Zarządzanie remizą Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) wiąże się z szeregiem aspektów prawnych i finansowych. W większości przypadków remizy OSP nie stanowią własności samych straży, lecz są zarządzane na podstawie uzgodnień z gminami.
Status Prawny Remiz OSP
W Polsce często mamy do czynienia z sytuacją, w której remiza strażacka jest własnością gminy. Obiekt ten jest następnie przekazywany ochotniczej straży pożarnej w drodze umowy użyczenia na potrzeby remizy strażackiej. Straże pożarne posiadające remizę na własność to rzadkie przypadki. W pracy zastosowano tradycyjne metody naukowe w ramach nauk prawnych, tj. analizę umowy użyczenia oraz uzgodnień umownych pomiędzy gminą a OSP.
Koszty Utrzymania Remiz
W przypadku, gdy gmina przekazuje OSP remizę w drodze umowy użyczenia, wszelkie koszty jej utrzymania - w tym koszty zwykłe - ponosi gmina, co wynika z art. 713 Kodeksu cywilnego. Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach wyjaśniła, że przepisy ustawy o ochotniczych strażach pożarnych nie wskazują, aby utrzymanie obiektów i terenów OSP musiało mieć bezpośredni związek z realizacją działań ratowniczych.
Wójt gminy Bliżyn zwrócił się do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach z wnioskiem o wyjaśnienie w sprawie finansowania ochotniczych straży pożarnych, pytając o możliwość przekazania środków na sale, które są przekazane umowami użyczenia dla OSP na ich działalność statutową. Wydatki mogłyby obejmować m.in. zakup krzeseł, stołów, kuchenek czy innego sprzętu. Środki na wyposażenie remizy gmina może przekazać w formie dotacji.
Niestety, stan techniczny wielu remiz w Polsce bywa zaniedbany, co zostało wskazane m.in. w raporcie Najwyższej Izby Kontroli z 2019 r. W związku z tym, można zgłosić postulat de lege ferenda, że aby uniknąć sporów interpretacyjnych związanych z wykładnią przepisów ustawy o ochotniczych strażach pożarnych, konieczne są bardziej precyzyjne regulacje.
Działalność Pożytku Publicznego OSP i Kody PKD
Działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie. Do organizacji pozarządowych zalicza się także stowarzyszenia niedziałające w celu osiągnięcia zysku, w tym ochotnicze straże pożarne (art. 3 ust. ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie - u.p.p.w.).
Działalność pożytku publicznego, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1 u.p.p.w., nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Może być prowadzona jako działalność nieodpłatna lub jako działalność odpłatna (art. 6 u.p.p.w.). Działalnością nieodpłatną pożytku publicznego jest działalność prowadzona przez organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. u.p.p.w.
Status Organizacji Pożytku Publicznego (OPP)
OSP mogą uzyskać status organizacji pożytku publicznego pod warunkiem, iż działalność pożytku publicznego na rzecz ogółu społeczności prowadzona jest nieprzerwanie przez co najmniej 2 lata (art. 22 ust. u.p.p.w.). OSP uzyskuje status OPP z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.
W celu dokonania wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym należy złożyć formularze KRS-Z20 oraz KRS-W-OPP. Zgłoszenie tych zmian podlega opłaceniu. Do wniosku o zmianę w KRS należy dołączyć zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego o niekaralności członków zarządu i komisji rewizyjnej oraz zmieniony statut. W załączniku KRS-W-OPP należy wpisać odpowiedni kod Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), który można znaleźć np. poprzez wyszukiwarkę internetową.
Stowarzyszenie ubiegające się o status OPP powinno w treści statutu zamieścić postanowienia dotyczące zakazów, o których stanowi art. 20 ust. 1 pkt 6 lit. a-d u.p.p.w. Zakazy te dotyczą między innymi:
- udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz osób im bliskich,
- przekazywania majątku organizacji na rzecz jej członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich lub, jeżeli przekazanie to nie wynika ze statutu,
- wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika z celu statutowego,
- zakupu towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, członkowie jej organów lub pracownicy oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich lub po cenach wyższych niż rynkowe.
Dyspozycje Majątkiem po Rozwiązaniu OSP
W przypadku rozwiązania OSP, w razie braku postanowienia statutu lub uchwały w tej sprawie, sąd orzeka o przeznaczeniu majątku na określony cel społeczny (art. 38 ustawy o stowarzyszeniach). Według wzorcowego statutu OSP pozostały po rozwiązaniu majątek, stanowiący własność OSP, może przejść na własność np. właściwej gminy, Związku OSP RP lub innej osoby. Sprzęt i urządzenia przeciwpożarowe będące własnością komunalną przechodzą do dyspozycji samorządu terytorialnego.