Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) odgrywają kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa państwa, stanowiąc niezastąpione wsparcie dla Państwowej Straży Pożarnej. Funkcjonowanie OSP, a w szczególności ich gotowość bojowa i zdolność do szybkiego reagowania, w dużej mierze zależy od stabilnego finansowania. Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej, jako centralny organ administracji w sprawach organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego i ochrony przeciwpożarowej, dysponuje narzędziami finansowymi i organizacyjnymi wspierającymi ich funkcjonowanie. Najliczniejszą grupą wspomaganych podmiotów w ramach systemu są właśnie ochotnicze straże pożarne.
Podstawy prawne i obowiązki finansowe samorządów gminnych
Ustawa o ochronie przeciwpożarowej rozróżnia kilka rodzajów podmiotów określanych mianem jednostek ochrony przeciwpożarowej. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami, główny ciężar finansowy utrzymania ochotniczych straży pożarnych spoczywa na gminie. Dotyczy to zarówno podstaw funkcjonowania ochrony przeciwpożarowej, jak i samorządu gminnego. Gmina ponosi koszty wyposażenia, utrzymania, wyszkolenia oraz zapewnienia gotowości bojowej ochotniczej straży pożarnej.
Ponadto, gmina ma również obowiązek bezpłatnego umundurowania członków ochotniczej straży pożarnej oraz ubezpieczenia w instytucji ubezpieczeniowej członków ochotniczej straży pożarnej i młodzieżowej drużyny pożarniczej. Te kwestie szczegółowo reguluje art. 32 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2057).
Dodatkowe źródła finansowania z budżetu publicznego
Mimo ustawowych obowiązków, wiele gmin nie jest w stanie sfinansować samodzielnie wszystkich potrzeb jednostek ochotniczych straży pożarnych. W związku z tym, OSP mogą korzystać z dodatkowych źródeł wsparcia, w tym z tzw. „środków ubezpieczeniowych” oraz dotacji celowych z budżetów powiatów.
Środki finansowe z ubezpieczeń
Jednym ze źródeł finansowania są środki finansowe przeznaczone wyłącznie na cele ochrony przeciwpożarowej, przekazywane przez zakłady ubezpieczeń, potocznie zwane „środkami ubezpieczeniowymi”. Zasady ich rozdziału określają przepisy, w tym ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2022 r. w sprawie sposobu i trybu rozdziału środków finansowych przeznaczonych wyłącznie na cele ochrony przeciwpożarowej (Dz.U. z 2022 r. poz. 2704).
Od 1 maja 2023 roku wnioski o dofinansowanie na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2057) są realizowane w ramach Systemu Obsługi Funduszu Ubezpieczeniowego (aplikacji Systemów Centralnych PSP). Aby ubiegać się o dofinansowanie, przedstawiciele jednostek ochotniczych straży pożarnych powinni osobiście zgłosić się do właściwego terytorialnie komendanta powiatowego/miejskiego PSP w celu złożenia wniosku za pomocą wspomnianego systemu.
Dotacje celowe z budżetów powiatów - przykład Powiatu Dąbrowskiego
Jednostki OSP mogą również liczyć na wsparcie finansowe z budżetów powiatów. Przykładem jest Zarząd Powiatu Dąbrowskiego w Dąbrowie Tarnowskiej, który podobnie jak w ubiegłych latach, planuje wesprzeć finansowo jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych. W związku z tym, jednostki OSP z terenu powiatu dąbrowskiego mogą składać wnioski do Starostwa Powiatowego w Dąbrowie Tarnowskiej o udzielenie dotacji z budżetu powiatu dąbrowskiego.
W przypadku Powiatu Dąbrowskiego, dotacja celowa może być udzielona w wysokości do 5 000,00 zł. Ważne jest, że kwota udzielonej dotacji nie może być większa niż 60% kosztów realizacji całego zadania. Należy pamiętać, że zawiadomienie o przyznanej kwocie dotacji nie jest równoznaczne z tym, że jednostka OSP może już wydatkować przyznaną kwotę, nawet jeżeli dysponuje swoimi środkami w tej samej wysokości. Najpierw musi być podpisana umowa, a dopiero później następuje przekazanie środków finansowych jednostce.
