Członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) pełnią kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa publicznego. Ich zaangażowanie w działania ratownicze, akcje gaśnicze oraz systematyczne szkolenia wymaga odpowiednich regulacji prawnych, które chronią ich prawa pracownicze. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące zasad zwalniania strażaków z pracy oraz rozliczania czasu poświęconego na ćwiczenia i szkolenia.
Zwolnienie od pracy dla członka OSP
Uprawnienia strażaków OSP w zakresie zwolnienia od pracy reguluje ustawa z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Zgodnie z art. 12 tej ustawy, pracodawca jest zobowiązany zwolnić od świadczenia pracy strażaka ratownika OSP w następujących przypadkach:
- Udział w działaniach ratowniczych i akcjach ratowniczych.
- Czas niezbędny na wypoczynek po zakończeniu akcji ratowniczej (ustalany przez osobę kierującą działaniami).
- Uczestnictwo w szkoleniach lub ćwiczeniach organizowanych przez gminę, Państwową Straż Pożarną (PSP) lub inne uprawnione podmioty.
Warto zaznaczyć, że prawo do zwolnienia przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, czyli osobie spełniającej wymogi określone w art. 8 ustawy o OSP. Osoby ubiegające się o ten status (np. podczas szkolenia podstawowego lub BHP) nie korzystają z tego przywileju w zakresie zwolnienia od świadczenia pracy.
Hierarchia przepisów prawnych
W polskim systemie prawnym wciąż funkcjonują przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. oraz nowej ustawy o OSP. W przypadku sprzeczności między tymi aktami, zgodnie z zasadą lex superior derogat legi inferiori (norma wyższa uchyla normę niższą), pierwszeństwo ma ustawa z 2021 roku.
Ekwiwalent za szkolenia i ćwiczenia
Wielu naczelników jednostek OSP zadaje pytanie o słuszność wypłaty ekwiwalentu za udział w kursach organizowanych przez PSP (np. kurs szeregowca OSP). Zgodnie z art. 28 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, strażakowi uczestniczącemu w szkoleniu pożarniczym organizowanym przez PSP przysługuje ekwiwalent.
Wszelkie uchwały organów samorządowych (Rady Gminy czy Zarządu Gminnego), które ograniczają prawo do ekwiwalentu za szkolenia, są sprzeczne z ustawą i z mocy prawa uznawane za nieważne. Strażak ma prawo wystąpić indywidualnie z wnioskiem o wypłatę świadczenia, o ile w czasie szkolenia nie otrzymywał wynagrodzenia z tytułu pracy lub nie przebywał na urlopie płatnym.
Organizacja ćwiczeń w jednostce OSP
Planowanie ćwiczeń powinno być procesem przemyślanym, mającym na celu podniesienie gotowości bojowej. Najskuteczniejszą formą szkolenia są warsztaty, które pozwalają na skupienie się na konkretnych umiejętnościach.
- Cel: Wyznaczenie maksymalnie dwóch-trzech kluczowych celów.
- Forma: Ćwiczenia tradycyjne (np. ewakuacja obiektu) lub warsztaty (praca na stanowiskach).
- Bezpieczeństwo: Obowiązek sporządzenia kosztorysu, identyfikacji zagrożeń oraz przygotowania dokumentacji dla komendy powiatowej/miejskiej PSP.
Niezależnie od formy, każde ćwiczenie musi kończyć się analizą (tzw. „podsumowaniem na gorąco”), która pozwoli wyciągnąć wnioski dla wszystkich uczestników.