Sieć wodociągowa przeciwpożarowa to jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów. Zapewniają bowiem szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie. Jednym z podstawowych, a jednocześnie najbardziej charakterystycznych elementów sieci wodociągowej są hydranty zewnętrzne - podziemne, po których najczęściej bezwiednie przechodzimy, spacerując ulicami miast, oraz hydranty nadziemne - najczęściej czerwone lub czarne urządzenia, niejednokrotnie stanowiące ozdobę ulic w miastach i na wsiach.
Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce. Omówimy kluczowy akt prawny, wymagania dotyczące instalacji, lokalizacji, oznakowania, dokumentacji oraz typów hydrantów.
Podstawa Prawna: Rozporządzenie MSWiA z 24 lipca 2009 r.
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). To właśnie w tym akcie prawnym znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi.
W rozporządzeniu znajdują się również informacje dotyczące m.in. sposobów określania wymaganej ilości wody do celów ppoż. oraz regulacje dotyczące średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego i samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych - w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą one zainstalowane. Nie w każdym miejscu bowiem spotkamy hydrant - wszystko zależne jest od przeznaczenia danego obszaru.
Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - hydrantów zewnętrznych i wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji, jakie znajdziemy w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru. Obiekt budowlany należy projektować i budować w sposób określony w przepisach i zgodnie z zasadami technicznej, zapewniając m.in. spełnienie podstawowych wymagań dotyczących bezpieczeństwa pożarowego.
Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa pożarowego
Wymagania i Dokumentacja Techniczna
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym - musi również posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Kiedy Hydrant Zewnętrzny Jest Wymagany?
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Jakie obszary lub jakie obiekty muszą mieć zapewnione zewnętrzne zaopatrzenie w wodę ppoż, umożliwiające gaszenie pożaru (hydrant zewnętrzny podziemny lub hydrant zewnętrzny nadziemny)?
- Hydranty muszą stosowane być w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
- Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
- Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
- Obowiązek przyłączenia do sieci hydrantowej dotyczy ponadto obiektów użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Dla pozostałych obiektów budowlanych woda do celów przeciwpożarowych do zewnętrznego gaszenia pożaru jest zapewniana w ramach ilości wody przewidywanych dla jednostek osadniczych, nie mniejszej jednak niż 10 dm³/s.
Zasilanie Sieci Wodociągowej Przeciwpożarowej
Sieci wodociągowe będące źródłem wody do celów ppoż. powinny być zasilane z pompowni przeciwpożarowej, zbiornika wieżowego, studni lub innych urządzeń, które zapewniają wymagane wydajności i odpowiednie ciśnienie w hydrantach zewnętrznych przez co najmniej 2 godziny.
Przepisy wskazują, że sieci wodociągowe ppoż. powinno wykonywać się jako sieci obwodowe. Poza obszarami miejskimi, gdzie łączna wymagana ilość wody nie przekracza 20 dm³/s, dopuszczalna jest jednak budowa sieci rozgałęzieniowej. Dopuszcza się również budowę rozgałęzień z sieci obwodowej w celu zasilania hydrantów zewnętrznych.
Hydranty zewnętrzne zainstalowane na sieci wodociągowej przeciwpożarowej powinny być wyposażone w odcięcia umożliwiające odłączanie ich od sieci.
Rodzaje i Parametry Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne to urządzenia umożliwiające pobór wody do celów przeciwpożarowych bezpośrednio z sieci wodociągowych. Zgodnie z normami europejskimi EN, które dostosowane zostały na potrzeby polskie - w ramach Polskich Norm dotyczących hydrantów zewnętrznych - przy drogach i chodnikach spotkać można:
- hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne - norma PN-EN 14384:2009
- hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne - norma PN-EN 14339
Na sieci wodociągowej ppoż. stosuje się hydranty zewnętrzne nadziemne o średnicy nominalnej DN 80 (wydajność 5 dm³/s na sieciach, o których mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia). Dla zapewnienia możliwości intensywnego czerpania wody na sieciach wodociągowych o średnicy nominalnej nie mniejszej niż DN 250 powinny być instalowane hydranty nadziemne DN 100 lub DN 150.
Możliwe jest instalowanie hydrantów podziemnych DN 80, jeśli instalacja hydrantów nadziemnych jest szczególnie utrudniona lub niewskazana, np. w obiektach budowlanych produkcyjnych i magazynowych, w których wymagana ilość wody do celów ppoż. jest wysoka.
Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane, to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Kiedy Stosować Hydranty Nadziemne, a Kiedy Podziemne?
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania, co więcej, do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu - zapewnia on zatem szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, utrudnienia w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane.
Szkolenie z zakresu bezpieczeństwa pożarowego
Lokalizacja i Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - tak od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich, hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
- Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny dostosowane być do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.
Hydranty zewnętrzne umieszcza się wzdłuż dróg i ulic, a także przy ich skrzyżowaniach.
Oznakowanie Hydrantów Zewnętrznych
Oznakowanie hydrantów powinno być zgodne z Polskimi Normami - każde zatem oznakowanie hydrantu oraz znaki wskazujące jego umiejscowienie - niezależnie od miejscowości, w której się znajdujemy, będą takie same. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydratu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach. Oprócz tradycyjnych tabliczek z piktogramem do oznakowania hydrantu zewnętrznego można stosować również znaki przestrzenne (znaki 3D).
Znaki do Oznakowania Hydrantów Zewnętrznych
Do oznakowania hydrantów stosuje się biało-czerwone tabliczki i znaki przestrzenne zgodne z normą Znaki bezpieczeństwa. Techniczne środki przeciwpożarowe, posiadające świadectwo dopuszczenia CNBOP. Na znaku widnieje czarna litera „H” na białym tle. Hydrant zewnętrzny jest częścią sieci wodociągowej stanowiącej źródło wody do celów przeciwpożarowych.
Znaki do Oznakowania Hydrantów Wewnętrznych
Do oznakowania hydrantów wewnętrznych stosuje się znaki bezpieczeństwa - znaki ochrony przeciwpożarowej. Dla znaków ochrony ppoż. obowiązuje norma PN-EN ISO 7010, przy czym w dalszym ciągu można stosować znaki zgodne z wymaganiami wycofanej już normy PN-92/N-01256/01.
Tabliczki Orientacyjne
Informacje na temat instalacji wodociągowych i hydrantów zewnętrznych umieszcza się na tabliczkach orientacyjnych. Na czerwonych tabliczkach umieszcza się informacje dotyczące hydrantu zewnętrznego, natomiast na białych - informacje dotyczące pozostałych elementów sieci.
Szczegółowe Oznakowanie Typów Hydrantów
Hydrant Zewnętrzny Podziemny
Hydrant podziemny to kolumna, umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego - który jednocześnie umożliwia otwieranie hydrantu i jego zamykanie przez ruch obrotowy. Cała zatem konstrukcja hydrantu umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu. Miejsce, w którym znajduje się do niego dostęp, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W - aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Hydrant Zewnętrzny Nadziemny
Hydrant zewnętrzny nadziemny łatwo zauważyć. Hydrant jest kolumną, obustronnie zakończoną nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym) - co wyróżnia go z otoczenia. Hydrant zewnętrzny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku - takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu - można dojrzeć go z dużej odległości, co pomocne jest podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym czy przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym i dużą, czarną literą H w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty.
Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami - w przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania - takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru. Woda do celów przeciwpożarowych dla obiektów, o których mowa w § 3, powinna być dostępna w szczególności z urządzeń zaopatrujących w wodę ludność, zgodnie z regulaminem dostarczania wody i odprowadzania ścieków, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.