Pracownik, który nie świadczy pracy z powodu choroby, ma prawo do świadczeń finansowych za okres czasowej niezdolności do pracy. Te świadczenia, obejmujące wynagrodzenie i zasiłek chorobowy, są regulowane przez Kodeks pracy oraz ustawę zasiłkową. Poniżej przedstawiamy szczegółowe informacje dotyczące ich naliczania i wysokości.
Świadczenia chorobowe dla pracownika
Pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, którzy z powodu stanu zdrowia lub konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny nie mogą wykonywać swoich obowiązków, otrzymują świadczenia chorobowe. Wypłacane są one na podstawie elektronicznego zaświadczenia lekarskiego ZUS e-ZLA. Omawiane świadczenia to:
- Wynagrodzenie za okres niezdolności do pracy - uregulowane w art. 92 Kodeksu pracy.
- Zasiłki chorobowe - wyszczególnione w ustawie zasiłkowej.
Wynagrodzenie chorobowe - kiedy przysługuje?
Wynagrodzenie chorobowe przysługuje pracownikom niezdolnym do pracy z powodu choroby:
- Przez pierwsze 33 dni tej niezdolności w danym roku kalendarzowym.
- Przez pierwsze 14 dni niezdolności w roku kalendarzowym w przypadku osób, które ukończyły 50. rok życia. Okres ten liczy się od roku kalendarzowego, w którym pracownik ukończył 50. rok życia.
Wynagrodzenie chorobowe jest opłacane przez pracodawcę. Jeśli niezdolność do pracy trwa łącznie dłużej niż wspomniane limity dni (33 lub 14), począwszy od 34. lub 15. dnia pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy, o ile spełnia warunki do jego uzyskania.
Okres 33 lub 14 dni ustala się, sumując poszczególne okresy niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym, niezależnie od przerw między nimi. Dotyczy to również sytuacji, gdy pracownik był zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy.
Prawo do wynagrodzenia chorobowego - okres wyczekiwania
Prawo do wynagrodzenia chorobowego pracownik nabywa zazwyczaj po upływie 30 dni nieprzerwanego zatrudnienia (ubezpieczenia chorobowego). Do tego tzw. "okresu wyczekiwania" wliczają się również poprzednie okresy zatrudnienia, pod warunkiem że przerwa między nimi nie była dłuższa niż 30 dni.
Wyjątki od okresu wyczekiwania
Prawo do świadczeń chorobowych bez konieczności spełnienia okresu wyczekiwania przysługuje w następujących sytuacjach:
- Absolwentom szkół lub uczelni wyższych, którzy zostali zatrudnieni lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia nauki (lub uzyskania dyplomu, z uwzględnieniem specyficznych terminów dla kierunków medycznych i farmacji).
- Gdy niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.
- Osobom objętym obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym, które legitymują się co najmniej 10-letnim okresem tego ubezpieczenia.
- Posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od zakończenia kadencji.
Kiedy wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje?
Wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy, które przypadają na czas, gdy pracownik nie ma prawa do zasiłku chorobowego. Dotyczy to między innymi okresów:
- Urlopu bezpłatnego.
- Urlopu wychowawczego.
- Tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności (z pewnymi wyjątkami).
Ponadto, pracownik może stracić prawo do wynagrodzenia chorobowego z własnej winy:
- Gdy został odsunięty od pracy z powodu podejrzenia nosicielstwa choroby zakaźnej i nie podjął proponowanej mu innej pracy, zgodnej z kwalifikacjami lub wymagającej przeszkolenia.
- Gdy niezdolność do pracy spowodowana została umyślnym przestępstwem lub wykroczeniem, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu.
- Gdy niezdolność do pracy wiąże się z nadużyciem alkoholu - za okres pierwszych 5 dni niezdolności.
- Gdy pracownik wykonuje w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem.
- W przypadku sfałszowania zwolnienia lekarskiego.
Przykład braku prawa do świadczeń
Pracownik przebywał na urlopie bezpłatnym od 2 do 30 kwietnia. W tym czasie otrzymał zwolnienie lekarskie od 25 kwietnia do 10 maja. Przez okres niezdolności do pracy przypadający na czas urlopu bezpłatnego, pracownik nie miał prawa do wynagrodzenia ani zasiłku chorobowego. Uprawnienie do świadczeń z tytułu choroby nabył dopiero od 1 maja.
Jak obliczyć wynagrodzenie chorobowe?
Wynagrodzenie chorobowe oblicza się według zasad ustalania podstawy wymiaru zasiłku chorobowego i wypłaca za każdy dzień niezdolności do pracy, włączając dni wolne od pracy.
Podstawa wymiaru świadczeń
Podstawą wymiaru wynagrodzenia chorobowego jest przychód pracownika, stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu składek społecznych finansowanych przez pracownika (emerytalne, rentowe, chorobowe). Podstawę tę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.
- Jeśli niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy, podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe ubezpieczenia.
- Gdy niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego, podstawę wymiaru stanowi wynagrodzenie, które pracownik uzyskałby, gdyby przepracował cały miesiąc.
Podstawa wymiaru wynagrodzenia chorobowego za jeden dzień niezdolności do pracy stanowi 1/30 podstawy wymiaru.
Przykład obliczenia wynagrodzenia chorobowego (80%)
Pracownik zatrudniony na 1/2 etatu z wynagrodzeniem 3 000 zł brutto, ze zwolnieniem lekarskim na 10 dni, ma prawo do 80% wynagrodzenia chorobowego.
- Składki społeczne odliczone od wynagrodzenia: 3 000 zł x 13,71% = 411,30 zł.
- Podstawa wymiaru wynagrodzenia chorobowego: 3 000 zł - 411,30 zł = 2 588,70 zł.
- Zasiłek dzienny (80%): (2 588,70 zł / 30) x 80% = 86,29 zł x 80% = 69,03 zł.
- Łączny zasiłek (10 dni): 69,03 zł x 10 dni = 690,30 zł.
Podstawa wymiaru wynagrodzenia chorobowego, czyli wymiar zasiłku z tytułu umowy o pracę na pełen etat, nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku kalendarzowym, po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne finansowanych przez pracownika.
Aktualizacja podstawy wymiaru zasiłku
W przypadku gdy między kolejnymi nieobecnościami zasiłkowymi nie upłynął co najmniej jeden pełny miesiąc kalendarzowy przerwy, podstawa wymiaru zasiłku nie jest wyliczana na nowo.
Przykład aktualizacji podstawy wymiaru
Pan Jarosław przebywał na zwolnieniu lekarskim w dniach 12-19 stycznia 2026 roku. Podstawa wymiaru zasiłku została naliczona na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za okres od stycznia do grudnia 2025 roku. Kolejne zwolnienie otrzymał w dniach 25-28 lutego 2026 roku. Ponieważ nie wystąpił pełny miesiąc kalendarzowy przerwy między tymi okresami, podstawa wymiaru zasiłku nie jest ustalana na nowo. Byłoby tak, gdyby kolejne zwolnienie przypadało co najmniej od 1 marca.
Wysokość wynagrodzenia chorobowego: 80% czy 100%?
Zasadniczo, pracownik zachowuje prawo do 80% wynagrodzenia za czas choroby. Jednakże istnieją wyjątki, w których przysługuje 100% wynagrodzenia lub zasiłku.
Prawo do 100% wynagrodzenia chorobowego
Pełne wynagrodzenie w wysokości 100% podstawy wymiaru przysługuje w następujących przypadkach:
- Wypadek w drodze do pracy lub z pracy.
- Choroba przypadająca w czasie ciąży.
- Podczas poddawania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów lub zabiegowi ich pobrania.
- W przypadku chorób zawodowych lub spowodowanych wypadkiem przy pracy (świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego).
Warto zaznaczyć, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizuje możliwość rozszerzenia katalogu schorzeń, za które przysługiwałoby 100% wynagrodzenia, szczególnie w kontekście chorób związanych z warunkami pracy, które nie są formalnie uznane za choroby zawodowe.
Świadczenia w ramach Komisji ds. Wynagrodzeń Pracowniczych/ECC dla pracowników sektora prywatnego i rządowego (prof. Allan)
Opóźnione dostarczenie zwolnienia lekarskiego
Zasadniczo, zasiłek chorobowy ulega obniżeniu o 25%, jeżeli ubezpieczony nie dostarczy zaświadczenia lekarskiego w ciągu 7 dni od daty jego otrzymania. Ta zasada nie dotyczy wynagrodzenia chorobowego. W przypadku opóźnienia w dostarczeniu zwolnienia lekarskiego, pracodawca nie ma prawa obniżyć pracownikowi wynagrodzenia chorobowego.
Ospa wietrzna a zwolnienie lekarskie
Ospa wietrzna, choć kojarzona głównie z okresem dzieciństwa, coraz częściej dotyka również dorosłych, często w cięższej formie. Odpoczynek podczas zwolnienia lekarskiego jest kluczowym elementem leczenia.
Przebieg ospy wietrznej u dorosłych
Ospa wietrzna u osób dorosłych zazwyczaj przebiega ciężej niż u dzieci. Objawy początkowe obejmują gorączkę, bóle mięśni i ogólne rozbicie. Następnie pojawia się wysypka w postaci plamek i grudek, przekształcająca się w pęcherzyki. Silny świąd utrudnia sen i koncentrację, a rozdrapanie zmian może prowadzić do wtórnych infekcji bakteryjnych.
Znaczenie odpoczynku i izolacji
Całkowite odizolowanie chorego od otoczenia i pozostanie w domu do momentu całkowitego przyschnięcia pęcherzyków jest zalecane. Odpoczynek jest kluczowy dla regeneracji organizmu i zapobiegania powikłaniom, takim jak zapalenie płuc czy mózgu, które są poważniejszym ryzykiem u dorosłych. Podczas izolacji należy dbać o higienę skóry, unikać drapania, stosować środki łagodzące świąd, pić dużo płynów i wietrzyć pomieszczenie.
Czas trwania zwolnienia lekarskiego
W większości przypadków e-zwolnienie z powodu ospy wietrznej trwa od 10 do 14 dni. U dorosłych z cięższym przebiegiem choroby okres ten może zostać przedłużony. Powrót do aktywności zawodowej powinien nastąpić dopiero po całkowitym zagojeniu zmian skórnych i ustąpieniu gorączki.
Elektroniczne zwolnienia lekarskie (e-ZLA)
Obecnie obowiązują elektroniczne zwolnienia lekarskie, czyli e-ZLA. System ten usprawnia proces przekazywania informacji o niezdolności do pracy do ZUS i pracodawców. Zwolnienie jest automatycznie przesyłane do ZUS, a następnie na profil PUE ZUS pracodawcy w ciągu maksymalnie jednego dnia roboczego od otrzymania zaświadczenia. W przypadku braku profilu PUE ZUS u pracodawcy, pracownik jest zobowiązany do dostarczenia wydruku zwolnienia.
Zasiłek chorobowy w czasie i po ustaniu ubezpieczenia
Zasiłek chorobowy przysługuje pracownikowi, który stał się niezdolny do pracy w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Prawo do zasiłku zachowuje również za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy, która przypada po ustaniu ubezpieczenia, pod pewnymi warunkami:
- Niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego:
- Nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego.
- Nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego - w przypadku chorób zakaźnych o dłuższym okresie wylęgania lub chorób, których objawy ujawniają się po dłuższym czasie od początku (oznaczonych kodem "E").
Okres zasiłkowy, czyli czas wypłaty zasiłku chorobowego, jest limitowany i wynosi zazwyczaj 182 dni. W przypadku niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą (kod "D") lub przypadającej w trakcie ciąży (kod "B"), okres ten może wynosić 270 dni.
Zasiłek po ustaniu zatrudnienia
W przypadku gdy pracownik zachoruje tuż przed zakończeniem umowy, zwolnienie lekarskie może być wystawione nawet po ustaniu zatrudnienia, jeśli udowodni się, że choroba rozpoczęła się jeszcze w trakcie jego trwania. W takiej sytuacji zasiłek wypłacany jest przez ZUS, nie dłużej niż przez 91 dni (z wyjątkiem wspomnianych przypadków gruźlicy, ciąży lub pobytu w szpitalu po wypadku przy pracy lub w drodze do pracy/z pracy).
Zadłużenie z tytułu składek a prawo do zasiłku
Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, współpracujące osoby lub duchowni, którzy sami opłacają składki na ubezpieczenie chorobowe, mogą otrzymać świadczenie chorobowe, o ile ich zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przekracza 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę. W przypadku wyższego zadłużenia, prawo do świadczenia przysługuje dopiero po spłacie całego zadłużenia.
Zmiany w zasiłku chorobowym od 2022 roku
Od początku 2022 roku nastąpiła istotna zmiana dotycząca wysokości zasiłku chorobowego za okres leczenia szpitalnego. Zlikwidowano możliwość otrzymania zasiłku w wysokości 70% podstawy wymiaru. Obecnie, niezależnie od wieku hospitalizowanej osoby i czasu trwania pobytu, wysokość zasiłku chorobowego wynosi 80% lub 100% podstawy, w zależności od przyczyny hospitalizacji.
Kto odpowiada za wypłatę zasiłku chorobowego?
Za wypłatę wynagrodzenia chorobowego zawsze odpowiada pracodawca. W przypadku zasiłku chorobowego, co do zasady, wypłatą zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Jednakże w firmach zatrudniających więcej niż 20 pracowników, wypłata zasiłków chorobowych spoczywa na pracodawcy.