Czym gasić pożar wywołany elektrycznością?

Pożary urządzeń elektrycznych należą do jednych z najbardziej niebezpiecznych zdarzeń, ponieważ niewłaściwa reakcja może doprowadzić do porażenia prądem lub szybkiego rozprzestrzenienia się ognia. Urządzenia elektryczne zasilane prądem stanowią szczególne zagrożenie podczas pożaru. Dodatkowo, iskry lub łuk elektryczny mogą spowodować ponowne zapłonienie materiałów łatwopalnych znajdujących się w pobliżu. W sytuacji zagrożenia wiele osób zastanawia się, czym gasić urządzenia elektryczne, aby zrobić to skutecznie i bezpiecznie.

Gaszenie urządzeń elektrycznych wymaga szczególnego postępowania, ponieważ obecność napięcia w obwodzie stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia. Pożar urządzeń elektrycznych może nastąpić zarówno w efekcie zwarcia i nadmiernego rozgrzania się instalacji, co z kolei wywołuje zapłon materiałów znajdujących się w pobliżu, jak i być następstwem zapalenia się innych elementów wyposażenia.

Podstawowe zasady bezpieczeństwa przy gaszeniu pożarów elektrycznych

Gaszenie urządzeń elektrycznych w razie pożaru jest wyjątkowo niebezpieczne. Gdy już do niego dojdzie, trzeba działać szybko, ale przede wszystkim z rozwagą i z zachowaniem maksimum ostrożności, gdyż zagraża nam wtedy nie tylko ogień, ale również ryzyko porażenia prądem. Kluczowe jest użycie odpowiedniego środka gaśniczego.

Czego absolutnie nie wolno używać?

• Wody: Gaszenie urządzeń elektrycznych wodą jest bardzo niebezpieczne ze względu na ryzyko porażenia prądem. Woda przewodzi prąd, dlatego do gaszenia urządzeń pod napięciem należy stosować inne środki. Surowo zabrania się używania wody, w tym wody morskiej.
• Koca gaśniczego na sprzęt pod napięciem: Nie przykrywaj sprzętu kocem gaśniczym, jeśli jest pod napięciem. Kontakt koca z przewodzącą powierzchnią grozi porażeniem.
• Gaśnic płynowych i pianowych (z wyjątkami): Nie mogą być również używane gaśnice płynowe i pianowe, z wyjątkiem tych, które mają na etykiecie informację „Gaszenie urządzeń pod napięciem elektrycznym do 1000V”.

Użycie nieodpowiedniej gaśnicy do gaszenia urządzeń elektrycznych może przynieść efekt odwrotny do zamierzonego i zwiększyć zagrożenie.

Co zrobić przed rozpoczęciem gaszenia?

Przede wszystkim, jeśli to możliwe, należy odłączyć zasilanie. Aby uniknąć porażenia prądem, odłącz płonące urządzenie od źródła zasilania. Jeśli nie jest to możliwe bezpośrednio przy urządzeniu, odłącz zasilanie instalacji za pomocą bezpiecznika lub wyłącznika nadprądowego w rozdzielni elektrycznej. Jeśli to możliwe, do momentu przyjazdu straży pożarnej można przystąpić do gaszenia urządzeń, używając do tego odpowiedniej gaśnicy.

Rodzaje gaśnic do pożarów elektrycznych

Istnieje wiele rodzajów gaśnic, ale nie każda nadaje się do gaszenia urządzeń pod napięciem i elektroniki. Urządzenia elektryczne pod napięciem należy gasić środkami, które nie przewodzą prądu. Przed wyborem gaśnicy do urządzeń elektronicznych trzeba wiedzieć, z jakim napięciem ma się do czynienia - granicą krytyczną jest napięcie 1000 V.

Gaśnice śniegowe (CO₂)

Gaśnice śniegowe (CO₂) są najczęściej stosowanym i najlepszym wyborem. Zawierają sprężony dwutlenek węgla, który podczas uwalniania gwałtownie się rozpręża, tworząc charakterystyczny „śnieg” o temperaturze -78°C. Dwutlenek węgla wypiera tlen z miejsca pożaru, dzięki czemu płomień zostaje natychmiast zduszony. Gaśnice śniegowe są bezpieczne dla elektroniki, ponieważ nie przewodzą prądu, nie pozostawiają wilgoci ani osadów i nie uszkadzają elektroniki.

• Zastosowanie: Doskonale sprawdzają się w biurach, serwerowniach, pomieszczeniach technicznych, przy rozdzielniach elektrycznych, sprzęcie RTV oraz komputerach. Można nimi gasić pożary cieczy palnych i gazów palnych (typu BC) oraz urządzeń elektrycznych znajdujących się pod napięciem do 1000 V, przy zachowaniu odległości co najmniej 1 metra od gaszonego sprzętu. Warto pamiętać, że gaśnice śniegowe nie są najlepszym wyborem do gaszenia pożarów na zewnątrz, ponieważ deszcz, powiewy wiatru i inne czynniki atmosferyczne mogą zmniejszać skuteczność ich działania.
• Wady: Ograniczony zasięg działania.

Gaśnice proszkowe (klasy ABC lub BC)

Gaśnice proszkowe, wypełnione proszkiem gaśniczym wyrzucanym za pomocą sprężonego gazu (azotu lub dwutlenku węgla), są dość uniwersalne. Proszek pod wpływem temperatury pieni się, odcinając dopływ tlenu od palących się rzeczy, a silny strumień gazu tłumi płomienie. Zmielone związki węglanowe lub fosforanowe w gaśnicy odizolowują ciało płonące od tlenu i nie przewodzą prądu, co czyni je bezpiecznymi.

• Zastosowanie: Gaśnica proszkowa ABC ugasi pożar materiałów stałych (np. drewna, tkaniny), gazów (np. metanu), cieczy i materiałów topiących się (np. farb) oraz sprzętów elektrycznych do 1000 V. Gaśnicą proszkową możliwe jest gaszenie urządzeń pod napięciem do 1000 V, o ile na etykiecie znajduje się odpowiednie oznaczenie. Gaśnice proszkowe najlepiej sprawdzają się w miejscach, gdzie liczy się szybka reakcja, np. w halach produkcyjnych czy magazynach.
• Wady: Mocno zanieczyszczają gaszone obiekty, co może być problematyczne przy delikatnej elektronice (np. komputerach, drukarkach). Nie można ich wykorzystywać do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem powyżej 1000 V.

Gaśnice wodne mgłowe

Nowoczesne gaśnice wodne mgłowe, wypełnione zdemineralizowaną wodą, nadają się również do gaszenia urządzeń elektrycznych pod napięciem do 1000 V. Są coraz popularniejsze, a ich środek gaśniczy jest bezpieczny dla elektroniki. To dobry wybór, jeśli szukamy gaśnicy do domu.

• Zastosowanie: Mogą być wykorzystywane w sklepach, biurach, szkołach, archiwach, magazynach, halach przemysłowych, warsztatach, garażach czy hotelach.

Gaśnice pianowe

Środek gaśniczy w gaśnicach pianowych - piana gaśnicza - powstaje przez zmieszanie wody z koncentratem środka pianotwórczego i jest wyrzucana za pomocą sprężonego gazu (dwutlenku węgla lub azotu). Przy zachowaniu bezpiecznej odległości (1 m) nowoczesne gaśnice pianowe nadają się również do gaszenia urządzeń pod napięciem do 1 kV.

Gaśnice gazowe (halonowe, HFC, FM-200, Novec 1230)

Gaśnice halonowe, które zawierają w swoich cząsteczkach brom, są w pełni bezpieczne dla środowiska. Gaszenie odbywa się przez halony, które głównie służą do gaszenia cieczy i gazów.

W przypadku wszelkiego rodzaju sprzętu zawierającego cenne układy elektroniczne (np. komputery, serwery, sprzęt RTV, monitory), najlepsze będą gaśnice halonowe zawierające związki bromo-, fluoro- i chloropochodne węglowodorów (GH-1/GH-2), na bazie dwutlenku węgla (UGS-2x), mgłowe wypełnione wodą demineralizowaną (GM-3/GM-6) lub śniegowe CO2 (UGS-2x).

W pomieszczeniach, gdzie znajdują się kosztowne lub wrażliwe urządzenia, jak serwerownie, laboratoria czy archiwa, instaluje się systemy gaszenia gazem Novec 1230 lub FM-200. Gazy te są niepalne, nietoksyczne i w pełni bezpieczne dla ludzi, a także nie pozostawiają osadów i nie ingerują mechanicznie w podzespoły.

Gaśnice energetyczne

W przypadku urządzeń pod wysokim napięciem od 18 do 24 kV używa się specjalnych gaśnic energetycznych (proszkowych lub płynowych). Należy wtedy zachować odległość nie mniejszą niż 1,5 metra od palącego się obiektu. W przypadku transformatorów czy rozdzielni najlepiej jest ugasić pożar za pomocą gaśnicy śniegowej (GS-2x/GS-5x).

Oznaczenia i klasyfikacja gaśnic

Na gaśnicach znajdują się różne symbole i oznaczenia, informujące o ich przeznaczeniu. Podstawowa reguła powstawania ognia to połączenie tlenu, paliwa i wysokiej temperatury. Wystarczy wyeliminować bądź stłumić jeden z czynników, a pożar zostanie ugaszony. Paliwem może być gaz, benzyna czy tłuszcze, a także materiały stałe. Odcięcie tlenu jest kluczowe w gaszeniu.

Poszczególne grupy pożarów zostały sklasyfikowane w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych oraz terenów. W Rozporządzeniu wprowadzono grupę F (pożary tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych), ale zrezygnowano z grupy E (pożary urządzeń pod napięciem elektrycznym).

Według starego oznakowania do gaszenia urządzeń pod napięciem należało użyć gaśnicy oznaczonej literą E. W związku z tym, że według nowego podziału kategoria E nie występuje, przed wyborem gaśnicy, najlepiej sprawdzić jej specyfikację. Gaśnica, która nadaje się do gaszenia urządzeń pod napięciem, powinna być opatrzona etykietą producenta, np. „Nadaje się do gaszenia urządzeń elektrycznych do 1000 V”.

Gaśnice - rodzaje i zastosowanie:

• Gaśnica A: Do gaszenia ciał stałych (np. drewna, tkaniny).
• Gaśnica B: Do cieczy i ciał stałych topiących się (np. farb, benzyny, olejów).
• Gaśnica C: Do gaszenia gazów (np. metanu, propanu-butanu).
• Gaśnica D: Do gaszenia metali.
• Gaśnica F: Do gaszenia olejów i tłuszczów (środków gotujących) w urządzeniach kuchennych.

Dostępne są gaśnice przenośne o wadze od 1 do 12 kg, oraz przewoźne gaśnice 25-50 kg. Każda gaśnica pochodząca ze sklepu PPOŻ powinna posiadać odpowiednie certyfikaty dopuszczające ją do użycia jako sprzęt przeciwpożarowy.

Co robić po ugaszeniu pożaru?

Po ugaszeniu ognia nie włączaj sprzętu ponownie. Poczekaj, aż całkowicie ostygnie, a następnie zleć jego kontrolę elektrykowi. Podczas spalania tworzyw mogą wydzielać się toksyczne opary, a obudowa urządzenia może pęknąć, dlatego należy zachować ostrożność.

Prewencja i odpowiedzialność

Posiadanie gaśnic to nie tylko wymóg przepisów prawa i warunków ubezpieczenia, ale również zapewnienie podstawowego sprzętu do walki z ogniem. Należy mieć na uwadze, że na tego typu pożar narażone są głównie bardzo stare instalacje elektryczne, które już od dłuższego czasu powinny być wymienione na nowe. To samo tyczy się wcześniej wspomnianych urządzeń pod napięciem, które należy gasić w oparciu o odpowiednie procedury, zarówno dla bezpieczeństwa urządzenia, jak i przede wszystkim ludzi, którzy będą zajmować się ugaszeniem tego typu pożaru.

Z punktu widzenia pracodawcy

Kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pracowników ma przestrzeganie przepisów BHP. Zatrudnione osoby powinny wiedzieć, jak zachować się w czasie pożaru, w tym gdy płoną urządzenia podłączone pod zasilanie. Pracodawca powinien pilnować tego, aby wszyscy zostali przeszkoleni z obsługi gaśnic (jaką wybrać, jak używać). Oprócz tego, we właściwych miejscach powinny być zamieszczone instrukcje gaszenia i odpowiednio oznakowane gaśnice. Wszelkie zaniedbania mogą doprowadzić do zagrożenia.

Aby móc skutecznie zapobiec rozprzestrzenianiu się ognia, konieczna jest właściwa gaśnica. Regularnie zlecaj przeglądy instalacji elektrycznej, unikaj przeciążania gniazdek, korzystaj z urządzeń z atestami i wyposaż budynek w gaśnice CO₂ lub proszkowe ABC/BC. Nawet najlepszy system gaśniczy nie będzie w pełni skuteczny bez odpowiedniej organizacji. Przede wszystkim, urządzenia i obiekty techniczne powinny być regularnie kontrolowane, czyszczone i serwisowane, by zapobiegać przegrzewaniu się czy zwarciom. Ważne jest także przeszkolenie personelu. Pracownicy muszą wiedzieć, jak bezpiecznie odciąć zasilanie oraz jak korzystać z dostępnych środków gaśniczych.

tags: #czym #gasic #pozar #wywolany #elektrycznosc