Ochotnicze Straże Pożarne: Funkcjonowanie i Rozwój

Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa kraju, stanowiąc niezastąpione wsparcie dla Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Ich działalność obejmuje nie tylko bezpośrednie działania ratowniczo-gaśnicze, ale także szereg inicjatyw na rzecz rozwoju lokalnych społeczności i dbania o tradycję.

Wsparcie i Rozwój Ochotniczych Straży Pożarnych

Działania na rzecz Ochotniczych Straży Pożarnych obejmują wspieranie ich w rozwoju i stwarzanie możliwości skutecznego działania. Osiąga się to poprzez przekazywanie niezbędnego sprzętu, organizowanie specjalistycznych szkoleń, dbanie o tradycję i kulturę strażacką, a także organizowanie zawodów. Istotnym elementem jest również walka na najwyższych szczeblach o dobre warunki dla strażaków ochotników.

Analizy strategiczne, takie jak "Florian 2050", stanowią przykład dalekosiężnego planowania, które ma na celu zapewnienie przyszłości i efektywności działania OSP. Nawiązują one do historycznych strategii, takich jak "Feniks 2020", która na początku lat 90. ubiegłego wieku wydawała się marzycielską wizją, a jednak przyczyniła się do znaczących zmian.

Prawne Aspekty Funkcjonowania OSP - Najczęściej Zadawane Pytania

Wokół ustawy o Ochotniczych Strażach Pożarnych często pojawiają się pytania i błędne interpretacje. Poniżej przedstawiono wyjaśnienia do najczęściej poruszanych kwestii:

Ekwiwalent za Działania Ratownicze

• Art. 15 ust. 2 - Ekwiwalent za udział w działaniach: Ekwiwalent naliczany jest za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki, aż do powrotu do macierzystej jednostki. Oznacza to, że za akcję trwającą np. 15 minut, strażacy OSP otrzymają ekwiwalent za pełną godzinę. Szczegółowe zagadnienia finansowe winny być zawarte w umowie (art. 7).
• Ekwiwalent za zabezpieczenie obszaru chronionego: Zabezpieczenie obszaru chronionego jest również wyjazdem zgodnym z dyspozycją PSP i jest elementem organizacji akcji ratowniczej, zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o OSP.

Kierowanie na Kursy i Szkolenia

• Art. 11 - Kierowanie strażaka OSP na kurs prawa jazdy: Reguluje to art. 11 ust. 3. Sporządzana umowa między KP PSP a strażakiem OSP ma zawierać wszystkie elementy dotyczące tych kwestii, a wójt tylko będzie powiadomiony. Ustawa nie przewiduje pokrywania kosztów z tytułu pensji.
• Szkolenia z zakresu BHP: Na chwilę obecną przewiduje się, że szkolenia z zakresu BHP będą realizowane przez PSP, zgodnie z wymogiem ukończenia szkolenia dla strażaków OSP uprawnionych do udziału w działaniach ratowniczych, uregulowanym w art. 8 pkt 4 Ustawy.
• Równorzędność szkoleń OSP ze szkoleniem w zawodzie strażaka PSP: Odbycie przez strażaka OSP wszystkich wymienionych w art. 11 ust. 4 szkoleń jest równorzędne z ukończeniem szkolenia w zawodzie strażaka. Strażak OSP posiadający stosowne dokumenty potwierdzające ukończenie poszczególnych szkoleń nie będzie kierowany na szkolenia podstawowe w zawodzie strażak.

Kwalifikacja i Weryfikacja Członkostwa

• Definicja czynnego uczestnictwa: Jest zawarta w art. 16 ust. 1a ustawy o OSP.
• Weryfikacja wniosków o świadczenia: W przypadku, gdy jeden członek OSP złoży dwa wnioski u różnych komendantów, zostanie to zweryfikowane na poziomie Komendy Powiatowej/Miejskiej PSP, która współpracuje z właściwym wójtem.
• Potwierdzanie członkostwa w OSP: Gmina i świadkowie potwierdzają członkostwo druha, nawet jeśli jednostka OSP nie istnieje od 20 lat. W przypadku prowadzenia przez PSP ewidencji w latach 2012 do dzisiaj, przewidziano możliwość potwierdzania (art. 50 ust. 2 i 3).
• Wnioski dla członków kilku jednostek OSP: Ochotnik, który był członkiem w kilku jednostkach OSP w różnych miastach, składa jeden wniosek do ostatniej KP/KM PSP z kilkoma poświadczeniami wójtów z tamtych gmin.

Obowiązki Gminy i Porozumienia

• Art. 7 ust. 2 - Umowy dla gmin bez jednostki ochrony przeciwpożarowej: Gmina jest obowiązana do zawarcia umowy, gdy na terenie gminy nie ma jednostki ochrony przeciwpożarowej. Jeżeli na terenie gminy jest OSP, która realizuje zadania np. z ratownictwa wodnego, a w tej gminie jest JRG, to do właściwego zabezpieczenia przed pożarami umowę z inną OSP z terenu innej gminy musi podpisać wójt, zgodnie z art. 7 pkt 2 Ustawy o OSP.
• Uzgodnienia porozumień międzygminnych: Gmina bez OSP podpisująca porozumienie z gminą sąsiednią, która ma OSP (par. 7), powinna uzgodnić to porozumienie z właściwym komendantem PSP.

Ewidencja i Dokumentacja

• Prowadzenie ewidencji sił i środków OSP: Art. 5.1 ustawy o OSP reguluje prowadzenie ewidencji sił i środków OSP we współpracy z wójtem i starostą.
• Błędy we wnioskach: System informatyczny przed zatwierdzeniem wniosku wskaże ewentualne błędy. Dokonywana będzie weryfikacja numeru PESEL, NIP, IBAN oraz REGON pod kątem zgodności z "sumą kontrolną".
• Niekompletne wnioski: Niekompletny wniosek o przyznanie świadczenia ratowniczego organ przyznający pozostawia bez rozpoznania.

Podręcznik „OSP - działaj sprawnie” - Praktyczne Wskazówki

Dla zarządów, działaczy oraz członków OSP stworzono bezpłatny podręcznik „OSP - działaj sprawnie” w ramach projektu „OSP - Potencjał Młodych”. Publikacja ta zawiera ponad sto stron fachowych porad i wyjaśnień prawnych, omawiając akty prawne dotyczące Ochotniczych Strażach Pożarnych, takie jak ustawa o OSP, ustawa o stowarzyszeniach, czy ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.

W podręczniku znajdziemy praktyczne wyjaśnienia dotyczące statutów OSP, w tym co musi zawierać statut, jak go zmienić oraz jakie zapisy dotyczące statusu OPP zawrzeć. Publikacja jest darmowa i stanowi cenne źródło wiedzy dla każdej jednostki.

Znaczenie Ewidencji Działań Ratowniczo-Gaśniczych

Najważniejszym zadaniem jednostek OSP jest udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. W Polsce rocznie ma miejsce około pół miliona interwencji strażaków. W przypadku, gdy na miejscu zdarzenia są wyłącznie jednostki OSP, zadaniem dowódcy jest zgromadzenie niezbędnych informacji, które posłużą później do przygotowania informacji ze zdarzenia.

Kluczowe Dane do Ewidencji

Zebrane informacje wykorzystywane są między innymi do sporządzenia informacji ze zdarzenia. Podstawowe dane identyfikujące akcję to:

• Nazwa, rodzaj, miejsce zdarzenia, czas trwania: Pozwalają na łatwe odnalezienie i sprawdzenie szczegółów zdarzenia, przydatne w raportach i zestawieniach, oraz do wyliczenia należnego ekwiwalentu. Warto rozważyć zapisanie współrzędnych geograficznych.
• Notatka z akcji: Miejsce na opis przebiegu działań, z którym chętnie zapoznają się ratownicy, którzy nie mogli uczestniczyć w akcji.

Żadna akcja nie mogłaby się odbyć bez strażaków. Oprócz imienia i nazwiska, dobrym pomysłem jest określenie funkcji, jaką pełnił strażak. Lista uczestników akcji będzie niezbędna podczas przygotowywania wniosku o ekwiwalent. Wiele jednostek przygotowuje okresowe zestawienia (miesięczne, kwartalne) zawierające informacje o uczestnictwie poszczególnych strażaków w akcjach.

W przypadku używania specjalistycznego sprzętu, warto zanotować co to był za sprzęt, kto go używał oraz czas pracy (szczególnie w przypadku sprzętu spalinowego). Podczas prowadzenia działań, oprócz paliwa zużywane są również inne środki, takie jak woda, środek pianotwórczy czy sorbent, co również powinno być odnotowane.

Informacje o prowadzonych działaniach, takie jak podawanie środków gaśniczych w natarciu, prace rozbiórkowe czy tamowanie krwotoków, są niezbędne dla stanowiska kierowania. Często zdarza się, że na akcji nie działamy sami, więc zapisanie informacji o wszystkich służbach będących na miejscu jest przydatne, zwłaszcza przy publikowaniu informacji w mediach społecznościowych.

Formy Dokumentacji Akcji

Po zakończeniu działań i powrocie do remizy, dokumentowanie akcji może odbywać się na różne sposoby:

• Papierowe dokumenty: Warto mieć przygotowany szablon, który będziemy wypełniać, aby nie pominąć istotnych dla jednostki danych.
• Dokumentacja elektroniczna: Można wspomagać się programami, z których korzystamy na co dzień, np. rozbudowane arkusze kalkulacyjne. Na rynku są też dostępne programy opracowane specjalnie dla jednostek OSP, np. Strażak.Online, które ułatwiają prowadzenie dokumentacji i przygotowywanie raportów, zestawień i wniosków.

Gromadzenie danych pozwala na przygotowywanie raportów, zestawień oraz wniosków. Podstawowym przykładem wniosku przygotowywanego na bazie informacji z akcji jest wniosek o ekwiwalent. Dane dotyczące akcji mogą być także przydatne podczas sporządzania wniosków o dofinansowania i sprawozdań, np. liczba akcji w określonych latach czy średni czas wyjazdu.

Każda jednostka OSP powinna ewidencjonować udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Zakres i sposoby ewidencji danych mogą być różne i są zależne od preferencji jednostki. Im więcej danych będziemy gromadzić, tym więcej możemy dowiedzieć się o kondycji naszej jednostki.

Historia Ochotniczych Straży Pożarnych w Powiecie Raciborskim na Początku XX Wieku

Historia Ochotniczych Straży Pożarnych na ziemiach polskich jest długa i bogata, czego przykładem jest działalność w powiecie raciborskim na początku XX wieku.

Zgromadzenie i Rozwój Związku OSP (1910-1911)

W dniu 4 września 1910 roku w Krzyżanowicach odbyło się walne zgromadzenie ochotniczych straży pożarnych związku ówczesnego połączonego miasta i powiatu Racibórz. Głównym przedmiotem obrad było usunięcie niezgody między strażami miasta i powiatu oraz ponowne doprowadzenie do porozumienia. Na zgromadzeniu obecni byli przedstawiciele władz, m.in. asesor rządowy Rizler i starosta Wellenkamp.

Zarząd związku składał się z mistrza budowlanego Holuschy z Dolnego Beneszowa jako pierwszego przewodniczącego oraz kupca Richarda Jelaffke z Raciborza jako drugiego przewodniczącego. Właściciel młyna Glania z Pietrowic Wielkich również pełnił funkcję w zarządzie. Holuscha, człowiek wielu talentów, był projektantem i kierownikiem wielu budów na Śląsku Opawskim, a także pierwszym prezesem straży pożarnej w Beneszowie w 1886 roku. Jelaffke, wyróżniony za zasługi dla rozwoju straży pożarnej, był prezesem powiatowej straży pożarnej i dyrektorem straży pożarnej w okręgu.

3 listopada 1910 roku odbyło się pierwsze posiedzenie zarządu. Priorytetem stały się częste wizyty w jednostkach straży, wspieranie ich, zakładanie nowych oddziałów, pozyskiwanie członków oraz dbanie o zaopatrzenie w sprzęt. 21 marca 1911 roku przedłożono staroście plan pracy, który obejmował organizację 5 kursów pożarniczych i jednego dnia szkoleniowego dla komendantów. Starosta Wellenkamp wyraził uznanie dla tych działań.

Wyłączenie Jednostek i Uzupełnienie Zarządu

Niestety, miejska straż pożarna w Raciborzu, a następnie jednostka ze Starej Wsi (włączonej do miasta Raciborza), wystąpiły ze związku bez podania przyczyn. W rezultacie członkowie zarządu Jelaffke i Werder musieli ustąpić, a zarząd uzupełniono o burmistrza Lindela z Hulczyna (jako drugiego przewodniczącego) oraz kupca drewna Segetha z Lubomii (jako członka).

Organizacja Kursów i Szkoleń

Do prowadzenia kursów fachowych pozyskano komendanta straży pożarnej z Pietrowic Wielkich, druha Badzionga. Prowadził on kursy w sposób zręczny, praktyczny i właściwy, przekazując uczestnikom wiele przydatnych informacji. Poza szkoleniami, duży nacisk kładziono na pielęgnowanie koleżeńskiej atmosfery i wspieranie stowarzyszenia, co wzmocniło spójność w jednostkach. Równie ważne było organizowanie festynów strażackich, które sprzyjały większym spotkaniom i wyrażaniu uczuć koleżeńskiej solidarności.

Dzięki zaangażowaniu Starosty Wellenkampa, który został Honorowym Przewodniczącym Związku Powiatowego, komisja powiatowa przyznała związkowi pomoc finansową w wysokości 1000 marek na rok 1911. Warto dodać, że komendant powiatowy, który objął stanowisko honorowo, przekazał 375 marek z odszkodowania do kasy związku.

Przebieg Kursów Specjalistycznych w 1911 Roku

1. Krowiarki (3 i 4 kwietnia): Dla straży z Krowiarek i Makowa, a także gmin Pawłów i Kornice. Uczestniczyło 37 mężczyzn. Duże zainteresowanie wykazał proboszcz Kandler.
2. Sudzice (18 i 19 kwietnia): Pogoda była sprzyjająca.
3. Kravarz (22 i 23 maja):
4. Gniewoszyce (30 i 31 maja): Uczestniczyło 55 strażaków z Gniewoszyc, Hatci, Zabełkowa, Pist oraz hospitanci z Velke Darkovice. Mimo niesprzyjającej pogody ćwiczono w dużej sali.
5. Pietrowice Wielkie (6 czerwca): Kurs dla komendantów i dowódców sekcji, w którym wzięło udział 76 strażaków. Odbyły się ćwiczenia musztry, szkoły i sprzętu, a także manewry ataku na cukrownię.
6. Kuźnia Raciborska (12 i 13 czerwca): Uczestniczyło 38 druhów z Kuźni Raciborskiej, Turza, Nędzy, Babic i Budzisk.
7. Petřkovice (17 i 18 lipca): Uczestniczyło 58 druhów z Petřkovic, Ludgeřovice, Markvartovice, Lhotka, Hoštalokvice i Koblov. Kurs był szczególnie ciekawy ze względu na gminną sieć wodociągową.
8. Lubomia (2 i 3 października): Uczestniczyło 45 strażaków z Lubomi, Brzezia, Rogowa, Bełsznicy i Bluszczowa. Ochotnicza straż pożarna Syrynia nie stawiła się bez usprawiedliwienia.
9. Krzyżanowice (13 i 14 października): Najliczniej odwiedzany kurs, z udziałem 87 strażaków z Krzyżanowic, Tworkowa, Pist, Bieńkowic, Olzy oraz obowiązkowych straży z Bolesławia, Roszkowa i Bukowa. Ochotnicza straż pożarna z Borucina również nie stawiła się. Zakończenie odbyło się przy manewrze gaśniczym w części miejscowości, gdzie brakowało wody, co uczyniło ćwiczenia bardzo pouczającymi.

Dziewiąty kurs specjalistyczny, planowany w Krzanowicach, musiał zostać odwołany z powodu złej pogody i przełożony na nadchodzący rok.

We wszystkich ośmiu kursach specjalistycznych oraz na obozie szkoleniowym mistrzów pożarnictwa kierownikiem był druh Badziong z Pietrowic Wielkich, który dzięki cierpliwości i koleżeńskiemu nastawieniu zyskał pełne uznanie.

Tworzenie Nowych Jednostek i Rocznice

Działalność obejmowała również zakładanie nowych ochotniczych straży pożarnych. W 1910 i 1911 roku powstało łącznie 7 nowych straży, które natychmiast przystąpiły do związku okręgowego: w Tworkowie, Syryni, Rogowie, Pist, Darkowicach, Bełsznicy i Olzie. Wszystkie wysiłki w Brzeźnicy i Bojanowie w celu założenia straży pożarnej pozostały bezskuteczne.

Na początku 1911 roku do związku należały 42 ochotnicze straże pożarne. Po dodaniu 7 nowo założonych i odjęciu 2 straży, które wystąpiły (Racibórz i Stara Wieś), pod koniec 1911 roku związek liczył 47 ochotniczych straży pożarnych z łącznie 1550 aktywnymi członkami.

W 1910 i 1911 roku odbyły się również uroczystości jubileuszowe i poświęcenia sztandarów. 13 listopada 1910 roku jubileusz w Szczepankowicach, 18 maja 1911 roku 25-lecie założenia w Sudzicach, połączone z poświęceniem wieży strażackiej. 2 lipca 1911 roku straż w Oldřišov świętowała poświęcenie sztandaru.

9 lipca 1911 roku w Hulczynie odbył się wielki zjazd związku, połączony z 30-leciem założenia ochotniczej straży pożarnej w Hulczynie. Był to dziewiąty zjazd, a żaden z poprzednich nie dorównał mu frekwencją. Reprezentowane były prawie wszystkie straże związku, a nawet z sąsiedniej Austrii przybyły 3 straże z licznym udziałem.

tags: #dokumental #o #strazy #pozarnej #osp