W Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP), zwłaszcza po pozyskaniu nowych pojazdów, pojawiają się pytania dotyczące wyposażenia w radiostacje oraz związane z tym procedury uzyskiwania numerów operacyjnych. Dyskusje często dotyczą zarówno radiostacji samochodowych, jak i radiotelefonów nasobnych, ich niezbędności oraz technicznych aspektów działania.
Numery Operacyjne Pojazdów i Wymagania Radiowe
Kwestia numerów operacyjnych i radiostacji jest uregulowana przez odpowiednie przepisy, mające na celu usprawnienie działań ratowniczych.
Instrukcja Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej
Zgodnie z instrukcją Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej w sprawie jednolitego oznakowania osób funkcyjnych, pojazdów, kontenerów, przyczep, sprzętu ratowniczego ewakuacyjno - logistycznego, numery operacyjne umieszczone na nadwoziu samochodu lub na statku pożarniczym mają za zadanie usprawnienie kierowania i prowadzenia działań ratowniczych na poziomie interwencyjnym i taktycznym.
Numery te przekazują uczestnikom działań istotne informacje o przynależności pojazdu (statku) do jednostki ochrony przeciwpożarowej, jego rodzaju oraz o kryptonimie radiowym. Numer operacyjny jest umieszczany na samochodach straży pożarnych, oznakowanych jako pojazdy uprzywilejowane w ruchu drogowym, oraz na statkach pożarniczych. Jest on umieszczany wyłącznie na tych pojazdach i statkach, które wykorzystują do łączności radiowej częstotliwości przyznane przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dla Państwowej Straży Pożarnej. Numer operacyjny zawiera istotne fragmenty kryptonimu radiowego pojazdu i odnosi się do jednego i tylko jednego samochodu lub statku.
Warunki Nadawania Numerów Operacyjnych
Wiele jednostek OSP zastanawia się, czy można otrzymać numer operacyjny zanim zainstaluje się radiostację. Praktyka pokazuje, że nadanie numeru operacyjnego jest możliwe, a nawet zdarza się, że jednostki otrzymują go w trakcie karosacji pojazdu, bez weryfikacji posiadania radia. W dzisiejszych czasach logicznym jest, że radio na każdym aucie będącym w podziale się znajduje. Dekadę temu sytuacja bywała odmienna, czego przykładem są doświadczenia jednostek podczas powodzi, gdzie brakowało radiostacji.
Z drugiej strony, pojawia się opinia, że numer operacyjny nie zostanie nadany bez radiostacji, ponieważ jest on przypisany do konkretnej radiostacji, a nie tylko do samochodu. Przy zmianie radiostacji w pojazdach należy powiadomić Państwową Straż Pożarną (PSP) wraz z odpowiednim pismem. Kryptonim radiostacji tworzony jest na podstawie numeru operacyjnego danego samochodu. Jeśli zmieni się radio, kryptonim pozostaje ten sam, a zgłaszanie o fakcie wymiany radiostacji to nieco inna kwestia, związana z kodem rozpoznawczym wysyłanym przez radiostację.
Aby uzyskać numer operacyjny - kryptonim dla Ochotniczych Straży Pożarnych, Komenda Miejska PSP w Krakowie wskazuje na konieczność ujęcia w piśmie o nadanie numeru operacyjnego następujących informacji:
- Charakterystyka samochodu według oznaczeń pożarniczych (np. GBA, SLRT, SH). W przypadku braku wiedzy należy podać charakterystykę opisową samochodu.
- Pojemność zbiornika wodnego (nie dotyczy pojazdów specjalnych).
- Wydajność autopompy lub motopompy.
- Numer rejestracyjny samochodu.
- Rok produkcji.
Po nadaniu numeru operacyjnego, dane ewidencyjne samochodu (dane pojazdu i lista wyposażenia, w tym również odnośnie radiostacji) należy dołączyć do informacji o gotowości włączenia pojazdu do podziału bojowego.
Radiostacje Nasobne w OSP - Status i Wymagania
Wyposażenie Samochodu a Radiostacje Nasobne
Często pojawia się pytanie, czy na wyposażeniu samochodu muszą być dwie radiostacje nasobne. Radiostacje nasobne nie stanowią wyposażenia auta, lecz obsługi. Nie ma zatem potrzeby, aby były one obligatoryjnie przypisane do nowego wozu. Ich obecność jest jednak kluczowa dla skuteczności działań.
Rola Radiostacji Nasobnych w Działaniach
Radiostacje nasobne są nieodłącznym elementem wyposażenia osobistego strażaków biorących udział w akcjach. Umożliwiają utrzymanie łączności z MSK (Miejskim Stanowiskiem Kierowania) oraz innymi jednostkami, co jest niemożliwe bez odpowiedniego sprzętu. Jak zauważają strażacy, samochód bez radiostacji właściwie znaczy tyle co pojazd gospodarczy. Funkcja selektywnego alarmowania, choć instalowana głównie na radiostacjach stacjonarnych, na radiostacjach nasobnych jest kwestią tego, czy radiostacja wywołująca posiada taką funkcję i czy jej używa.
Rodzaje Łączności Radiowej w Służbach Ratowniczych
W Polsce funkcjonują różne systemy łączności radiowej, które mają swoje specyficzne zastosowania i możliwości w kontekście identyfikacji użytkowników i zarządzania kanałami.
Łączność Trunkingowa EDACS
Identyfikacja osoby nadającej jest możliwa jedynie przy łączności trunkingowej EDACS (Enhanced Digital Access Communications System), czyli przy użyciu radiostacji Ericson czy Maxcom. Łączność ta odbywa się poprzez przemienniki ze sterowaniem cyfrowym, gdzie na początku nadawania do systemu przesyłana jest informacja o zapoczątkowanej emisji. Systemy te działają w dużych miastach, umożliwiają współdziałanie z innymi służbami (pogotowie, policja) oraz podział na grupy. Użytkownik wybiera do pracy przypisaną mu grupę lub tę, z którą musi się połączyć, natomiast system dba o odpowiedni przydział częstotliwości (te mogą się zmieniać w zależności od zajętości kanałów). EDACS w Polsce funkcjonuje w paśmie UHF (około 460 MHz).
Łączność Konwencjonalna VHF
Łączność konwencjonalna, czyli przy użyciu np. Motoroli, odbywa się w paśmie VHF (okolice 148-149 MHz) bezpośrednio, bez użycia przemienników. Pasmo przydzielone straży obejmuje czterdzieści kanałów B01-B40, które służą do określonych celów, np. KRG (Kanały Ratownictwa Gaśniczego), kanały powiatowe, wojewódzkie, selektywne załączanie syren itd. Dla zwiększenia komfortu użytkowania stosuje się kodowanie subtonem CTSS. Jest to niesłyszalny sygnał o ściśle określonej częstotliwości leżącej poniżej pasma przenoszącego mowę (<300 Hz), emitowany w trakcie nadawania. Dzięki temu odbiornik reaguje tylko na nadawanie z tym tonem, na który jest ustawiony. Ustawienia tonów są uzależnione od danego województwa. Generalnie łączność VHF nie posiada jako takich mechanizmów identyfikacji, jedynie sprawdzając, czy ktoś nadaje z właściwym tonem CTSS czy nie, można sprawdzić, czy jest od nas, czy nie.
Mimo to, każdy użytkownik może być identyfikowany (dyżurnemu wyświetla się kryptonim korespondenta), a także można przesłać 5 statusów („wyjazd”, „na miejscu”, „opanowane”, „do bazy” i „w bazie”) zarówno przy pomocy radiostacji GM, jak i GP, bez żadnych dodatkowych płytek czy terminali - korzystając z fabrycznego radia. Dodatkowo, MSK może wykorzystywać 5 wyniesień na terenie powiatu i w różnoraki sposób je konfigurować, np. łącząc kanały Pogotowia i Straży. Istnieje wiele możliwości, jednak problemem bywa, że straży nie stać na sztywne łącza i część wyniesień pracuje po Internecie (DSL), co, choć proste i tanie, wpływa na jakość funkcjonowania.
Wybór Radiostacji dla OSP: Przegląd Modeli i Problemy Kompatybilności
Wybór odpowiednich radiostacji nasobnych dla OSP to istotna decyzja, wpływająca na skuteczność i bezpieczeństwo działań. Na rynku dostępnych jest wiele modeli, a decyzja często podyktowana jest zarówno możliwościami technicznymi, jak i budżetowymi.
Radiostacje Ręczne - Opinie Użytkowników
Użytkownicy OSP dzielą się doświadczeniami z różnymi modelami radiostacji:
- Navcomm TK-890: Opisywany jako "mała nowość", działa na FM i AM, co pozwala "ogarnąć prawie wszystko". Jest przystępny cenowo, pracuje ponad 48 godzin na mocniejszej baterii i można do niego podłączyć praktyczny laryngofon. Niektórzy użytkownicy nazywają go "Chińczykiem" i wyrażają wątpliwości co do jego trwałości, choć inne modele, jak TK-750, okazały się wytrzymałe (np. przetrwały powódź i upadek do wody). TK-890 to bodajże tri-bander (trójzakresowiec), z TX/RX na paśmie służb, PMR oraz RX jako radio FM.
- Intek (MT/HT/HX-174, KT-380EE, DX-930S): Często porównywane do Motoroli GP-340/360/380, ale oferowane w znacznie przystępniejszych cenach. Model KT-380EE jest chwalony za solidność i czułość odbiornika (0,16uV przy 12dB SINAD), co jest dużym plusem. Wadą mogą być delikatne fabryczne anteny. Intek DX-930S to model dwupasmowy (VHF/UHF) z podwójnym wyświetlaczem, radiem FM, VOX, szerokim zakresem częstotliwości i pojemnym akumulatorem 2200mAh. Pytanie, czy drugie pasmo jest potrzebne, bywa dyskusyjne - amatorskie pasma rzadko znajdują zastosowanie w OSP.
- Motorola (GP-360, DP-4400): Radiostacje Motoroli są bardzo popularne w PSP i OSP. Użytkownicy cenią je za niezawodność, choć modele z wyświetlaczem i wieloma kanałami mogą być mniej intuicyjne w obsłudze w trudnych warunkach.
- Hytera (PD-785G, TC-610): Modele takie jak Hytera TC-610 oferują dobry zasięg odbioru. Użytkownicy wskazują, że bez problemu słyszą swoje PSK (30 km) i najbliższe JRG (20-25 km).
- Baofeng UV-82: To bardzo tanie i proste urządzenia, często określane jako "chińskie twory". Choć posiadają wiele funkcji i potrafią współpracować z Motorolą w testach, ich główną wadą jest brak "dopuszczenia do pracy w sieci PSP". Są to radiotelefony typu SDR (Software Defined Radio), co sprawia, że trudno zagwarantować stabilność ich parametrów - mogą "siać" lub "pływać" częstotliwością. Mimo to, niektórzy strażacy używają ich do nasłuchu w domu.
- Inne: Wśród profesjonalnych producentów wymienia się również ICOM, Kenwood i polski Radmor, choć ten ostatni nie jest ani tani, ani popularny.
Zgodność z Przepisami PSP i Dopuszczenia
Kluczową kwestią jest zgodność radiotelefonu z przepisami i jego dopuszczenie do użytkowania w sieci PSP. Chociaż wymagania techniczne są jawne, to zakup sprzętu "za plecami" może prowadzić do problemów. PSP różnie podchodzi do producentów takich jak Baofeng, głównie ze względu na współczynnik EX (explosion-proof) oraz stabilność parametrów. Baofeng nie dostanie dopuszczenia do pracy w sieci PSP. Choć na akcji dowódca zmiany może nie wnikać w atesty, byle była komunikacja, to na inspekcji może to być problem, a jego wykrycie może być "nieprzyjemne".
Wymagania PSP bywają kwestionowane, np. przez strażaków, którzy preferują radiotelefony bez wyświetlacza i z 16 kanałami, ponieważ w 99% przypadków pracują na przydzielonym KRG i łatwiej jest zlokalizować odpowiednią pozycję w dymie i ciemności, niż "latać w kółko pokrętłem" jak np. w GP360.
Ewolucja Łączności: Analog a Cyfra
W ostatnich latach obserwuje się trend przechodzenia z systemów analogowych na cyfrowe. Z rozmów z osobami odpowiedzialnymi za łączność w PSP wynika, że należy szukać radiostacji analogowo-cyfrowych. Jest to proces wymuszony nie tyle przez PSP, co przez producentów (m.in. Motorola), którzy zaprzestali produkcji radiotelefonów wyłącznie analogowych. Kiedy straż przejdzie w 100% na cyfrę? Prawdopodobnie, gdy ostatni analogowy sprzęt wyjdzie z użycia. Generalnie zależy to od regionu kraju, bo są miejsca, gdzie cyfra po części już działa.
Trzeba jednak mieć świadomość, że poza zaletami, które będą widoczne głównie na obciążonych kanałach powiatowych w dużych miastach, cyfra ma też sporo wad, m.in. niższy zasięg przy takich samych parametrach odbiornika i nadajnika. Analog słychać czasem strasznie szumiącego, z zakłóceniami, stosunkowo "czystej" transmisji jest mało - cyfra albo będzie działać "ślicznie" jak połączenie telefoniczne, albo wcale. Oznacza to, że komunikacja cyfrowa może być droższa, mieć słabszy zasięg i większą zawodność sieci. Biorąc pod uwagę, że obciążenie kanałów na większej części kraju jest niewielkie, a bardziej liczy się pewność łączności, możliwe, że na cyfrę przejdziemy dopiero, gdy producenci zaprzestaną produkcji radiotelefonów analogowo-cyfrowych.
Radio AM i FM tak szybko, jak to możliwe
Praktyczne Aspekty Zakupu i Użytkowania Radiostacji
Finansowanie Zakupu Sprzętu
Zakup radiotelefonów to często znaczący wydatek dla budżetu OSP. Wiele jednostek OSP musi liczyć się z koniecznością samodzielnego finansowania zakupu radiotelefonów samochodowych i nasobnych. Niekiedy zakup już jednego radioodbiornika samochodowego może poważnie obciążyć budżet jednostki. Istnieją jednak możliwości pozyskania sprzętu nieodpłatnie, np. od innych służb, choć takie opcje bywają ograniczone.
Wartość mikrofonu do radiostacji to około 150 zł, a anteny przynajmniej 300 zł. Istnieją przypadki, gdzie sprzęt został przekazany nieodpłatnie do OSP.
Znaczenie Niezawodności Sprzętu
Niezależnie od wyboru modelu, istotna jest niezawodność sprzętu w trudnych warunkach akcji. Testy w normalnych warunkach nie zawsze pokazują, jak radio zachowa się, gdy zostanie podgrzane przez pożar lub znajdzie się w atmosferze o zwiększonej wilgotności. Trwałość baterii, odporność na uszkodzenia mechaniczne i warunki środowiskowe są kluczowe dla efektywnej pracy strażaków.