Sieć wodociągowa przeciwpożarowa to jeden z podstawowych elementów chroniących nas przed skutkami pożarów. Zapewniają one bowiem szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej niemal w każdym miejscu i w każdym czasie. Jednym z podstawowych, a jednocześnie najbardziej charakterystycznych elementów sieci wodociągowej są hydranty zewnętrzne - hydranty podziemne, po których najczęściej bezwiednie przechodzimy, spacerując ulicami miast, oraz hydranty nadziemne - najczęściej czerwone lub czarne urządzenia, niejednokrotnie stanowiące ozdobę ulic w miastach i na wsiach.
Niniejszy artykuł stanowi kompleksowy przewodnik po przepisach regulujących hydranty zewnętrzne w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem hydrantów podziemnych. Omówimy kluczowy akt prawny, wymagania dotyczące instalacji, lokalizacji, oznakowania, dokumentacji oraz typów hydrantów.
Podstawa prawna i ogólne wymagania dla hydrantów zewnętrznych
Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030). To właśnie w tym akcie prawnym znajdziemy szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi.
W rozporządzeniu znajdziemy regulacje dotyczące średnic nominalnych sieci przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego, wytyczne dotyczące średnic nominalnych samych hydrantów zewnętrznych, jak i dokładne regulacje co do lokalizacji i oznaczania hydrantów zewnętrznych - w zależności od charakterystyki obszaru lub obiektu, w którym będą one zainstalowane. Nie w każdym miejscu bowiem spotkamy hydrant - wszystko zależne jest od przeznaczenia danego obszaru.
Przepisy dotyczące sieci hydrantowych - hydrantów zewnętrznych i hydrantów wewnętrznych - są uszczegółowieniem regulacji, jakie znajdziemy w Prawie budowlanym, które warunkuje możliwość wznoszenia niektórych obiektów budowlanych od zapewnienia im przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru.
Dokumentacja techniczna hydrantów
Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:
- aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
- atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH) oraz
- świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.
Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.
Obszary i obiekty wymagające hydrantów zewnętrznych
Przepisy jednoznacznie określają, kiedy i gdzie hydrant zewnętrzny powinien być zainstalowany. Zewnętrzne zaopatrzenie w wodę ppoż., umożliwiające gaszenie pożaru (hydrant zewnętrzny podziemny lub hydrant zewnętrzny nadziemny), musi być zapewnione w następujących miejscach:
- W jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej.
- W położonych w ich granicach budynkach użyteczności publicznej, budynkach zamieszkania zbiorowego, obiektach produkcyjnych i magazynowych. Te ostatnie muszą posiadać dostęp do hydrantów niezależnie od miejsca położenia, jeśli ich kubatura przekracza 2500 m³ lub ich powierzchnia przekracza 500 m² (wymagania mogą zależeć od gęstości obciążenia ogniowego i powierzchni strefy pożarowej, zgodnie z §6 i tabelą nr 2 rozporządzenia).
- Na każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200m³ i stacji gazu płynnego - niezależnie od ich charakterystyki (§6 ust. 4 rozporządzenia wymaga 10 dm³/s).
- W obiektach użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w których jednocześnie może przebywać ponad 50 osób, jeśli posiadają wyznaczoną strefę pożarową o powierzchni ponad 1000 m².
Rodzaje i lokalizacja hydrantów zewnętrznych
Hydranty zewnętrzne pozwalają na bezpieczny pobór wody na potrzeby gaszenia pożaru ze stale nawodnionej sieci wodociągowej. Zgodnie z normami europejskimi EN, które zostały dostosowane na potrzeby polskie - w ramach Polskich Norm dotyczących hydrantów zewnętrznych - przy drogach i chodnikach spotkać można:
- hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne - norma PN-EN 14384:2009
- hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne - norma PN-EN 14339
Wozy strażackie dysponują ograniczonymi zbiornikami. W przypadku długotrwałych działań konieczne jest szybkie ich podpięcie pod stałe źródło zasilania, takie jak hydrant zewnętrzny. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru.
Lokalizacja i wymagane odległości hydrantów
Hydranty zewnętrzne - niezależnie od tego, czy jest to hydrant podziemny czy hydrant nadziemny - muszą znajdować się w odpowiednich odległościach, tak od budynków, jak i od siebie. Na terenach miejskich hydranty umieszczane są wzdłuż ulic i dróg oraz przy ich skrzyżowaniach.
Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:
- Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
- Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
- Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
- Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
- Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).
Jeśli hydranty umieszczane są poza obszarami miejskimi, odległości między nimi powinny być dostosowane do gęstości zaludnienia i planowanej zabudowy.
Hydrant podziemny: Klapka, budowa i działanie
Hydrant podziemny to kolumna umieszczona w rurociągu, która umożliwia przyłączenie stojaka hydrantowego. Stojak ten jednocześnie umożliwia otwieranie i zamykanie hydrantu przez ruch obrotowy. Cała konstrukcja hydrantu podziemnego umieszczona jest pod płaszczyzną chodnika, drogi, parkingu czy podjazdu.
Klapka i oznakowanie hydrantu podziemnego
Miejsce, w którym znajduje się dostęp do hydrantu podziemnego, przykryte jest specjalną pokrywą - klapą z literą W - wskazującą na obecność wody (Wasser). Aby mieć możliwość skorzystania z hydrantu podziemnego, konieczne jest posiadanie specjalnego klucza do hydrantu podziemnego, jaki znajduje się na wyposażeniu straży pożarnej.
Hydrant zewnętrzny podziemny oznaczany jest tablicą orientacyjną - tablicą z informacjami umożliwiającymi dokładne zlokalizowanie miejsca, w którym umieszczona jest klapa zakrywająca dostęp do hydrantu. Na czerwonym znaku z białą obwódką umieszczone są białe piktogramy informujące o obecności hydrantu - biała litera H - średnicy zaworu hydrantu podziemnego oraz kierunku położenia względem znaku i odległości, jaką trzeba pokonać, by znaleźć hydrant.
Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.
Zasada działania i konstrukcja hydrantów podziemnych
Hydrant podziemny to element sieci wodociągowej, który umożliwia dostęp do wody w celach przeciwpożarowych, a także do innych zadań technicznych, takich jak płukanie rur wodociągowych czy dostarczanie wody na potrzeby budowlane. Hydrant podziemny działa na zasadzie odcięcia lub otwarcia przepływu wody z sieci wodociągowej. Do głowicy hydrantu podłącza się specjalne urządzenie, np. stojak hydrantowy, który umożliwia dostęp do wody.
Zasuwa (zawór odcinający) jest głównym elementem regulującym przepływ wody. Klucz hydrantowy służy do odkręcenia zasuwy, co otwiera przepływ wody z sieci do urządzenia podłączonego do hydrantu. Po zakończeniu pracy zawór zostaje zamknięty, a hydrant oczyszczony z wody, aby zapobiec jego zamarznięciu w okresie zimowym. System ten gwarantuje samoczynne i całkowite odwodnienie z chwilą pełnego odcięcia przepływu.
Hydrant podziemny UNO jest ważnym elementem infrastruktury wodociągowej, zapewniającym szybki i efektywny dostęp do wody. Dzięki swojej konstrukcji i lokalizacji jest odporny na wiele zagrożeń zewnętrznych, co czyni go niezastąpionym w wielu sytuacjach. Przykładowo, hydrant podziemny 8851 umożliwia właściwy pobór wody bezpośrednio z sieci wodociągowej, gwarantując samoczynne i całkowite odwodnienie z chwilą pełnego odcięcia przepływu.
Kluczowe cechy konstrukcyjne hydrantów podziemnych:
- Korek zamykający wykonany z mosiądzu prasowanego, trzpień ze stali nierdzewnej z walcowanym gwintem.
- Samoczynne całkowite odwodnienie z chwilą pełnego odcięcia przepływu.
- Trzpień ze stali nierdzewnej z walcowanym gwintem i scalonym kołnierzem trzpienia.
- Kolumna hydrantu monolityczna z żeliwa sferoidalnego DN80.
- Uszczelnienie trzpienia o-ringowe, strefa o-ringowego uszczelnienia korka odseparowana od medium.
- Korek uszczelniający wykonany z mosiądzu prasowanego, zabezpieczony specjalnym pierścieniem przed wykręceniem.
- Element odcinająco-zamykający (grzyb) całkowicie zawulkanizowany gumą EPDM.
- Materiały zewnętrzne i wewnętrzne odporne na korozję. Ochrona antykorozyjna powłoką na bazie żywicy epoksydowej, minimum 250 mikronów wg normy PN-EN 14901.
- Odporny na środki dezynfekcyjne (sugerowany roztwór NaOCl).
- Otwór odpływowy o średnicy 8 mm jest automatycznie zamykany na całej długości skoku zaworu, dzięki czemu woda pod ciśnieniem nie może wyciekać. Oznacza to, że otwór drenażowy jest zamykany, zanim woda pod ciśnieniem będzie mogła wpłynąć do hydrantu i żadna woda pod ciśnieniem nie może się wydostać.
- Tłok w hydrancie podziemnym z pojedynczym zamknięciem ma asymetryczny kształt, co przyspiesza pobieranie i opróżnianie wody.
- Hydranty podziemne z podwójnym zamknięciem posiadają gwintowane otwory dla wszystkich połączeń gwintowanych, między kłami, pokrywą i górną kolumną, a także między górną kolumną a komorą kuli. Brak otwartych gwintów pozwala uniknąć zanieczyszczenia i korozji.
- W celu ułatwienia instalacji i zapewnienia możliwie najlepszej ergonomicznej obsługi, hydranty zostały zoptymalizowane pod względem masy. Tłok jest całkowicie wulkanizowany poliuretanem (PUR), a wysoka jakość tego elastomeru zapewnia optymalne uszczelnienie.
Zastosowanie i montaż
Hydranty podziemne są przeznaczone do instalacji wodociągowych p.pożarowych w celu poboru wody w zakresie temperatur do +50°. Służą przede wszystkim do napełniania wody w wozach strażackich w celu gaszenia pożarów.
Zabudowuje się je w pozycji pionowej w rurociągach poziomych. Zgodność wyrobu jest potwierdzona normami PN-EN 1074-1 i 6:2002, PN-EN 14339. Jako akcesoria wymieniane są skrzynka hydrantowa nr kat.: 9502-PEHD-GJL oraz osłona odwadniacza hydrantu nr kat.: 8860.
Hydrant nadziemny: Wyróżniki i oznakowanie
Hydranty zewnętrzne nadziemne są łatwe do zauważenia. Hydrant jest kolumną, obustronnie zakończoną nasadami wylotowymi, umożliwiającymi pobór wody z rurociągu. Najczęściej ma kolor czerwony (niekiedy spotkać można hydranty w kolorze czarnym lub szarym), co wyróżnia go z otoczenia.
Hydrant zewnętrzny oznakowany jest tabliczką płaską lub przestrzenną (znak hydrant na trzech płaszczyznach połączonych w trójścian), co zapewnia jej widoczność z każdej strony. Znak hydrant zewnętrzny nadziemny znajduje się bądź na samym hydrancie, bądź na wysięgniku. Takie rozwiązanie zdecydowanie zwiększa widoczność hydrantu - można dojrzeć go z dużej odległości, co jest pomocne podczas planowania ustawienia wozu strażackiego, zwłaszcza w terenach zielonych, gdzie roślinność często przesłaniać może sam hydrant, czyniąc go niezauważalnym, lub przy hydrantach położonych w zagłębieniach terenu.
Znak hydrant zewnętrzny nadziemny to kwadratowa tabliczka w kolorze białym i dużą, czarną literą H w środku. Po obu stronach litery umieszczone są dwa czerwone prostokąty.
Kiedy stosować hydrant podziemny, a kiedy nadziemny?
Hydranty zewnętrzne najczęściej stosowane, to hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm - oznaczane jako hydrant DN80 i hydrant DN100. Bardzo rzadko spotykanym jest hydrant zewnętrzny występujący jedynie jako hydrant nadziemny - hydrant o średnicy 150 mm (DN150). Dodatkowym parametrem rozróżniającym hydranty jest zakres ciśnień, w jakich mogą pracować. Tutaj spotkać można hydrant PN 10 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 10 bar/1 MPa) lub hydrant PN 16 (hydrant zewnętrzny o ciśnieniu nominalnym 16 bar/1,6 MPa). Takimi parametrami charakteryzować mogą się zarówno hydranty nadziemne, jak i hydranty podziemne.
Co do zasady, zalecanym jest - w miarę możliwości - instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania. Co więcej, do skorzystania z hydrantu nadziemnego nie jest konieczne stosowanie dodatkowego sprzętu, co zapewnia szybszy dostęp do zasobów wody.
Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, utrudnienia w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane.
Pamiętaj, że niniejszy artykuł ma charakter informacyjny. W przypadku konkretnych projektów lub wątpliwości interpretacyjnych zawsze zaleca się konsultację z wykwalifikowanym specjalistą ds. ochrony przeciwpożarowej lub rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych.