Ospa wietrzna i zastosowanie nadmanganianu potasu w jej leczeniu

Ospa wietrzna, powszechnie nazywana również wiatrówką, to wysoce zakaźna choroba wirusowa, która najczęściej dotyka dzieci, choć zachorować na nią mogą także dorośli. Jest wywoływana przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV - Varicella Zoster Virus). Mimo że głównie diagnozuje się ją u dzieci do 10. roku życia, także w starszym wieku można na nią zachorować. Przebieg choroby u dorosłych i młodzieży jest zazwyczaj cięższy i niesie większe ryzyko powikłań.

Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV) i drogi zakażenia

Jedynym rezerwuarem wirusa VZV jest człowiek. Źródłem zakażenia jest osoba chora - na ospę wietrzną lub półpaśca. Infekcja rozprzestrzenia się najczęściej drogą kropelkową, ale wirus może przenosić się także drogą powietrzną, nawet na odległość kilkudziesięciu metrów. Do zakażeń dochodzi również przez bezpośredni kontakt z płynem surowiczym z pęcherzy.

• Okres inkubacji (wylęgania): wynosi 10-21 dni (średnio 14 dni), natomiast dłużej - do 28 dni - u osób, które mają obniżoną odporność.
• Okres zakaźności: zaczyna się już 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki, a kończy, gdy ostatni pęcherzyk przyschnie.

Przechorowanie ospy wietrznej zapewnia trwałą odporność, jednakże wirus nie znika z organizmu. Przechodzi w stan uśpienia i „ukrywa się” w zwojach nerwowych. Osłabienie odporności lub działanie innych czynników może uaktywnić wirusa i w konsekwencji doprowadzić do rozwoju półpaśca. Półpasiec objawia się silnymi dolegliwościami bólowymi, a także wykwitami skórnymi pojawiającymi się na obszarach unerwienia.

Przebieg ospy wietrznej u dzieci i dorosłych

Ospa wietrzna u dzieci najczęściej ma łagodny przebieg i trwa około dwóch tygodni, wiążąc się z niskim ryzykiem powikłań. Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku młodzieży i dorosłych, u których choroba przebiega ciężej (zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością i osób z chorobami przewlekłymi). Najczęstszym następstwem ospy są nadkażenia bakteryjne wykwitów skórnych i powstawanie blizn. Jednak skutki mogą być o wiele poważniejsze (choć występują rzadziej), jest to m.in. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu, móżdżku, mięśnia sercowego, płuc i ucha środkowego.

Mimo że przechorowanie ospy w dzieciństwie chroni przed ponownym zachorowaniem w przyszłości, osoby, które nie miały ospy w dzieciństwie i nie były szczepione, powinny przyjąć szczepionkę. Jest to szczególnie ważne w przypadku kobiet, które planują zajście w ciążę. Jeśli kobieta w ciąży zachoruje na ospę wietrzną, nie tylko grozi jej ciężki przebieg choroby, ale i ryzykuje poronienie lub rozwój ospy wrodzonej u dziecka, która objawia się niską masą urodzeniową, zmianami neurologicznymi, zmianami skórnymi, niedorozwojem kończyn, wadami gałek ocznych oraz upośledzeniem umysłowym.

Charakterystyczne objawy ospy wietrznej

Pojawienie się objawów skórnych w przebiegu ospy jest poprzedzone wystąpieniem objawów grypopodobnych. Początkowe objawy ospy wietrznej nie są zbyt charakterystyczne i mogą to być:

• Ogólne osłabienie i złe samopoczucie
• Ból głowy
• Gorączka
• Bóle mięśni i stawów
• Katar, ból gardła
• Powiększenie węzłów chłonnych
• Rzadziej: ból brzucha i biegunka

Zwykle w drugim dniu gorączki (po 1-2 dniach od pojawienia się objawów grypopodobnych) obserwuje się najbardziej specyficzny objaw ospy, czyli swędzącą wysypkę na całym ciele - na skórze, błonach śluzowych i owłosionej skórze głowy. Zmiany skórne pojawiają się w kilku rzutach i przechodzą przez charakterystyczne etapy:

1. Początkowo mają postać rumieniowych, niewielkich plamek.
2. Następnie przekształcają się w rumieniowe grudki.
3. Grudki stają się pęcherzykami, czyli wykwitami wyniosłymi ponad poziom skóry, wypełnionymi płynem.
4. Po 2-3 dniach z pęcherzyków powstaną krostki (wykwity wypełnione mętną treścią ropną).
5. Ostatecznie krostki zasychają w strupki po kolejnych 3-4 dniach.

Proces przekształcania się wysypki trwa około 7 dni. Zmiany skórne mogą pojawiać się w bardzo różnej lokalizacji: na skórze gładkiej ciała, na owłosionej skórze głowy, na śluzówkach (w tym na spojówce oka, w jamie ustnej i gardle) oraz w okolicach narządów płciowych. Liczba wykwitów, jaka pojawi się na skórze, może być bardzo zróżnicowana - od kilku do nawet kilkuset zmian.

Leczenie objawowe ospy wietrznej

Leczenie ospy wietrznej to leczenie objawowe, w trakcie którego stosuje się leki dostępne w aptece bez recepty i domowe metody. Po pojawieniu się objawów wskazujących na zakażenie należy umówić się na wizytę u lekarza, aby potwierdzić ospę. Diagnoza jest stawiana na podstawie wywiadu i występowania charakterystycznej wysypki.

• Leki przeciwgorączkowe: W przebiegu choroby pojawia się gorączka, dlatego zalecane są leki o działaniu przeciwgorączkowym. Wskazany jest paracetamol, a nie ibuprofen.
• Nawodnienie i odpoczynek: Trzeba też dbać o prawidłowe nawodnienie organizmu, a ze względu na osłabienie należy dużo odpoczywać.
• Izolacja: Należy izolować chorego do czasu, gdy przyschnie ostatni wykwit skórny, co pozwoli ograniczyć rozprzestrzenianie się choroby.

Nadmanganian potasu w leczeniu ospy wietrznej

Jedną ze sprawdzonych i skutecznych metod wspomagających leczenie ospy wietrznej jest stosowanie kąpieli z dodatkiem nadmanganianu potasu. Jest to produkt o działaniu odkażającym, który pomaga zmniejszać ryzyko nadkażenia bakteryjnego pęcherzyków i przyspiesza gojenie.

Czym jest nadmanganian potasu?

Nadmanganian potasu (Kalium hypermanganicum, KMnO₄) to nieorganiczny związek chemiczny o wyglądzie fioletowych kryształków lub proszku o ciemnofioletowej, prawie czarnej barwie. Nie posiada żadnego zapachu i w małych, odpowiednich stężeniach jest skutecznym i sprawdzonym środkiem antyseptycznym. W wysokich stężeniach może być szkodliwy, dlatego kluczowe jest prawidłowe przygotowanie roztworu.

Zastosowanie i właściwości

Nadmanganian potasu jest substancją bakteriobójczą, która znalazła zastosowanie w leczeniu zakażeń skóry. Wielu rodziców zna ją najprawdopodobniej z łagodzenia objawów ospy. Dzięki swoim właściwościom działa:

• Odkażająco i antyseptycznie: Skutecznie zabija bakterie i grzyby, wspomaga leczenie stanów zapalnych.
• Ściągająco i zasuszająco: Pomaga w zasuszaniu wykwitów skórnych.
• Przyspiesza gojenie: Wspiera proces regeneracji skóry i ran.

Nadmanganian potasu można także stosować w łagodzeniu świądu i zaostrzeń atopowego zapalenia skóry, a także zmian skórnych w przebiegu choroby bostońskiej. Roztwór 0,05% jest przeznaczony do przemywania skóry, ropiejących ran i owrzodzeń, natomiast roztwór 0,025% nadaje się do płukania błon śluzowych gardła i jamy ustnej.

Jak przygotować kąpiel z nadmanganianem potasu?

W aptekach można zakupić kryształki nadmanganianu potasu oraz nadmanganian w tabletkach. Działanie obu postaci jest takie samo, różnią się tylko łatwością rozpuszczania - kryształki rozpuszczają się szybciej. Aby kąpiel była bezpieczna i skuteczna, należy przestrzegać następujących zasad:

1. Przygotowanie roztworu: Dobrze jest najpierw rozpuścić kilkanaście kryształków lub tabletkę w jednej szklance wody (do uzyskania purpurowego koloru). Należy pilnować, aby kryształki lub tabletki rozpuściły się całkowicie, ponieważ nierozpuszczone pozostałości mogą podrażnić, a nawet poparzyć skórę dziecka. W przypadku tabletek można je rozkruszyć.
2. Dodanie do kąpieli: Następnie przygotowany roztwór należy dolewać do przygotowanej kąpieli aż do uzyskania jasnofioletowej lub jasnoróżowej barwy wody. Należy zwrócić uwagę, by kolor wody do kąpieli nie był zbyt ciemny, ponieważ w tym przypadku ciemniejszy kolor może świadczyć o za wysokim stężeniu substancji, co sprzyja podrażnieniom.
3. Czas trwania kąpieli: Kąpiel nie powinna trwać zbyt długo, zazwyczaj kilka do kilkunastu minut (u dzieci 3-4 minuty). Długie moczenie nie jest wskazane.
4. Częstotliwość: Taką kąpiel można stosować 1-2 razy dziennie do czasu zasuszenia wyprysków i samoistnego odpadania strupków.

Ważne wskazówki i środki ostrożności

• Bezpośredni kontakt: Nie wolno dotykać kryształków ani tabletek gołymi rękami.
• Temperatura wody: Woda do mycia powinna być chłodna lub letnia, dzięki czemu skutecznie zmniejszy nasilenie świądu.
• Higiena skóry: Skórę należy ostrożnie myć codziennie wodą z mydłem lub innym preparatem myjącym. Nie powinno się w tym czasie mocno trzeć skóry gąbką lub myjką, aby nie naruszyć pęcherzyków. Nie zapominajmy o skórze głowy!
• Osuszanie: Po myciu skórę należy delikatnie osuszyć bez pocierania.
• Spłukiwanie po kąpieli: Po zakończeniu kąpieli skóry nie trzeba spłukiwać, wystarczy ją lekko osuszyć. Może się zdarzyć tak, że na skórze, zwłaszcza w okolicy paznokci, a także na wannie zostaną brązowe odbarwienia. To nie jest powód do zmartwień - tych zmian szybko można się pozbyć.
• Płyn świeżo przygotowany: Do każdego użycia należy wykorzystywać świeżo przygotowany płyn.

Możliwe skutki uboczne i przeciwwskazania

Mimo wielu korzyści, nadmanganian potasu może wywoływać działania niepożądane i ma pewne przeciwwskazania:

• Skutki uboczne: Najczęstsze to podrażnienie i brązowe zabarwienie skóry, które powstaje na skutek przypadkowego kontaktu z roztworem. Po kontakcie śluzówki jamy ustnej z roztworem nadmanganianu potasu mogą wystąpić: przebarwienia błon śluzowych i zębów, nieprzyjemny smak w ustach, nudności, wymioty. Jeśli produkt będzie stosowany długotrwale i często lub w wysokich stężeniach, może przyczyniać się do podrażnienia skóry, w tym jej wysuszenia i zaczerwienienia.
• Przeciwwskazania:
  • Nadwrażliwość na nadmanganian potasu.
  • Cukrzyca, a także powikłania związane z cukrzycą, np. stopa cukrzycowa.
  • Ciąża i okres laktacji/karmienia piersią - wymaga konsultacji z lekarzem.
  • Produkt nie jest przeznaczony do przemywania oczu.

Nadmanganian potasu jest substancją o silnych właściwościach utleniających, przez co może wchodzić w różnego rodzaju interakcje ze stosowanymi lekami lub kosmetykami. Z tego powodu jeśli pacjent długotrwale stosuje inne preparaty, bezpieczeństwo stosowania nadmanganianu potasu powinno zostać skonsultowane z lekarzem.

Inne metody łagodzenia objawów skórnych

Oprócz leków przeciwgorączkowych i kąpieli w nadmanganianie potasu, przede wszystkim należy zaopatrzyć się w różnego rodzaju produkty do miejscowego stosowania na zmiany skórne.

Pudry i zasypki - dlaczego się od nich odchodzi?

Kiedyś powszechne były preparaty wysuszające, takie jak puder płynny. Obecnie jednak coraz częściej odchodzi się od ich stosowania. Zauważono, że okluzyjne preparaty mogą zwiększać ryzyko nadkażenia bakteryjnego zmian skórnych, gdyż pod ich warstwą bardzo łatwo namnażają się bakterie. A to z kolei predysponuje do pojawienia się blizn po ospie.

Wyjątkiem może być początkowy etap choroby, który przebiega z bardzo dużym świądem - wtedy pudry z dodatkiem składnika znieczulającego i mentolu mogą być pomocne.

Inne preparaty i domowe sposoby

Polecane są produkty o działaniu chłodzącym i przeciwświądowym, doskonale sprawdzi się żel z dimetyndenem lub specjalne pianki łagodzące objawy ospy wietrznej. Wystarczy regularnie aplikować je, a ulga w ospie wietrznej będzie gwarantowana.

Jeśli świąd jest silny, możemy wspomóc się doustnymi lekami przeciwhistaminowymi, zawierającymi dimetynden, które złagodzą tę uporczywą dolegliwość. Ponadto, warto pamiętać o:

• Płyny odkażające: Przydatny może być środek odkażający, np. płyn z oktenidyną.
• Sól Epsom: Może zmniejszyć stan zapalny i łagodzić swędzenie.
• Soda oczyszczona: Pół łyżki sody oczyszczonej w szklance wody może łagodzić świąd i podrażnienia skóry.
• Kąpiele owsiane: Kąpiele owsiane łagodzą ból i swędzenie.
• Miód: Surowy, nieprzetworzony miód nałożony na skórę na około 20 minut.
• Kąpiele z octem balsamicznym: Mogą przyspieszać wysychanie pęcherzy i zapobiegać powstawaniu blizn.
• Olejki eteryczne: Kilka kropel olejku lawendowego lub z drzewa sandałowego rozcieńczonych w oleju kokosowym lub migdałowym, następnie nałożonych na skórę ze zmianami.

Należy również często zmieniać ubranie i pościel choremu.

Leki przeciwgorączkowe a ryzyko blizn

Na zwiększenie ryzyka nadkażenia bakteryjnego zmian skórnych, a tym samym na ryzyko pojawienia się blizn, mogą wpływać niesteroidowe leki przeciwzapalne, do których należy między innymi ibuprofen. Z tego powodu, w celu obniżenia temperatury w przebiegu ospy, powinniśmy wybierać paracetamol, który nie cechuje się zwiększeniem ryzyka nadkażenia zmian.

Zazwyczaj dorośli i dzieci powyżej 12. roku życia gorzej przechodzą ospę i u nich lekarze rutynowo zalecają stosowanie acyklowiru. Z kolei nie ma wystarczających dowodów na to, że stosowanie leków przeciwwirusowych u młodszych dzieci jest skuteczne. Dlatego decyzję o podaniu leku zawsze pozostaw lekarzowi.

Pielęgnacja blizn po ospie

Wykwity skórne w przebiegu ospy wietrznej mijają typowo bez pozostawienia blizny, ale w niektórych przypadkach możemy spotkać się właśnie z takim skutkiem choroby, zwłaszcza po rozdrapanych wykwitach. Wszelkie interakcje ze zmianami skórnymi u dziecka zwiększają szanse na pojawienie się blizn. Co możemy zastosować na takie zmiany, by zmniejszyć ich widoczność?

• Żele i plastry silikonowe: Rozjaśnienie i spłycenie blizny możemy uzyskać dzięki stosowaniu specjalnych żeli i plastrów na blizny, które zawierają w swoim składzie silikon i substancje o działaniu nawilżającym. Takie produkty tworzą na powierzchni skóry specjalną warstwę, która poprzez zwiększenie uwodnienia blizny powoduje zmniejszenie jej tendencji do przerostu. Związki zawarte w tych preparatach chronią bliznę przed szkodliwym wpływem czynników zewnętrznych oraz powodują jej uelastycznienie.
• Inwazyjne metody: Istnieją również inne, bardziej inwazyjne metody leczenia blizny, które przeprowadza się przede wszystkim w gabinetach medycyny estetycznej - należy do nich między innymi ostrzykiwanie blizn glikokortykosteroidami czy zabiegi laserowe, choć należy mieć świadomość, że nie wszystkie procedury będzie można wykonać u najmłodszych.

Odpowiednie postępowanie ze zmianami skórnymi podczas ospy wietrznej pozwala na istotne zmniejszenie szansy na powstanie blizny. Jednak jeżeli nie uda nam się zapobiec tym trwałym zmianom, istnieją metody, by leczyć blizny po ospie.

tags: #czy #po #nadmanganianiec #potasu #smarowac #ospe