, czemu należy poświęcić najwięcej treningów. Poza skręceniem 4 węży ssawnych konieczne jest jeszcze założenie linek oraz podpięcie linii do motopompy. Zawodnicy tworzący rotę 2 mają najwięcej do zrobienia: budują linię ssawną oraz drugą linię gaśniczą.
W skład wyposażenia wchodzi m.in.:
- 1 motopompa z nasadą ssawną A(4”) Ø 110 i przynajmniej z jednym wylotem tłocznym B(3”) Ø 75 umieszczonym po prawej stronie (w kierunku natarcia), oraz wyposażona w uchwyt do wymaganego przestawienia.
- 1 czerwona listwa przynajmniej 3 m długa.
Sztafeta Pożarnicza
Każdy zawodnik ma do pokonania dystans 50 metrów. Pierwszy zawodnik rozpoczyna bieg z prądownicą, którą przekazuje kolejnym zawodnikom aż do pokonania całego dystansu. Przekazanie prądownicy powinno nastąpić w strefie zmiany (w przeciwnym wypadku naliczane są punkty karne). Na torze sztafety ustawione są 3 przeszkody: trzeci zawodnik pokonuje równoważnię, siódmy zawodnik pokonuje ścianę, zadaniem ósmego zawodnika jest pokonanie rury.
Wymagany jest 1 odcinek toru do czołgania wyposażony w 8 m (± 0,1 m) rurę wykonaną z drewna, tworzywa sztucznego lub metalu o gładkiej powierzchni wewnętrznej.
Punktacja i Ocena
W każdej z konkurencji możliwe jest otrzymanie punktów ujemnych. Punkty ujemne przyznawane są za wykonanie czynności niezgodnych z regulaminem. 1 punkt równy jest 1 sekundzie. Uzyskując nawet najlepszy czas, można dostać kilkadziesiąt punktów karnych i nie zająć wymarzonego miejsca. W celu uniknięcia punktów karnych należy trenować zgodnie z wytycznymi w regulaminie, gdyż utrwalenie błędnych nawyków będzie trudne do naprawienia. Arkusz oceny jest zgodny z regulaminem tradycyjnych międzynarodowych zawodów pożarniczych, wydanie 6 z 2002 roku.
Każda drużyna startuje z pulą 500 punktów dodatnich. Sumuje się uzyskany czas w ćwiczeniach (z uwzględnieniem ujemnych punktów) i odejmuje od puli startowej. Tak otrzymany wynik uwzględniany jest w klasyfikacji generalnej. W przypadku drużyn startujących w klasie B uwzględniane są punkty za wiek zawodników.
Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze (MDP) i Programy Edukacyjne
Regulacje i Wyróżnienia MDP
W ceremoniale można odnaleźć m.in. opis uroczystości przekazania proporca MDP, ślubowania i pasowania członków MDP. Regulamin określa m.in. wzór proporca MDP. Podręcznik „Stawiam na MDP! W drużynie siła!” zawiera informacje o działalności MDP. Odznaka MDP, trójstopniowa (brązowa, srebrna i złota) jest nadawana z mocy Regulaminu odznaczeń, odznak i wyróżnień Związku OSP RP. Regulamin umożliwia nadawanie członkom MDP wyróżnień w postaci odznaki MDP: złotej, srebrnej i brązowej.
Dokument opracowany przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej ma zastosowanie przy wypoczynku letnim MDP, organizowanym m.in. na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 22 lipca 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1548) zmieniającego rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży.
Prezydium Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP zatwierdziło Regulamin Halowych Młodzieżowych Zawodów Sportowo-Pożarniczych na podstawie uchwały nr 64/17/2023 z dnia 6 grudnia 2023 roku. Regulamin został opracowany przez Kolegium Sędziów Zawodów Strażackich we współpracy z Komisją ds. dzieci, młodzieży i sportu Zarządu Głównego Związku OSP RP.
Programy Edukacyjne i Zasoby
Zwiększenie bezpieczeństwa i świadomości pierwszej pomocy w społeczności lokalnej to główne cele. Zachęcamy do odwiedzenia zakładki na stronie internetowej Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej, dedykowanej zakresowi prewencji społecznej. Dostępny jest bezpłatny program edukacyjny „Aktywni Błękitni - szkoła przyjazna wodzie”.
Komenda Główna PSP przygotowała podcasty na temat straży pożarnej, PSP, OSP, MDP, DDP. W kontekście szkoleń skupiono się na przekazaniu wartości i umiejętności potrzebnych do stania się bardziej rezylientnym, czyli odpornym na kryzysy. Jeśli jesteś strażakiem OSP lub PSP, nauczycielem lub uczniem klasy mundurowej, członkiem Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej, interesujesz się prewencją społeczną i chcesz zrobić coś więcej dla swojej społeczności - to jest możliwe!
Organizowane są również konkursy: Ogólnopolski Indywidualny Konkurs Plastyczny na temat pt. „Grupy Specjalistyczne Państwowej Straży Pożarnej” oraz Ogólnopolski Zespołowy Konkurs na Spot Filmowy, zachęcający uczniów klas 4-8 do zrealizowania krótkiego filmu pt. „Nie nagrywaj”. Istnieją również inne zasoby jak repozytorium ułatwiające i usprawniające działania, oraz materiały takie jak „Okiem pilota śmigłowca LPR. 7 MINUT, które decydują o życiu.”, które mogą być inspiracją i edukacją w zakresie ratownictwa.
tags: #ceremonial #pozarniczy #zawody #osp