Ekwiwalent Pieniężny dla Strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych

Krąg podmiotów, którym na podstawie przepisów ustawy o OSP przysługuje ekwiwalent pieniężny, ulegał zmianom w ostatnich latach. Początkowo został znacząco ograniczony, a następnie ponownie poszerzony. W 2024 roku ekwiwalent ten przysługuje większej grupie strażaków, choć jego faktyczne otrzymanie zależy od decyzji gmin.

Nowe Zasady Wypłaty Ekwiwalentu od Września 2023 Roku

Od 8 września 2023 r. na mocy art. 15 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 194 ze zm.) wynika, że strażak ratownik OSP, który brał udział w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje ekwiwalent pieniężny niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia.

Ekwiwalent ten przysługuje również:

• Kandydatowi na strażaka ratownika OSP.
• Strażakowi ratownikowi OSP, który brał udział w zabezpieczaniu obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym.

Jednakże, wypłata ekwiwalentu w tych dodatkowych przypadkach jest uzależniona od posiadanych przez gminę środków finansowych.

Kto Może Być Uznany za Strażaka Ratownika OSP?

Aby zostać uznanym za strażaka ratownika OSP, osoba musi spełniać następujące kryteria:

• Ukończony 18. rok życia, a nieukończony 65. rok życia.
• Posiadanie aktualnego ubezpieczenia strażaków ratowników OSP.
• Posiadanie aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do udziału w działaniach ratowniczych.
• Odbyte szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.
• Pozytywne ukończenie szkolenia podstawowego przygotowującego do bezpośredniego udziału w działaniach ratowniczych.

Decyzja Rady Gminy w Sprawie Przyznania Ekwiwalentu

Choć krąg uprawnionych do ekwiwalentu został poszerzony, to faktyczne przyznanie go kandydatom na strażaków ratowników OSP oraz strażakom ratownikom OSP uczestniczącym w zabezpieczaniu obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, zależy od decyzji rady gminy. Nie jest to prawo gwarantowane ustawowo, a jedynie możliwość dla gmin do rozszerzenia uprawnień do ekwiwalentu. Analiza uchwał podjętych przez rady gmin na przełomie 2023 i 2024 roku pokazuje, że nie wszystkie gminy korzystają z tej możliwości.

Katalog Zamknięty Zdarzeń Uprawniających do Ekwiwalentu

Ekwiwalent jest wypłacany tylko w ściśle określonych przez ustawodawcę przypadkach (art. 15 ust. 1 ustawy o OSP), a mianowicie za uczestnictwo w:

• Działaniu ratowniczym.
• Akcji ratowniczej.
• Szkoleniu lub ćwiczeniu.

Ten katalog jest zamknięty, co oznacza, że rady gmin nie mogą wprowadzać w nim zmian.

Definicje Działań Ratowniczych i Akcji Ratowniczych

Akcja ratownicza to działania organizowane i kierowane przez Państwową Straż Pożarną (art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej, Dz.U. z 2022 r. poz. 1969 ze zm.). Z kolei działania ratownicze to każda czynność podjęta w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidacja przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia (art. 2 pkt 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej).

Dodatkowe Zadania i Obszar Chroniony

Gmina może również przyznać ekwiwalent za udział w zabezpieczaniu obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej, określonego w powiatowym (miejskim) planie ratowniczym, a także za wykonywanie zadań innych niż wymienione w art. 15 ustawy o OSP. Jednakże, decyzja ta zależy wyłącznie od woli gminy i powinna być uwarunkowana jej możliwościami finansowymi.

Możliwość Zrzeczenia się Prawa do Ekwiwalentu

Kwestia możliwości zrzeczenia się prawa do ekwiwalentu przez strażaka ratownika OSP budziła kontrowersje, jednakże obecne interpretacje prawne wskazują, że ekwiwalent pieniężny ma charakter publicznego prawa podmiotowego i jest niezbywalny. Podpisywanie oświadczeń o zrzeczeniu się tego prawa nie powinno mieć miejsca i jest prawnie nieskuteczne. Jeśli strażak ratownik chciałby przekazać uzyskane środki swojej jednostce, powinien pobrać ekwiwalent, a następnie przekazać go macierzystej jednostce w drodze darowizny.

Słowo "ekwiwalent" oznacza rzecz przedstawiającą tę samą wartość, a mającą inną postać. W kontekście prawnym, ekwiwalent pieniężny za udział w działaniach ratowniczych, akcjach ratowniczych, szkoleniach lub ćwiczeniach jest zbliżony do świadczeń w formie diet związanych z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich. Jest to forma rekompensaty za wykorzystywanie czasu wolnego w interesie dobra powszechnego.

Podstawa Prawna i Kształtowanie Wysokości Ekwiwalentu

Podstawę prawną dla wypłaty ekwiwalentu stanowią:

• Art. 15 i art. 15a ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 194 ze zm.).
• Art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz.U. z 2022 r. poz. ...).

Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ta nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Rady gmin mają obowiązek ustalić wysokość ekwiwalentu, a nie mogą całkowicie pozbawić strażaków ratowników OSP prawa do tego świadczenia.

Zakres Działań Uprawniających do Ekwiwalentu

Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy o OSP w zw. z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, pojęcie "działań ratowniczych" obejmuje każdą czynność podjętą w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidację przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Prawo do ekwiwalentu nie ogranicza się wyłącznie do pożarów.

Sformułowanie "szkolenia lub ćwiczenia" może być interpretowane szeroko, obejmując nie tylko szkolenia ściśle pożarnicze, ale także te z zakresu ratownictwa medycznego, chemicznego czy technicznego. Dotyczy to zarówno nabywania wiedzy teoretycznej, jak i praktycznej.

Warto zaznaczyć, że w obecnym brzmieniu art. 15 ust. 1 ustawy o OSP, w odróżnieniu od poprzednich regulacji, nie wskazuje się wyłącznie Państwowej Straży Pożarnej czy gminy jako organizatora szkoleń. Mowa jest ogólnie o uczestnictwie w "szkoleniu", co obejmuje również szkolenia organizowane przez inne uprawnione podmioty, w tym Związek OSP RP (np. szkolenia związane z działalnością Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych).

Kandydaci na Strażaków Ratowników OSP

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o OSP, ekwiwalent pieniężny przysługuje również kandydatowi na strażaka ratownika OSP, który przygotowuje się do działań ratowniczych.

Roszczenie o Wypłatę Ekwiwalentu

Roszczenie o wypłatę ekwiwalentu przysługuje bezpośrednio strażakom ratownikom OSP (oraz kandydatom), a nie samej Ochotniczej Straży Pożarnej. Jednostka OSP potwierdza organom gminy udział strażaka ratownika w działaniach, akcjach, szkoleniach lub ćwiczeniach i czas ich trwania. W przypadku niewypłacenia ekwiwalentu lub wypłacenia go w zaniżonej wysokości, strażak ratownik OSP może dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego przed sądem powszechnym.

Ustawa o OSP nie określa precyzyjnie terminu wypłaty ekwiwalentu, przyjmuje się zasadę niezwłoczności wypłaty po wezwaniu do zapłaty (art. 455 k.c.). Formą takiego wezwania mogą być zestawienia potwierdzające udział strażaków w działaniach, które stanowią podstawę do naliczenia i wypłaty świadczenia.

Na etapie poprzedzającym proces sądowy, w imieniu strażaków ratowników OSP mogą występować przedstawiciele władz danej OSP. W procesie sądowym pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny.

Definicja Strażaka OSP i Strażaka Ratownika OSP

Ustawa o OSP dzieli członków OSP na dwie kategorie. Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy o OSP, ochotnicze straże pożarne zrzeszają członków OSP, zwanych dalej "strażakami OSP". Każdy członek OSP jest obecnie nazywany strażakiem OSP. Natomiast art. 2 pkt 2 ustawy o OSP definiuje strażaka ratownika OSP jako strażaka OSP, który spełnia określone warunki, m.in. ukończył 18 lat, posiada aktualne ubezpieczenie i orzeczenie lekarskie, odbył szkolenie BHP oraz ukończył szkolenie podstawowe.

tags: #ekwiwalent #osp #plosnica