Operat przeciwpożarowy: kompleksowe informacje

Operat przeciwpożarowy to zbiór norm i zasad, dokument niezbędny do uzyskania zgód na działalność przedsiębiorstwa, w którym magazynowane są lub przetwarzane odpady. Stanowi on kluczowy element dla funkcjonowania tego typu obiektów. Warto wiedzieć, kto wykonuje operat, jakie wymagania musi spełnić składowisko odpadów, oraz jaka jest cena sporządzenia tego dokumentu. Przeczytaj poniższy artykuł, aby dowiedzieć się o istocie operatu przeciwpożarowego.

Czym jest operat przeciwpożarowy?

Operat przeciwpożarowy to dokument, w którym zostały spisane wszystkie warunki przeciwpożarowe dotyczące instalacji, obiektów lub ich części, a także innych miejsc, w których magazynowane są, składowane lub wytwarzane odpady. Jest on wymagany dla podmiotów, które zbierają, magazynują, przetwarzają lub wytwarzają odpady palne.

Wszystkie zawiłości prawne związane z tworzeniem operatu przeciwpożarowego reguluje Ustawa o odpadach. Dzięki operatom właściciel obiektu otrzymuje zgodę na składowanie i przetwarzanie odpadów w ramach działalności. Dokument ten dołącza się do reszty wniosków potrzebnych do uzyskania wspomnianego zezwolenia. Następnie należy czekać na decyzję właściwych organów, zależnych od lokalizacji danego przedsiębiorstwa. Bez prawidłowego opracowania operatu przeciwpożarowego Państwowa Straż Pożarna nie wyda pozytywnego postanowienia w zakresie możliwości składowania lub przetwarzania odpadów.

Warto wspomnieć, że operat przeciwpożarowy nie ma nic wspólnego z Instrukcją Bezpieczeństwa Pożarowego dla obiektu, która jest odrębnym dokumentem.

Podstawa prawna i cel

Ustawa o odpadach (wcześniej Dz. U. z 2019 r. poz. 701, 730) została znowelizowana w 2019 roku, aby podnieść poziom bezpieczeństwa w zakresie ochrony przeciwpożarowej w branży odpadowej. Zmiany w akcie prawnym były konsekwencją licznych pożarów składowisk odpadów, które miały miejsce w poprzedzających latach. Modyfikacje te objęły między innymi wymóg dołączenia operatu przeciwpożarowego do wniosków o wydanie zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów.

Zgodnie z art. 42 ust. 4b oraz art. 184 ust. 4 Ustawy o odpadach, do wniosku o wydanie zezwolenia na zbieranie odpadów oraz do wniosku o wydanie zezwolenia na przetwarzanie odpadów należy dołączyć m.in. operat przeciwpożarowy. Złożenie wniosku bez prawidłowo sporządzonego operatu sprawi, że PSP nie wyda pozytywnej decyzji w tej sprawie. Operat określa górne limity ilości poszczególnych rodzajów odpadów, które mogą być przechowywane na terenie przedsiębiorstwa.

Operat przeciwpożarowy, w świetle Ustawy o odpadach oraz Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, jest "opinią". Opinia w branży ochrony przeciwpożarowej nie powinna budzić żadnych wątpliwości co do zakresu opracowania. Nie chodzi o to, by zawierać w nim instrukcje postępowania na wypadek pożaru czy cytować wymagania przepisów, lecz o szczegółową analizę i określenie warunków.

Kto i jak wykonuje operat przeciwpożarowy?

Ustawa o odpadach w sposób klarowny określa, jakie upoważnienia muszą posiadać osoby wykonujące operaty przeciwpożarowe. Co do zasady, ten typ dokumentu może wykonać zaledwie kilka profesji:

• W przypadku, gdy organem wydającym zezwolenie jest marszałek województwa lub regionalny dyrektor ochrony środowiska, operat przeciwpożarowy może sporządzić jedynie rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, o którym mowa w rozdziale 2a ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej.
• W momencie, gdy organem właściwym dla uzyskania potrzebnych zgód jest starosta, konieczny będzie inżynier pożarnictwa lub inżynier bezpieczeństwa pożarowego (osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2a ww. ustawy).

Nikt inny nie może podejmować czynności przygotowujących operat przeciwpożarowy. Do stworzenia operatu potrzebna jest osoba z odpowiednimi kwalifikacjami, posiadająca wiedzę, doświadczenie oraz kwalifikacje w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W tym wypadku nie ma dróg na skróty dla bezpieczeństwa pracowników oraz mienia przedsiębiorstwa.

Co powinien zawierać operat przeciwpożarowy?

Operat przeciwpożarowy przede wszystkim powinien być czytelny i klarowny, aby w razie nieprzewidzianych wydarzeń reagować szybko i poprawnie. Gdy dojdzie do pożaru, nie ma czasu na wertowanie stron i szukanie ważnych informacji. Ustawa o odpadach wymienia wszystkie elementy, które obligatoryjnie muszą znaleźć się w operacie przeciwpożarowym.

Operat przeciwpożarowy powinien zawierać:

1. Informacje formalno-prawne:
   • Przedmiot i cel tworzenia dokumentu.
   • Określenie zakresu działalności podmiotu.
   • Dane o podmiocie (adres, nazwa).
   • Informacje dotyczące osoby sporządzającej dokument.
   • Rodzaj i ilość odpadów, a także miejsce ich przechowywania i przetwarzania.
2. Informacje w zakresie ochrony przeciwpożarowej:
   • Charakterystyka procesu technologicznego.
   • Warunki techniczne instalacji i obiektów.
   • Ścisłe procedury i metody postępowania na wypadek pożaru.
   • Dostępne rozwiązania technologiczne dla jego ugaszenia.
   • Rozpisane warunki ochrony przedsiębiorstwa zagwarantowane pracownikom oraz firmie.
   • Opinia na temat instalacji oraz zbiórki miejsca odpadów.
   • Lokalizacja magazynowania odpadów palnych - jednoznacznie wskazana zarówno w części opisowej, jak i graficznej. Części opisowa i graficzna muszą być ze sobą spójne.
   • Sześciocyfrowe kody odpadów oraz ich nazwy, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. 2020 poz. 10).

Należy pamiętać, że wszelkie dane powinny być zgodne z prawdą i nie należy żadnych informacji zatajać czy manipulować nimi. Każda zmiana może mieć niszczący wpływ na życie ludzkie oraz mienie firmy. Operat przeciwpożarowy powinien być wsparciem w ramach pożaru oraz spisem zasad i reguł zachowania podczas niecodziennych sytuacji dla wszystkich pracowników firmy. Muszą oni być z nim zaznajomieni oraz znać jego treść. Wymagania związane z kwestią ochrony przeciwpożarowej powinny być zawarte w operacie, a także każdy z pracowników przedsiębiorstwa powinien dobrze się z nim zapoznać i znać jego treść. Informacje związane z ochroną przeciwpożarową powinien znać każdy pracownik.

Procedura przygotowania i uzgadniania operatu

Procedura przygotowania dokumentu zazwyczaj obejmuje kilka etapów:

1. Dostarczenie dokumentacji: Firma zlecająca stworzenie operatu jest zobowiązana do dostarczenia dokumentacji dotyczącej obiektu, o którym będzie mowa w operacie.
2. Wizja lokalna i weryfikacja: Następnie specjaliści weryfikują panujące warunki podczas wizji lokalnej, co pozwala na ocenę stanu ochrony przeciwpożarowej na terenie obiektu.
3. Stworzenie operatu: Ostatnim etapem jest stworzenie operatu, który uwzględnia wszystkie zebrane informacje i wymagania.
4. Uzgodnienie z Państwową Strażą Pożarną: Gotowy operat należy złożyć do właściwej miejscowo Komendy Powiatowej lub Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej. Komendant podejmuje decyzję odnośnie złożonego wniosku, uzgadniając warunki ochrony przeciwpożarowej. W ramach konsultacji prosi się o zdanie Komendanta Państwowej Straży Pożarnej. Taki komplet dokumentów (ostemplowany operat i postanowienie komendanta) dołącza się do właściwego wniosku o wydanie pozwolenia na gospodarkę odpadami. W ciągu 14 dni otrzymuje się postanowienie dotyczące zgody na zbieranie lub przetwarzanie odpadów.
5. Kontrola Państwowej Straży Pożarnej: Zezwolenie na zbieranie, przetwarzanie czy wytwarzanie odpadów wydawane jest dopiero po przeprowadzeniu kontroli przez Państwową Straż Pożarną. Kontrolujący umawia termin i odbywa się tzw. "odbiór", podczas którego sprawdzany jest stan instalacji, obiektu oraz miejsc magazynowania odpadów. Kluczem do uzyskania pozytywnej opinii jest zastosowanie się do wymagań określonych w operacie przeciwpożarowym. Jeśli zostały tam wskazane obowiązki do zrealizowania, należy je wdrożyć. Stan faktyczny musi zgadzać się z tym, co opisano w operacie. Jest to obligatoryjne działanie.

Po przeprowadzeniu kontroli powiatowy lub miejski komendant Państwowej Straży Pożarnej decyduje o wydaniu postanowienia na podstawie informacji, czy zostały spełnione wszystkie wymagania dotyczące ochrony przeciwpożarowej oraz w obszarze zgodności z warunkami zabezpieczeń ppoż., które zostały zawarte w operacie. Jeśli komendant nie zaakceptuje spełnienia wymagań, urząd decyzyjny odmawia wydania pozwolenia na składowanie i przetwarzanie odpadów. Samo przedłożenie operatu i innej dokumentacji nie rozwiązuje sprawy. Jeśli pracodawca nie dopełni obowiązku przygotowania oraz potwierdzenia operatu przeciwpożarowego, powinien liczyć się z wysoką karą.

Warto pamiętać, że operat opracowuje się tylko na potrzeby uzyskania pozwolenia. Jeśli konieczne jest przesunięcie wiaty, kontenera lub otwartego placu składowego, co wiąże się ze zmianą warunków ochrony ppoż., nie trzeba opracowywać nowego operatu.

Wymagania dla obiektów gospodarujących odpadami

Instalacje, obiekty budowlane oraz inne miejsca użytkowane do zbierania i przetwarzania odpadów powinny być zaprojektowane, wykonane i uruchamiane w taki sposób, aby zniwelować ryzyko powstania pożaru. Przepisy prawne nie regulują dokładnie, co ma zawierać operat przeciwpożarowy, jednak odnośnie wymagań przeciwpożarowych dla budynków, w których są składowane odpady, odnosi się Ustawa o odpadach, która mówi, że obiekty przeznaczone do składowania tego typu towarów powinny być tak wykonane, aby w razie wystąpienia pożaru zapewniały:

• Zachowanie nośności konstrukcji budynku przez możliwie najdłuższy czas.
• Ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu w obrębie budynku oraz na sąsiadujące obiekty i tereny przyległe.
• Możliwość ewakuacji zagrożonych pożarem osób.
• Bezpieczeństwo ekip ratowniczych oraz zapewnienie możliwości do podejmowania działań gaśniczych.

Dodatkowo należy wykonywać ćwiczenia odnośnie do procedur postępowania na wypadek pożaru przynajmniej raz w roku, jeśli:

• Powierzchnia bezpieczeństwa pożarowego obejmująca strefę z odpadami wynosi 1000 m², a cała powierzchnia stref razem z odpadami wynosi więcej niż 2000 m².
• Objętość odpadów palnych jest większa niż 10 m³, w sytuacji, kiedy temperatura zapłonu wynosi do 60 stopni Celsjusza, oraz kiedy objętość odpadów palnych jest większa niż 60 m³, a temperatura zapłonu wynosi powyżej 60 stopni Celsjusza.
• Istnieje strefa zagrożenia wybuchem.

Komendant Straży Pożarnej określa zasady operatu przeciwpożarowego na podstawie: rodzaju odpadów (zwykłe czy niebezpieczne), sposobu ich przetwarzania oraz długości magazynowania odpadów przed ich przetworzeniem. Ocena operatów przeciwpożarowych podejmowana jest przez Państwową Straż Pożarną na podstawie zasad wynikających z przepisów o odpadach, przepisów techniczno-budowlanych, bezpieczeństwa przeciwpożarowego, a także przepisów przeciwpożarowych.

Koszty opracowania operatu przeciwpożarowego

Trudno precyzyjnie określić cenę operatu przeciwpożarowego, ponieważ mieści się ona w dużym zakresie i zależy od wielu czynników. Nie ma jednej, odgórnie ustalonej kwoty. Cena za wykonanie dokumentu jest różna oraz zależna od:

• Wielkości oraz stopnia skomplikowania obiektu, w którym mają być składowane odpady.
• Charakteru samych odpadów i ich właściwości palnych.
• Prowadzonej działalności i ilości magazynowanych odpadów.
• Organu wydającego zezwolenie.
• Dostępności dokumentacji.

Opracowanie wymagań przeciwpożarowych dla odpadów może być wykonywane przez specjalistów z wielu dziedzin, w związku z tym ceny za wykonanie usługi mogą być różne. Dla ustalenia ceny konieczne jest często wykonanie bezpłatnej wizji lokalnej. Patrząc na bezpieczeństwo pracowników oraz przedsiębiorstwa, koszty te nie są wysokie.

Akty prawne regulujące operat przeciwpożarowy

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2013 poz. 21).
• Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 poz. 1579).
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 1991 nr 81 poz. 351, z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2022 poz. 2556, z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. 2020 poz. 10).

tags: #dobry #operat #przeciwpozarowy