W kwestii możliwości wyjazdów Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) poza granice państwa pojawiło się szereg dyskusji i interpretacji. Odpowiedź na to pytanie jest twierdząca: jednostki OSP mogą brać udział w działaniach ratowniczych poza granicami Polski, ale podlegają ściśle określonym regulacjom prawnym, głównie poprzez ich włączenie w struktury Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG).
Podstawy Prawne Umożliwiające Działania Międzynarodowe
Kierowanie podmiotów Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG) poza granicę państwa jest możliwe w ramach międzynarodowej pomocy humanitarnej lub ratowniczej, za zgodą państwa przyjmującego. Zgodnie z art. 49f ust. 1 Ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, minister właściwy do spraw wewnętrznych może kierować takie podmioty w sytuacjach określonych również w art. 12 ust. 5 pkt 5 (komendant wojewódzki) i art. 13 ust. 3 (komendant powiatowy/miejski).
Szczegółowe regulacje dotyczące delegowania strażaków do pełnienia służby lub wykonywania działań poza granicami państwa zawarte są w Rozdziale 5a Ustawy o Państwowej Straży Pożarnej (art. 49b-49i). Delegowanie strażaka lub grupy ratowniczej może nastąpić w celu:
- pełnienia służby,
- wykonywania działań ratowniczych,
- szkolenia i ćwiczeń ratowniczych.
Istotnym aspektem jest to, że każda jednostka OSP, która chce brać udział w działaniach ratowniczych (w tym międzynarodowych), musi być włączona do KSRG na mocy odpowiedniej umowy. Tylko taka jednostka może być dysponowana do działań przez Państwową Straż Pożarną (PSP).
Decyzje i Procedury Delegowania Grup Ratowniczych
O utworzeniu i likwidacji grupy ratowniczej, przeznaczonej do działań poza granicami państwa, decyduje minister właściwy do spraw wewnętrznych lub Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej. W decyzjach tych określa się między innymi trasy i czas przemieszczania się grupy ratowniczej w przypadku tranzytu. W przypadku konieczności przedłużenia lub skrócenia czasu pozostawania grupy ratowniczej poza granicą państwa, stosuje się odpowiednie przepisy. Odstępstwo od tych regulacji możliwe jest w sytuacjach klęsk żywiołowych, katastrof i innych zdarzeń nagłych.
Wsparcie i Zabezpieczenie Strażaków w Misjach Zagranicznych
Strażacy delegowani do pełnienia służby lub wykonywania działań poza granicami państwa podlegają szeregowi wymagań i wsparciu. Przed rozpoczęciem pełnienia służby lub wykonywania działań oraz po ich zakończeniu, strażacy podlegają badaniom lekarskim i psychologicznym, a także szczepieniom ochronnym. Koszty badań laboratoryjnych, lekarskich oraz szczepień ochronnych pokrywane są ze środków budżetu państwa.
W przypadku odniesienia ran, kontuzji, urazu psychicznego lub schorzenia przez strażaka podczas misji zagranicznej, lub ze względu na jego stan psychofizyczny, zgodnie ze wskazaniami lekarza strażak może być skierowany na bezpłatny turnus leczniczo-profilaktyczny wraz z pełnoletnim najbliższym członkiem rodziny. Przepisy te stosuje się również odpowiednio do psów ratowniczych wchodzących w skład grupy ratowniczej.
Działania OSP Poza Własnym Terenem - Kontekst Krajowy
Koncept działania OSP poza granicami państwa jest naturalnym rozszerzeniem ich zdolności do operowania poza własnym terenem, co ma miejsce już na poziomie krajowym. Jednostki OSP często podejmują działania ratownicze poza granicami macierzystych gmin. Jest to możliwe w sytuacjach, gdy obszar chroniony danej Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) Państwowej Straży Pożarnej wykracza poza granice powiatu, lub gdy OSP, będąc częścią KSRG, zostaje zadysponowana przez PSP do akcji na terenie innego powiatu.
Tego typu wyjazdy OSP, czy to do zabezpieczenia obszaru chronionego, czy w ramach szerzej zakrojonych działań ratowniczych, są zgodne z dyspozycją PSP i stanowią element organizacji akcji ratowniczej, zgodnie z art. 7 ust. 1 Ustawy o Ochotniczych Strażach Pożarnych. Takie działania generują koszty, które zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji mogą być zwracane przez organ PSP, który wezwał jednostkę do udzielenia pomocy.
Przedstawiciele władz samorządowych (gmin), podpisując trójstronne porozumienie o włączeniu OSP do KSRG, wyrażają zgodę na to, że obszarem działania OSP jest powiat, a tym samym godzą się na ponoszenie kosztów działania OSP poza terenem gminy. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) koordynuje funkcjonowanie KSRG na obszarze gminy, co dodatkowo podkreśla zintegrowany charakter systemu ratowniczego.