Kwestia wspólnego pełnienia służby przez członków tej samej rodziny, w tym ojca i syna, jest często poruszana zarówno w Państwowej Straży Pożarnej (PSP), jak i Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Przepisy regulujące te relacje są złożone i zależą od stopnia pokrewieństwa oraz struktury organizacyjnej jednostki. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej obowiązującym regulacjom i praktycznym aspektom tej problematyki.
Pokrewieństwo i podległość służbowa w Państwowej Straży Pożarnej
Wielu strażaków zastanawia się nad możliwością pełnienia służby w tej samej jednostce co członkowie ich rodziny. Praktyka pokazuje, że w niektórych Jednostkach Ratowniczo-Gaśniczych (JRG) obecność krewnych na jednej zmianie jest możliwa, czego przykładem mogą być dwaj bracia służący w jednej JRG. Kluczową kwestią jest jednak unikanie zależności służbowej. Nie powinno być zależności służbowej pomiędzy krewnymi pierwszego i drugiego stopnia, takimi jak syn-ojciec, mąż-żona oraz rodzeństwo.
Zgodnie z Kodeksem Cywilnym i powszechnie przyjętymi zasadami, pokrewieństwo w linii bocznej obejmuje rodzeństwo, ciotki, stryjów, kuzynów. Najbliższe pokrewieństwo w linii bocznej to pokrewieństwo drugiego stopnia, czyli rodzeństwo. Wuj i bratanek to pokrewieństwo trzeciego stopnia w linii bocznej, liczone zgodnie z ogólną zasadą: narodziny wuja, jego brata i bratanka. W przypadku pokrewieństwa trzeciego stopnia, relacje rodzinne zazwyczaj nie stanowią przeszkody w pełnieniu służby.
Regulacje dotyczące przeniesień służbowych
Kwestie pokrewieństwa i zależności służbowej w PSP są uregulowane m.in. w ustawie o Państwowej Straży Pożarnej. Przepis Art. 37c. ustawy o PSP mówi o możliwości przeniesienia strażaka. Strażak może być przeniesiony do pełnienia służby w innej miejscowości na własny wniosek lub za jego zgodą. Strażak może być również przeniesiony z urzędu do pełnienia służby w innej jednostce organizacyjnej w tej samej miejscowości.
Co istotne w kontekście relacji rodzinnych, strażak może być przeniesiony z urzędu do jednostki organizacyjnej w innej miejscowości, w razie:
- posiadania lokalu mieszkalnego w miejscowości będącej siedzibą jednostki organizacyjnej, w której ma pełnić służbę, albo w miejscowości pobliskiej,
- braku możliwości przeniesienia na niższe stanowisko służbowe w przypadkach określonych w art. 38 ust.
- pełnienia służby w tej samej jednostce organizacyjnej przez małżonków albo osoby pozostające ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia włącznie lub powinowactwa pierwszego stopnia, jeżeli między tymi osobami istnieje stosunek podległości służbowej.
Przepis ten wskazuje na możliwość przeniesienia, ale nie na obowiązek. Oznacza to, że jeśli nie ma wyraźnych przesłanek wskazujących na dwuznaczności moralne, faworyzowanie czy nieuzasadnione awanse wynikające z pokrewieństwa, wspólna służba może być dopuszczalna. Jednakże, obecność w jednej jednostce osób blisko spokrewnionych, takich jak synowie komendanta czy inni kuzyni, może prowadzić do pytań o bezstronność i uczciwość awansów.
Analiza przypadków spornych
Praktyka pokazuje, że nawet pośrednia podległość służbowa może być uznana za problematyczną. Rozpatrywano przypadek przeniesienia strażaka na podstawie ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, z powodu pełnienia służby w tej samej jednostce organizacyjnej przez małżonków albo osoby pozostające ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia włącznie lub powinowactwa pierwszego stopnia, jeżeli między tymi osobami istnieje stosunek podległości służbowej.
Przenoszony strażak odwołał się od tej decyzji do Komendanta Głównego PSP, wskazując, że między nim a bratem, będącym Komendantem Powiatowym, nie zachodziła bezpośrednia podległość służbowa, co w jego ocenie nie naruszało interesu PSP. Komendant Główny PSP jednak stwierdził, że podległość służbowa nie musi być podległością bezpośrednią, ale może być również podległością pośrednią. Zwrócono uwagę na negatywną ocenę podczas kontroli, wynikającą z awansowania strażaka na wyższe stanowisko kadrowe przez Komendanta Powiatowego bez stosowania się do przepisów Kodeksu Postępowania Administracyjnego (k.p.a.), który wyraźnie określa wymóg wyłączenia się organu administracji od udziału w sprawach dotyczących osób spokrewnionych. Dodatkowo, przyznano mu wyższy dodatek służbowy niż jego bezpośredniemu przełożonemu.
W ocenie Komendanta Głównego PSP takie działania mogły wskazywać na faworyzowanie członka rodziny, co jest niekorzystne z punktu widzenia dobra służby. Rodziło to wątpliwości co do bezstronności w podejmowanych decyzjach. Mimo że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie początkowo uchylił decyzje straży pożarnej, Naczelny Sąd Administracyjny 11 lutego 2014 roku uchylił wyrok WSA i oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając tym samym stanowisko Komendanta Głównego.
Film Polski 2021 Cały w HD! Zostaw suba jak chcesz więcej
Członkostwo i udział nieletnich w Ochotniczej Straży Pożarnej
W Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP) kwestie udziału nieletnich, w tym dzieci strażaków, również budzą wiele pytań. Zgodnie z ogólnymi zasadami, przyjęcie kandydata do służby w OSP, zwłaszcza w kontekście niepełnoletności, wymaga przestrzegania określonych procedur.
Kategorie członkostwa i wiek
W OSP rozróżnia się członków zwyczajnych i wspierających. Kategoria wiekowa dla członka zwyczajnego jest trudna do jednoznacznego ustalenia, ponieważ nie istnieje jednolity zapis w przepisach nadrzędnych, jednak ogólnie przyjmuje się, że można nim zostać od 12 roku życia, bez górnej granicy wieku.
Nieletni, którzy ukończyli 16 lat, wstępują do Młodzieżowej Drużyny Pożarniczej (MDP). Członkostwo w MDP trwa zazwyczaj do 18 roku życia. Osoby w wieku 16 lat, będące członkami zwyczajnymi OSP lub MDP:
- Mogą brać udział w zawodach, choć nie na wszystkich stanowiskach (np. nie jako dowódca czy mechanik).
- Zyskują bierne i czynne prawo wyborcze do władz OSP, co oznacza, że mogą brać udział w głosowaniu, a nawet kandydować do władz. Należy jednak pamiętać, że w zarządzie OSP czy komisji rewizyjnej większość musi być pełnoletnia.
- Nie mogą zajmować pewnych funkcji, takich jak prezes, wiceprezes, naczelnik czy skarbnik, ze względu na brak pełnej zdolności do czynności prawnych, wymaganej przy podpisywaniu umów czy dokumentów finansowych.
Udział w zabezpieczaniu imprez masowych i ryzyka prawne
Zabezpieczenie imprez masowych to kwestia, która w OSP powinna być traktowana z dużą ostrożnością. Chociaż jest to forma interwencji (zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej), nie zawsze mieści się w celach statutowych OSP. W praktyce, strażacy OSP często podejmują się tych zadań, ale w przypadku udziału osób niepełnoletnich pojawiają się poważne ryzyka prawne.
Prezesi czy naczelnicy OSP preferują angażowanie do takich zadań wyłącznie osób pełnoletnich, które odpowiadają za siebie. W przypadku, gdy niepełnoletnia osoba, nawet zaufana i dobrze znana w jednostce, bierze udział w zabezpieczeniu imprezy i dojdzie do nieszczęścia, wypadku czy jakiegokolwiek zdarzenia, które spowoduje uszczerbek na jej zdrowiu, władze OSP (prezes, naczelnik) mogą ponieść poważne konsekwencje prawne. Niezależnie od zaufania i dobrych intencji, przepisy dotyczące bezpieczeństwa i odpowiedzialności prawnej są rygorystyczne i nie pozwalają "przymykać oka" na takie sytuacje. Pomoc w remizie czy przy naprawach samochodów to jedno, ale udział w zabezpieczeniu imprezy masowej, gdzie ryzyko jest znacznie większe, to zupełnie inna kwestia, która wymaga pełnoletności i odpowiednich uprawnień.
Rola Statutu OSP
Wiele kwestii dotyczących członkostwa, wieku, kandydowania do władz OSP oraz definicji członka (zwyczajny, czynny, wspierający) jest określonych w Statucie konkretnej OSP. Statut nie musi być kopią wzorcowego; kluczowe jest to, aby był zarejestrowany w sądzie dla danego stowarzyszenia. Jeśli statut nie określa tych kwestii, wówczas stosuje się ustawę o stowarzyszeniach. Zawsze należy odwoływać się do statutu danej jednostki OSP, aby zweryfikować szczegółowe zasady.