Remizy strażackie, jako obiekty pełniące kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa publicznego, podlegają szczególnym regulacjom prawnym, zarówno w zakresie prawa budowlanego, jak i przepisów przeciwpożarowych. Klasyfikacja tych budynków i terenów z nimi związanych bywa złożona i wymaga analizy wielu aspektów, w tym interpretacji pojęcia "miejsca publicznego" oraz kategorii zagrożenia ludzi.
Remiza strażacka jako "miejsce publiczne" - interpretacje prawne
Okoliczność, że dany teren jest własnością gminy i że zlokalizowana jest na nim remiza strażacka, nie wystarczy dla uznania tego terenu za "miejsce publiczne" w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego. Zgodnie z tym przepisem, zgłoszenia wymaga budowa ogrodzeń od strony dróg, ulic, placów, torów kolejowych i innych miejsc publicznych.
W orzecznictwie niejednokrotnie podjęto próbę sprecyzowania użytego w tym przepisie pojęcia "miejsce publiczne". Przykładowo, w wyroku z dnia 18 października 2005 r., II OSK 196/05, NSA stwierdził, że pojęcie "innych miejsc publicznych" zapewne musi uwzględniać powszechną dostępność tych miejsc i brak ograniczeń w tym zakresie. Tereny należące do jednostek samorządu terytorialnego przeznaczone pod infrastrukturę miejską z natury swej są miejscami publicznymi. W wyroku z dnia 14 marca 2008 r., II OSK 245/07, NSA stwierdził, iż "miejscem publicznym w rozumieniu art. 30 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego jest takie, z którego korzysta nieokreślona liczba niezidentyfikowanych osób."
W wyroku z dnia 17 września 2008 r., II SA/Gd 284/07, WSA w Gdańsku podkreślił natomiast, że istota uregulowania art. 30 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego nie odnosi się do formy własności - osoby prywatnej bądź podmiotu publicznoprawnego i nie wymaga normatywnego zdefiniowania danego miejsca jako publicznego przepisami ustawy. Z kolei w wyroku z dnia 23 listopada 2007 r., VII SA/Wa 1416/07, WSA w Warszawie wskazywał, że "oceniając czy dany teren jest miejscem publicznym należałoby wziąć pod uwagę cele na jaki przeznaczona została zrealizowana inwestycja oraz ustalić kto jest w chwili obecnej dysponentem terenu".
Jak dotychczas nie można jednak stwierdzić istnienia jakiejś wyraźnej jednolitej linii orzeczniczej w zakresie interpretacji pojęcia. Biorąc pod uwagę powyższe, można uznać, że sam fakt, iż obiekt remizy strażackiej jest obiektem użyteczności publicznej, nie może być przesądzający dla uznania tego terenu za miejsce publiczne. Taki sposób rozumowania powodowałby bowiem, że w każdym przypadku sąsiedztwa z obiektem administracji publicznej lub nawet obiektem handlowo-usługowym (a więc prywatnym) - które mają ogólnodostępny charakter - należałoby mówić o "miejscu publicznym". Jak się wydaje, biorąc pod uwagę wskazane expressis verbis w cytowanym przepisie miejsca publiczne (drogi, ulice, place, tory kolejowe) chodzi tu przede wszystkim o ogólnodostępne tereny otwarte i to ich funkcja ma znaczenie, a nie funkcja budynków zlokalizowanych na danym terenie.
Własność remizy strażackiej a status prawny
Kwestia własności budynku remizy strażackiej ma istotne znaczenie dla jego statusu prawnego. Jeśli właścicielem nieruchomości jest straż pożarna, a nie gmina, to gmina nie może "zabrać" budynku bez odpowiedniej decyzji wywłaszczeniowej. Z reguły budynki są własnością gminy i to ona przekazuje je odpowiednim służbom. Może być jednak również tak, że budynek jest wynajmowany i gmina nie chce np. przedłużyć najmu, co zmienia perspektywę prawną.
Klasyfikacja budynków ze względu na bezpieczeństwo pożarowe - Kategorie ZL
Kategorie zagrożenia ludzi, inaczej kategorie ZL, są częścią podziału budynków ze względu na bezpieczeństwo pożarowe, który został określony w paragrafie 209 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 roku. Podział ten określa stopień zagrożenia ludzi w budynkach mieszkalnych, przemysłowych i użyteczności publicznej. Do danej kategorii zaliczony może zostać cały budynek lub tylko jego część. Klasyfikacja obejmuje pięć typów budynków, a każda kategoria zagrożenia ludzi wymusza zastosowanie odpowiednich rozwiązań i zabezpieczeń przeciwpożarowych.
Rodzaje kategorii zagrożenia ludzi (ZL)
Obiekty mieszkalne i użyteczności publicznej klasyfikowane są pod względem kategorii zagrożenia ludzi i określane jako ZL. Wyróżnia się m.in.:
- ZL I - budynki użyteczności publicznej z wydzielonymi pomieszczeniami, w których może przebywać naraz więcej niż 50 osób, które nie są stałymi użytkownikami obiektu (np. personelem).
Często zdarza się, że jeden budynek pełni wiele funkcji. Dobrym przykładem jest blok mieszkalny, w którym pomieszczenia na parterze są lokalami usługowymi, a wyższe kondygnacje zajmowane są przez mieszkańców. W takiej sytuacji lokale na parterze są klasyfikowane w grupie ZL III, a mieszkania w grupie ZL IV. Możliwa jest także sytuacja, gdy (przykładowo) w lokalu należącym dotychczas do sklepu, powstaje przedszkole. To także dwie odrębne grupy klasyfikacyjne.
Wymagania przeciwpożarowe dla budynków ZL
Zdecydowana większość budynków z pięciu grup ZL powinna zostać podzielona na strefy pożarowe, co ograniczy rozprzestrzenianie się ognia i umożliwi bezpieczną ewakuację. Obiekt z każdej kategorii powinien posiadać właściwą odporność pożarową, stosowne oddzielenia przeciwpożarowe, należycie wytyczone drogi ewakuacyjne i spełniać wymagania przeciwpożarowe dla elementów wykończeniowych oraz palenisk i instalacji.
Budynki z tych kategorii powinny być także odpowiednio usytuowane na działce oraz spełniać wymogi bezpiecznego użytkowania. Wszystkie te kwestie są szczegółowo uregulowane w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 roku. Wymagania w zakresie ochrony pożarowej należy uzgodnić już na etapie gospodarowania i zbrojenia terenu.
Określono pięć klas odporności pożarowej budynków lub ich części, oznaczanych literami alfabetu od „A” do „E”, gdzie „A” jest wartością najwyższą. W budynkach wielokondygnacyjnych, których piętra zalicza się do różnych kategorii ZL, odporność pożarową ustala się oddzielnie dla każdej kondygnacji. Odrębną strefę pożarową, dla której oddzielnie ustala się klasę odporności, powinny stanowić także pomieszczenia produkcyjne, magazynowe lub techniczne, niepowiązane funkcjonalnie z częścią budynku zaliczoną do danej kategorii ZL.
Kolejnym ważnym zabezpieczeniem przeciwpożarowym są ściany oddzielenia przeciwpożarowego, które wydzielają strefy pożarowe. Powinny być w nie wyposażone budynki ze wszystkich kategorii ZL. Ściany oddzielenia przeciwpożarowego muszą być wykonane z materiałów niepalnych, spełniać wymaganą klasę odporności ogniowej oraz zapewniać ochronę na konkretny czas.
Pomieszczenia użyteczności publicznej muszą zostać wyposażone w drogi ewakuacyjne, które prowadzą na zewnątrz budynku lub do oddzielnej strefy pożarowej i muszą być zamykane drzwiami. W zależności od rodzaju budynku należy zapewnić określoną liczbę przejść ewakuacyjnych, a także ich szerokość. W strefach pożarowych ZL długość ścieżki ewakuacyjnej nie może przekraczać 40 m.
Podstawowe wymagania przeciwpożarowe dla budynków użyteczności publicznej, cz 2
Zabezpieczenia przeciwpożarowe dla poszczególnych typów budynków to kwestie bardzo obszerne, regulowane na kilkudziesięciu stronach Rozporządzenia. Nie sposób ich skutecznie streścić w „pigułce”. Należy zapoznać się z całym dokumentem lub umówić się na konsultację ze specjalistami w dziedzinie ochrony przeciwpożarowej.