Automatyczny Defibrylator Zewnętrzny (AED) to urządzenie, które może uratować życie w przypadku nagłego zatrzymania krążenia. Jego zadaniem jest wykrycie nieprawidłowego rytmu serca i dostarczenie odpowiedniego impulsu elektrycznego, aby przywrócić prawidłowe funkcjonowanie serca. Urządzenie to analizuje rytm pracy serca poszkodowanego i podejmuje decyzję o tym, czy defibrylacja jest konieczna.
W 1961 roku Bernard Lown przedstawił urządzenie, które można było wykorzystać do leczenia śmiertelnych zaburzeń rytmu serca. Defibrylator generował energię elektryczną w postaci prądu stałego i dostarczał ją do mięśnia sercowego, pozwalając przywrócić mu regularny rytm. Przez następne lata technologia ta była rozwijana, a defibrylatory zaczęły być powszechnie używane w szpitalach i ambulansach medycznych. Obecnie dostępne na rynku defibrylatory AED to wysoce specjalistyczne, skomputeryzowane urządzenia, które za pomocą poleceń głosowych i wizualnych prowadzą osoby przez procedurę bezpiecznej defibrylacji w zatrzymaniu krążenia.
Fizjologia Serca i Nagłe Zatrzymanie Krążenia (NZK)
Fizjologiczna częstość pracy serca w spoczynku mieści się w granicach od 60 do 100 uderzeń na minutę. Skurcz serca jest inicjowany w węźle zatokowym zlokalizowanym w ścianie prawego przedsionka, który generuje impulsy elektryczne. Impulsy te wędrują przez całe serce drogą wytyczoną przez wyspecjalizowane komórki układu przewodzącego.
Wraz z wiekiem, z powodu pojawiania się strukturalnych uszkodzeń mięśnia sercowego, wzrasta ryzyko zaburzeń rytmu. Ich przyczyną mogą być nieprawidłowe pobudzenia elektryczne spoza węzła zatokowego. Dwa najgroźniejsze zaburzenia rytmu, prowadzące do nagłego zatrzymania krążenia, to:
- Migotanie komór: Jest to arytmia polegająca na występowaniu szybkich i chaotycznych pobudzeń poszczególnych włókien mięśnia sercowego, które uniemożliwiają skuteczny skurcz serca. U pacjenta klinicznie stwierdza się nagłe zatrzymanie krążenia.
- Częstoskurcz komorowy: To miarowy rytm pochodzący z komór serca, o częstotliwości od 110 do 250 uderzeń na minutę. Podczas arytmii dochodzi do zmniejszenia objętości wyrzutowej, spadku ciśnienia tętniczego krwi i utraty przytomności. W skrajnych przypadkach prowadzi do zaniku tętna na dużych tętnicach i nagłego zatrzymania krążenia. Dłużej trwający częstoskurcz komorowy może przekształcić się w migotanie komór. W obrazie EKG częstoskurcz komorowy widoczny jest jako regularna fala zazwyczaj o stałej amplitudzie.
Szanse uratowania osoby, u której doszło do zatrzymania krążenia z powodu migotania komór lub częstoskurczu komorowego, zależą od dwóch czynników. Pierwszym z nich jest podjęcie przez przygodnych świadków resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO). Uciśnięcia klatki piersiowej w połączeniu z oddechami ratowniczymi przez pewien czas mogą wygenerować niewielki przepływ utlenowanej krwi przez naczynia mózgowe i nie dopuścić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu. Aby jednak przywrócić prawidłowy rytm serca, należy jak najszybciej przeprowadzić defibrylację.
Defibrylacja polega na przejściu przez mięsień sercowy prądu elektrycznego o energii wystarczającej do wywołania depolaryzacji komórek mięśnia sercowego i przerwania chaotycznych pobudzeń spoza węzła zatokowego. Wykonanie defibrylacji daje szansę na ponowne przejęcie kontroli nad aktywnością elektryczną serca przez fizjologiczny rozrusznik, przywrócenie czynności mechanicznej i powrót spontanicznego krążenia. Na podstawie analiz wykazano, że jej skuteczność sięga 90% w pierwszej minucie od zatrzymania krążenia, a z każdą kolejną minutą maleje o 10%, zmniejszając szanse na przywrócenie prawidłowego rytmu serca, a tym samym przeżycia. Czas dotarcia zespołu ratownictwa medycznego do pacjenta może wynieść nawet kilkanaście minut. Z tego względu pojawiła się potrzeba rozpowszechnienia zautomatyzowanych defibrylatorów zewnętrznych (AED), które mogą być obsługiwane przez osoby bez wykształcenia medycznego.
Typy i Budowa Defibrylatorów AED
Na rynku dostępne są dwa podstawowe rodzaje defibrylatorów AED:
- Automatyczne (automatyczny tryb): Samodzielnie przeprowadzają wyładowanie, kiedy urządzenie uzna, że jest to konieczne. Defibrylator automatycznie ocenia potrzebę defibrylacji i dostarcza impuls.
- Półautomatyczne (półautomatyczny tryb): W ich przypadku użytkownik musi nacisnąć przycisk wyładowania, gdy urządzenie zasygnalizuje, że jest to konieczne. Defibrylator wydaje jasne polecenia głosowe i wizualne, informując o konieczności naciśnięcia przycisku.
Zależnie od modelu, defibrylator może działać w trybie automatycznym lub półautomatycznym. Nowoczesne defibrylatory są również najczęściej dwufazowe i same dopasowują moc impulsu do stanu pacjenta.
Bardziej zaawansowane modele AED mają możliwość zmiany trybu zautomatyzowanego na tryb ręczny. W tym przypadku decyzję o wykonaniu defibrylacji podejmuje operator urządzenia, na podstawie analizy krzywej elektrokardiograficznej wyświetlanej na ekranie AED.
Elementy Składowe i Funkcjonalność
Defibrylator AED jest wyposażony w dwie samoprzylepne elektrody naklejane w wyznaczonych miejscach na klatkę piersiową poszkodowanego. Ważnym elementem każdego AED jest zestaw jednorazowych samoprzylepnych elektrod, które po naklejeniu na klatkę piersiową pacjenta monitorują rytm serca i dostarczają energię elektryczną. W większości modeli znajdują się w szczelnym opakowaniu, na którym graficznie przedstawiono sposób ich właściwego umieszczenia na ciele poszkodowanego. Wystający z opakowania przewód zakończony złączką powinien być wsunięty do gniazda defibrylatora, natomiast elektrody znajdujące się wewnątrz opakowania - wyciągnięte bezpośrednio przed użyciem.
Większość zautomatyzowanych defibrylatorów zasilanych jest niewymagającą ładowania baterią o parametrach zapewniających długi czas gotowości do użycia. Nowa w pełni naładowana bateria, w zależności od jej pojemności, może dostarczyć nawet do 400 wyładowań. Najczęściej defibrylatory są zaprojektowane w taki sposób, aby dostarczyć 150 J energii przy obciążeniu 50 Ω.
Ponieważ impedancja (opór elektryczny) klatki piersiowej może się różnić u poszczególnych pacjentów (średnio dla osoby dorosłej wynosi 70-80 Ω), parametry impulsu są automatycznie korygowane podczas defibrylacji. Zbyt wysoka impedancja przezklatkowa może ograniczyć ilość energii elektrycznej, która dotrze do mięśnia sercowego i spowodować, że defibrylacja będzie nieskuteczna. Dlatego urządzenie kompensuje zbyt wysoką lub zbyt niską impedancję poprzez zmianę czasu trwania impulsu oraz wielkości natężenia prądu.
Samoobsługa i Monitoring
Defibrylator podczas pracy zapisuje w swojej wewnętrznej pamięci dane, takie jak ilość defibrylacji czy czas, jaki upłynął od włączenia urządzenia. Informacje te można udostępnić personelowi medycznemu sprawującemu opiekę nad pacjentem. Defibrylator codziennie przeprowadza automatycznie test w celu sprawdzenia wewnętrznych układów, poziomu naładowania baterii, prawidłowego podłączenia elektrod oraz wykrycia ewentualnych usterek. W pewnych sytuacjach, gdy defibrylator został użyty lub podejrzewane jest wystąpienie usterki, operator urządzenia może ręcznie uruchomić szczegółowy test. Dodatkowo należy skontrolować obudowę, poszukując pęknięć i innych śladów uszkodzeń oraz wymienić zużyte, uszkodzone lub przeterminowane materiały eksploatacyjne.
Defibrylatory iPAD zostały zaprojektowane z myślą o użytkowniku, co czyni je tak prostym w użyciu, jak to tylko możliwe. Dzięki czytelnym podświetlanym ilustracjom, które podkreślają kluczowe komendy, inteligentnie prowadzą użytkownika przez cały proces udzielania pomocy. Przykładem w pełni zautomatyzowanego defibrylatora jest AED Philips FRX, wyposażony w czytelne ikony ekranowe oraz wydający jasne polecenia głosowe. Z kolei defibrylator Zoll AED 3 może być użyty jako defibrylator AED półautomatyczny lub automatyczny.
Jak korzystać z defibrylatora (AED) – szkolenie z pierwszej pomocy – St John Ambulance
Instrukcja Użycia Defibrylatora AED
Wskazaniem do użycia AED jest rozpoznanie nagłego zatrzymania krążenia. Zautomatyzowany defibrylator zewnętrzny powinien zostać użyty u wszystkich poszkodowanych, którzy są nieprzytomni i nie oddychają lub oddychają nieprawidłowo (oddech agonalny). Obsługa AED jest naprawdę prosta - wystarczy stosować się do instrukcji i poleceń głosowych.
- Resuscytację krążeniowo-oddechową (RKO) należy prowadzić do momentu, gdy defibrylator AED będzie w zasięgu ręki.
- Urządzenie kładziemy przy poszkodowanym i uruchamiamy, naciskając przycisk „włącz”.
- Otwieramy opakowanie elektrod i wyciągamy je.
- Trzeba odsłonić klatkę piersiową poszkodowanego i dokładnie osuszyć skórę, aby elektrody miały dobry kontakt z ciałem. Jeśli skóra jest zbyt owłosiona, należy ją ogolić maszynką do golenia w miejscach, w których będą naklejane elektrody. Usuwamy biżuterię, która może wejść w kontakt z elektrodami oraz plastry zawierające leki.
- Następnie trzeba przykleić elektrody do klatki piersiowej. Jedna powinna znajdować się po prawej stronie mostka (poniżej obojczyka), a druga po lewej stronie klatki piersiowej w linii środkowo-pachowej (bocznie od lewej brodawki sutkowej). Jest to tak zwany układ przednio-boczny. Naklejanie elektrody rozpoczynamy od jednego końca, mocno dociskając ją do klatki piersiowej, aż będzie całkowicie przylegała do ciała pacjenta. Metoda ta zapobiega powstawaniu pod elektrodą pęcherzy powietrznych, które zwiększają ryzyko oparzeń skóry i zmniejszają skuteczność defibrylacji. Jeśli elektrody nie będą przylegały do powierzchni ciała pacjenta, defibrylator wyda komunikat głosowy, aby je sprawdzić.
- Jeśli procedura została wykonana prawidłowo, urządzenie automatycznie rozpocznie analizę rytmu serca i wyemituje ostrzeżenie, aby nie dotykać pacjenta. W tym czasie należy przerwać uciskanie klatki piersiowej i zadbać, aby nikt nie miał kontaktu z poszkodowanym, gdyż może to spowodować zakłócenia, uniemożliwiające przeprowadzenie dokładnej analizy. AED może zatrzymać analizę, dając czas operatorowi na usunięcie źródła zakłóceń.
- Jeśli analiza przebiegła bez zakłóceń i zalecane jest wykonanie wstrząsu, urządzenie poleci wcisnąć przycisk defibrylacji. Zostanie on odblokowany i zacznie migać pomarańczowym światłem. Defibrylator podpowie, co dalej, ponieważ urządzenie zacznie analizować, czy konieczny jest wstrząs. Jeśli okaże się, że tak - wtedy poinformuje użytkownika o tym, żeby nacisnąć przycisk wstrząsu defibrylacyjnego albo wykona go sam (jeśli korzystamy z urządzenia automatycznego).
- Przed wykonaniem defibrylacji operator powinien upewnić się, że nikt nie dotyka pacjenta. W przypadku modeli całkowicie automatycznych wyładowanie zostanie wyzwolone samoistnie.
- Urządzenie poinformuje o dostarczeniu energii i zezwoli na dotykanie pacjenta. W tym momencie ratownicy powinni wznowić resuscytację krążeniowo-oddechową. Jeżeli defibrylacja nie jest zlecana, a nie zaobserwowano oznak życia - należy rozpocząć uciskanie klatki piersiowej. Resuscytację prowadzimy, aż na miejsce przybędzie zespół ratownictwa medycznego.
Zasady Bezpieczeństwa podczas Defibrylacji
Podczas procedury defibrylacji bezwzględnie należy przestrzegać zasad bezpieczeństwa. W czasie przeprowadzania defibrylacji worek samorozprężalny, który jest źródłem stężonego tlenu, powinien być odsunięty na odległość co najmniej 1 m od klatki piersiowej. Przed wciśnięciem przycisku defibrylacji operator urządzenia powinien upewnić się, że nikt nie dotyka poszkodowanego i ostrzec pozostałe osoby o planowanej próbie wyładowania.
Defibrylacja u Dzieci
Zautomatyzowany defibrylator zewnętrzny jest urządzeniem, które może zostać użyte zarówno u osób dorosłych, jak i u dzieci. Jeżeli ofiara zatrzymania akcji serca ma powyżej 8 lat (waży powyżej 25 kg) lub jeśli jej dokładny wiek lub waga nie są znane, operator urządzenia może użyć go bez wprowadzania dodatkowych zmian w konfiguracji. Elektrody defibrylatora umieszcza się w tych samych miejscach, co u osób dorosłych (stosując układ przednio-boczny), zwracając uwagę na to, by jedna nie dotykała drugiej.
U małych dzieci (poniżej 8 roku życia i ważących mniej niż 25 kg) energia defibrylacji powinna być dostosowana do tej grupy wiekowej. Dlatego większość współcześnie produkowanych modeli AED ma możliwość zmniejszenia wielkości energii do wartości 50 J - pozwala to na skuteczną i jednocześnie bezpieczną defibrylację. W praktyce spotykane są dwie odmiany układu przednio-tylnego, proponowane przez różnych producentów AED. W pierwszej jedną z elektrod umieszczamy z przodu na środku mostka, a drugą na plecach pomiędzy łopatkami. W drugiej jedna elektroda przylepiana jest z przodu w okolicy przedsercowej (po lewej stronie mostka), a druga na plecach poniżej lewej łopatki. W przypadku modeli wyposażonych w specjalny klucz pediatryczny wsuwamy go do gniazda na przednim panelu defibrylatora, a następnie naklejamy standardowe elektrody dla dorosłych, stosując układ przednio-tylny. W tym przypadku nie ma znaczenia, która elektroda zostanie umieszczona na klatce piersiowej, a która na plecach.
Publiczny Dostęp do Defibrylacji (PAD) i Rozpowszechnienie AED
Defibrylator, użyty w jak najkrótszym czasie, realnie zwiększa szansę na przeżycie osoby w nagłym zatrzymaniu krążenia. Urządzenie AED jest w stanie przywrócić normalny rytm serca oraz znacząco pomóc świadkowi zdarzenia w prowadzeniu akcji resuscytacyjnej. Zakup defibrylatora i umieszczenie go w miejscu ogólnodostępnym znacznie podniesie bezpieczeństwo i możliwości przy udzielaniu pierwszej pomocy przedmedycznej w nagłych wypadkach związanych m.in. z nagłym zatrzymaniem krążenia (NZK). Dla ratowania życia może skorzystać z niego każda osoba, nawet nieprzeszkolona.
Program publicznego dostępu do defibrylacji (Public Access Defibrillation Program) to inicjatywa mająca na celu zwiększenie dostępności zautomatyzowanych defibrylatorów zewnętrznych w miejscach publicznych oraz zachęcenie świadków nagłego zatrzymania krążenia do podejmowania resuscytacji krążeniowo-oddechowej z ich wykorzystaniem. W wielu krajach, aby zwiększyć skuteczność programów publicznego dostępu do defibrylacji, w projekt ten zaangażowano policję i straż pożarną. Międzynarodowe organizacje, takie jak Europejska Rada Resuscytacji (European Resuscitation Council) i Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (American Heart Association) zalecają, aby zautomatyzowane defibrylatory były dostępne w tych miejscach, gdzie ze względu na obecność dużej liczby osób wzrasta prawdopodobieństwo wystąpienia epizodu nagłego zatrzymania krążenia, np. w portach lotniczych, centrach handlowych, obiektach sportowych, szkołach, zakładach pracy.
Ustanowienie w danym miejscu programu AED inicjuje również: szkolenie w zakresie podstaw resuscytacji i obsługi defibrylatora osób, które potencjalnie mogą zostać zaangażowane w udzielanie pierwszej pomocy, stworzenie planu reagowania na wypadek zaistnienia potrzeby użycia AED w danym miejscu oraz wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za utrzymanie sprawności technicznej urządzenia.
Sytuacja w Polsce i Rola OSP
Coraz więcej miast w Polsce ma zainstalowane w ruchliwych miejscach ogólnodostępne defibrylatory. Pierwszym miastem, które udostępniło te urządzenia do użytku był Kraków. Za przykładem Krakowa idą inne miasta, w tym Lublin, który ma zainstalowane defibrylatory w aż 38 placówkach. Jednak w porównaniu do innych krajów, wciąż jesteśmy w tyle. Pomoc w lokalizacji defibrylatorów w miastach zapewnia portal „Ratuj z Sercem”, udostępniający bazę z mapą defibrylatorów w całej Polsce. Kraje wysoko rozwinięte bez ustanku inwestują w rozszerzanie sieci defibrylatorów oraz edukację obywateli w zakresie udzielania pierwszej pomocy z ich użyciem.
W Polsce każda osoba może stosować defibrylator AED, niezależnie od przebytego wcześniej kursu pierwszej pomocy. Nie trzeba mieć ukończonego specjalnego kursu, ponieważ nie jest on wymagany. Defibrylator działa w taki sposób, aby mógł przeprowadzić użytkownika przez wszystkie etapy za pomocą graficznych wskazówek i poleceń głosowych.
Przykładem lokalnego działania jest instalacja defibrylatora na frontowej ścianie budynku remizy OSP w specjalnej kapsule zewnętrznej z wbudowanym systemem alarmu i automatycznym systemem grzewczym. Koszt zakupu i montażu takich urządzeń to około 9,5 tys. zł, a ich zakup często realizowany jest z budżetów gmin w ramach Funduszy Sołeckich, jak miało to miejsce w Sołectwie Komorów, gmina Wierzchosławice.
Wybór, Koszty i Konserwacja Defibrylatora AED
Wybór odpowiedniego defibrylatora AED może uratować życie w przypadku nagłego zatrzymania krążenia. Kluczowe aspekty, które warto wziąć pod uwagę, to rodzaj defibrylatora, parametry techniczne, szkolenia, wsparcie, lokalizacja, dostępność, koszty, finansowanie oraz warunki gwarancji.
Kiedy wybierasz defibrylator, warto zwrócić uwagę na parametry techniczne, takie jak szybkość analizy rytmu serca, czas ładowania czy żywotność baterii. Należy ustalić, gdzie najlepiej umieścić defibrylator, aby był łatwo dostępny dla potencjalnych użytkowników.
Pamiętaj także, że nie tylko cena zakupu defibrylatora ma znaczenie. Warto uwzględnić również koszty związane z eksploatacją, takie jak wymiana baterii czy elektrod. Biorąc pod uwagę koszty związane z zakupem defibrylatora, warto również rozważyć różne źródła finansowania. Wiele organizacji oferuje dotacje lub programy rządowe, które mogą pokryć część kosztów zakupu i utrzymania defibrylatora.
Podczas wyboru defibrylatora warto sprawdzić warunki gwarancji oraz upewnić się, że kupujesz urządzenie od autoryzowanego dystrybutora. Kupowanie defibrylatora od autoryzowanego dystrybutora gwarantuje dostęp do wsparcia technicznego, serwisu oraz oryginalnych części zamiennych.
Znaczenie Szkoleń z Obsługi AED
Przed zakupem defibrylatora warto upewnić się, czy firma oferująca urządzenie zapewnia odpowiednie szkolenia z obsługi dla wszystkich potencjalnych użytkowników. Szkolenia z pierwszej pomocy przedmedycznej, w tym z obsługi AED, są kluczowe w zmianie statystyk przeżywalności w przypadku nagłego zatrzymania krążenia. Filmy instruktażowe mają swoje zalety, gdyż pozwalają na naukę w indywidualnym rytmie, nieograniczoną liczbę powtórzeń oraz dostępność o każdej porze.
Szkolenia często obejmują praktyczne ćwiczenia na interaktywnych fantomach medycznych, co pozwala kursantom samodzielnie przetestować działanie defibrylatora AED. Dzięki takim szkoleniom można wspólnymi siłami znacząco poprawić bezpieczeństwo i skuteczność pierwszej pomocy w nagłych wypadkach.
tags: #defibrylatory #najczesciej #stosowane #w #osp