Ochotnicze straże pożarne (OSP) oraz Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP funkcjonują jako stowarzyszenia. Działają one na podstawie Ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach oraz Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpopożarowej. Najważniejszym dokumentem w każdej jednostce OSP jest jej statut. To w nim znajdują się kluczowe informacje dotyczące celów i sposobów działania, praw i obowiązków członków, a także zasad wyboru i funkcjonowania władz stowarzyszenia. Statut określa również różne rodzaje członkostwa, w tym członków honorowych.
Kto może zostać członkiem honorowym OSP?
Zgodnie ze statutem wzorcowym, członkiem honorowym może być każda osoba fizyczna, bez względu na miejsce zamieszkania, która szczególnie zasłużyła się dla ochrony przeciwpożarowej. Określenie „osoba fizyczna” w prawie cywilnym oznacza człowieka od chwili urodzenia aż do śmierci. Obejmuje to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków wynikających ze stosunków cywilnoprawnych. W związku z tym, mianem osoby fizycznej nie można określić zwłok, co oznacza, że zmarła osoba nie może zostać członkiem honorowym OSP. Kwestia ta jest wyraźnie podkreślana w kontekście zaproszeń na zebrania czy możliwości uczestnictwa w życiu stowarzyszenia.
Procedura nadania godności członka honorowego
Godność członka honorowego nadaje Walne Zebranie OSP, czyli najwyższa władza każdego stowarzyszenia. Walne Zebranie Członków OSP jest organem uprawnionym do podejmowania kluczowych decyzji w sprawach jednostki, w tym również w kwestii nadawania honorowych tytułów. Ważne jest, aby statut jednostki precyzyjnie określał tę procedurę.
Prawa i obowiązki członka honorowego OSP
Prawa i obowiązki członka honorowego są szczegółowo określone w statucie danej jednostki OSP, który może różnić się od statutu wzorcowego. Niemniej jednak, zazwyczaj członek honorowy:
- ma prawo uczestniczenia w pracach i imprezach organizowanych przez OSP,
- może brać udział w Walnym Zebraniu Członków z głosem doradczym,
- nie posiada prawa głosu stanowiącego ani praw wyborczych do władz OSP, co oznacza, że nie może być wybierany do Zarządu czy Komisji Rewizyjnej.
Ponadto, członkowie honorowi są często zwolnieni z opłacania składek członkowskich. Istnieją jednak jednostki, które w swoim statucie odchodzą od wzorca i przyznają członkom honorowym szerszy zakres praw, poza możliwością członkostwa w Jednostce Operacyjno-Technicznej (JOT).
Dystynkcje i ich znaczenie
Kwestia dystynkcji (oznaczeń) dla członków honorowych oraz byłych członków władz budzi niekiedy pytania. Ustalone są specjalne dystynkcje dla honorowych funkcji oraz dla „najwyższej pełnionej funkcji”. Pomimo że w praktyce zdarza się, iż osoby odchodzące z zarządu nie zmieniają swoich dystynkcji na te przysługujące zwykłemu strażakowi, prawidłowe postępowanie zakłada noszenie dystynkcji zgodnych z aktualnym statusem lub najwyższą pełnioną funkcją, dla której takie oznaczenia zostały przewidziane.
Różnice między członkiem honorowym a innymi funkcjami
W kontekście OSP rozróżniamy kilka rodzajów członkostwa, takich jak członkowie zwyczajni, wspierający oraz honorowi. Członek zwyczajny aktywnie uczestniczy w wykonywaniu postanowień statutu OSP i ma pełne prawa członkowskie, w tym prawo głosu i bycia wybieranym do władz. Członek wspierający to osoba fizyczna lub prawna, która wspiera działalność OSP finansowo lub w innej formie. W odróżnieniu od członka honorowego, status ten może zostać przyznany także osobie prawnej.
Brak funkcji „honorowego prezesa” czy „naczelnika honorowego”
Warto podkreślić, że statut wzorcowy ani ogólne przepisy Prawa o stowarzyszeniach nie przewidują funkcji „honorowego prezesa” czy „naczelnika honorowego”. Jedynym oficjalnie uznawanym w ten sposób tytułem jest właśnie „członek honorowy OSP”. Chociaż w niektórych jednostkach może pojawić się chęć uhonorowania zasłużonych działaczy takimi tytułami, z punktu widzenia obowiązującego statutu nie mają one umocowania prawnego i nie wiążą się z odrębnymi kompetencjami czy prawami.
Znaczenie statutu OSP
Niezależnie od omawianych kwestii, najważniejszym dokumentem regulującym wszelkie aspekty funkcjonowania Ochotniczej Straży Pożarnej, w tym zasady dotyczące członkostwa honorowego, jest statut danej jednostki. To w nim zawarte są szczegółowe zapisy dotyczące wymogów, procedur i praw, które mogą nieznacznie różnić się między poszczególnymi OSP. Zawsze zaleca się konsultację z aktualnym statutem konkretnej jednostki w przypadku wątpliwości dotyczących członkostwa honorowego.