Hydranty a przepisy: Zapewnienie dostępu i eliminacja utrudnień

Systemy przeciwpożarowe, w tym hydranty wewnętrzne i zewnętrzne, stanowią fundament bezpieczeństwa w budynkach i na terenach zurbanizowanych. Ich prawidłowe umiejscowienie, instalacja oraz utrzymanie są kluczowe dla zapewnienia szybkiego i skutecznego dostępu do wody w przypadku pożaru. Polskie przepisy, bazując na regulacjach unijnych i Polskich Normach, szczegółowo określają wymagania dotyczące hydrantów, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności eliminowania wszelkich utrudnień w ich eksploatacji.

I. Podstawy prawne i normy dotyczące hydrantów

Prawidłowe funkcjonowanie systemów hydrantowych reguluje szereg aktów prawnych i norm technicznych. Do najważniejszych należą:

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych.
• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 574/2014 z dnia 21 lutego 2014 r. uzupełniające rozporządzenie UE nr 305/2011.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (jednolity tekst w Dz. U. 2016 poz. 191, z późn. zm.).
• Rozporządzenie MSWiA z dnia 07 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109 poz. 719, z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz.U. 2009 nr 124 poz. 1030, z późn. zm.).
• Polskie Normy (PN-EN), które dotyczą budowy hydrantów, parametrów użytkowych oraz sposobu ich badania, m.in.:
  • PN-EN 671-1:2012 (Hydranty wewnętrzne. Część I).
  • PN-EN 671-2:2012 (Hydranty wewnętrzne. Część II).
  • PN-EN 671-3:2009 (Hydranty wewnętrzne. Część III).
  • PN-EN 694:2014 (Węże pożarnicze).
  • PN-EN 14540:2014 (Węże pożarnicze).
  • PN-EN 14384:2009 (Hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne).
  • PN-EN 14339 (Hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne).

Hydranty wewnętrzne sprzedawane w Polsce muszą być przebadane przez jednostkę notyfikowaną (w Polsce jest to CNBOP-PIB) na zgodność z normami i posiadać Certyfikat Stałości Właściwości Użytkowych. Rozporządzenie MSWiA nakłada dodatkowe wymagania na hydranty, wykraczające poza normy.

II. Hydranty wewnętrzne

A. Wybór i charakterystyka

W związku z dużą liczbą dokumentów, wybór odpowiednich hydrantów nie jest prosty. Należy zwrócić szczególną uwagę na ich typ oraz przeznaczenie. Rozporządzenie MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. przewiduje stosowanie instalacji o różnej średnicy:

• Hydranty wewnętrzne 25 z wężem półsztywnym: Stosowane w obiektach o klasyfikacji ZL (służą ochronie zdrowia i życia), za wyjątkiem mieszkalnych ZL IV. Są obowiązkowe m.in. w budynkach użyteczności publicznej i przemysłowych.
• Hydranty wewnętrzne 52 z wężem płasko składanym: Przewidziane do gaszenia pożarów w przestrzeniach, w których ochronie podlega mienie, np. w obiektach produkcyjno-magazynowych. Ich obsługa wymaga nieco więcej sprawności i siły, ale wydajność poboru wody na wylocie prądownicy jest znacząco większa.
• Hydranty wewnętrzne 33: Używa się ich w przestrzeniach, które np. znajdują się w strefie ZL (za wyjątkiem mieszkalnych ZL IV), jednak ich powierzchnia i gęstość obciążenia ogniowego są zwiększone.

Normy dotyczące hydrantów 25 dopuszczają mniejsze wydajności przy tym samym ciśnieniu. Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego powinno zapewniać wydajność określoną w przepisach, a ciśnienie na zaworze 52, położonym najniekorzystniej ze względu na wysokość i opory hydrauliczne, również musi odpowiadać określonej wydajności.

B. Montaż i usytuowanie

Prawidłowe zainstalowanie hydrantu wewnętrznego jest kluczowe dla jego efektywności. Przepisy prawne dotyczące hydrantów wewnętrznych jasno określają wymogi, jakie muszą spełniać instalacje podczas ich montażu i późniejszego użytkowania. Montaż hydrantów powinien być wykonany tak, aby dostęp do nich nie był utrudniony przez meble, składowane materiały czy innego rodzaju przeszkody. Hydranty wewnętrzne są montowane nie wcześniej niż na etapie wykańczania wnętrz budynku, aby nie kolidowały z innymi pracami budowlanymi. Odpowiednie rozmieszczenie hydrantów umożliwia szybki dostęp do wody na wypadek pożaru, co jest jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa pożarowego budynku.

Zawór hydrantu wewnętrznego powinien być umieszczony na wysokości około 1,35 m od podłogi. Promień zasięgu jednego hydrantu powinien wynosić od 25 do 35 m, przy czym każdy punkt bronionego pomieszczenia powinien być objęty skutecznym działaniem co najmniej jednego hydrantu wewnętrznego. Hydrant wewnętrzny powinien być umieszczony w zamkniętej wnęce lub szafce i wyposażony w 1 lub 2 odcinki węża tłocznego oraz prądownicę (nie dotyczy hydrantów wewnętrznych zainstalowanych na pionach suchych).

Rozporządzenie MSWiA z 2010 r. (§19 i §20) szczegółowo określa, w jakich miejscach hydranty wewnętrzne są wymagane:

• W strefach pożarowych o powierzchni przekraczającej 1 000 m² w budynku niskim.
• W budynkach wielokondygnacyjnych.
• Przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych o powierzchni przekraczającej 200 m² i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m², usytuowanych w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, znajdującej się w budynku niskim albo średniowysokim.
• W strefach pożarowych ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V oraz przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych, dopuszcza się stosowanie hydrantów 33, jeżeli gęstość obciążenia ogniowego w tych strefach i pomieszczeniach nie przekracza 1 000 MJ/m².
• Wymagania nie dotyczą wolno stojących garaży na terenach zamkniętych podległych Ministrowi Obrony Narodowej.
• Przy wyjściach na przestrzeń otwartą lub przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych, w szczególności zagrożonych wybuchem.
• Hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 muszą znajdować się na każdej kondygnacji. W budynkach wysokich i wysokościowych należy stosować po dwa zawory 52 na każdym pionie na kondygnacji podziemnej i na kondygnacji położonej na wysokości powyżej 25 m, oraz po jednym zaworze 52 na każdym pionie na pozostałych kondygnacjach.
• Długość odcinka węża hydrantu wewnętrznego jest określona w normach.
• W przypadku pomieszczeń i stref pożarowych produkcyjnych i magazynowych, do zabezpieczenia miejsc, z których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m, dopuszcza się wyposażenie hydrantu 52 w dodatkowy wąż.

Hydrantów wewnętrznych nie należy stosować w pomieszczeniach, w których występują materiały palne nie dające się ugasić wodą lub przy których gaszeniu stosowanie wody stwarza niebezpieczeństwo wybuchu, ani w budynkach zakładów pracy o klasach odporności ogniowej A i B, gdzie pomieszczenia zakwalifikowane są do IV i V kategorii niebezpieczeństwa pożarowego. Zakaz obejmuje również dyżurki, wartownie, zakłady kąpielowe, pralnie, mleczarnie, pompownie, stacje uzdatniania wody oraz oczyszczalnie ścieków.

W nieogrzewanych budynkach lub ich częściach przewody zasilające instalacji wodociągowej przeciwpożarowej należy zabezpieczyć przed możliwością zamarznięcia, aby zapewnić ich stałą sprawność. Należy również zapewnić możliwość odłączania zasuwami lub zaworami tych części przewodów zasilających instalację, które znajdują się pomiędzy doprowadzeniami.

C. Konserwacja i kontrola

Jednym z najważniejszych aspektów związanych z hydrantami wewnętrznymi jest ich regularna kontrola i konserwacja. Przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne powinny być przeprowadzane w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku, zgodnie z normą PN-EN 671-3:2009 i przez osoby kompetentne. Dodatkowo raz na 5 lat węże w hydrantach wymagają próby ciśnieniowej. Normy PN-EN 671-1:2012 i PN-EN 671-2:2012 jasno przedstawiają, że podczas badania należy sprawdzać cały układ hydrauliczny od zaworu do prądownicy. Każda konserwacja i przegląd instalacji hydrantowej (oraz węży), a także gaśnic powinny być potwierdzone protokołem wystawionym przez osobę, która przeprowadziła te czynności i była do tego odpowiednio przeszkolona. Następnie opracowywany jest protokół badania ciśnienia i wydajności oraz przeglądu i konserwacji.

Częstym problemem jest chowanie gaśnic w miejscach niewidocznych, aby nie kolidowały z wystrojem wnętrz, a także zastawianie lub zasłanianie szafek hydrantowych ze względów estetycznych. Takie działanie utrudnia dostęp do tych środków zabezpieczeń przeciwpożarowych i skuteczne skorzystanie z nich. Ponadto czynności te są niezgodne z prawem (tzw. czynności zabronione według rozporządzenia MSWiA z 2010 r.) oraz uniemożliwiają szybkie odnalezienie gaśnic i hydrantów w przypadku zdarzenia. Niesprawny hydrant może być oznaczony jako NIESPRAWNY lub USZKODZONY. Taki hydrant może być eksploatowany, ale dany obiekt wyposażony w ten hydrant nie spełnia wymagań ochrony przeciwpożarowej, co może wiązać się z nałożeniem mandatu lub odmową zgody na imprezy masowe.

D. Zmiany w instalacjach i dokumentacja

Wprowadzanie zmian w istniejącej instalacji hydrantów wewnętrznych wymaga odpowiedniej procedury. Jeśli zmiana sposobu użytkowania lokalu (np. z biura na przedszkole, czyli na strefę ZL II) wpływa na klasyfikację pożarową, cała przestrzeń objęta zmianą musi spełniać odpowiednie wymagania. Może to prowadzić do konieczności wprowadzenia rozwiązań zamiennych, które są przyjmowane na podstawie ekspertyzy technicznej przeciwpożarowej i postanowienia Komendanta Wojewódzkiego PSP. Zmiany w aranżacji (przesunięcie ścianek działowych, wejść) często wpływają na konieczność zmiany lokalizacji elementów zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Zanim jakakolwiek zmiana dotycząca instalacji przeciwpożarowej zostanie wykonana w budynku, wymaga opracowania projektu urządzenia przeciwpożarowego i uzgodnienia go z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych. W przypadku starej instalacji hydrantowej, która nie spełnia wymagań obecnie obowiązujących przepisów, konieczna jest jej przebudowa i dostosowanie do aktualnych regulacji. Dla nowszych instalacji, dla których istnieje projekt uzgodniony z rzeczoznawcą, wystarczy zlecić wykonanie rewizji do istniejącego projektu, uwzględniającej wprowadzone zmiany. W przypadku braku dokumentacji projektowej dla instalacji hydrantowej konieczne jest opracowanie nowej, kompletnej dokumentacji technicznej i graficznej. Właściciel lub najemca jest zobowiązany do zlecenia opracowania projektu budowlanego wielobranżowego, którego elementem będzie przeciwpożarowa ekspertyza techniczna, uzgodniona z rzeczoznawcą budowlanym i, w razie potrzeby, konserwatorem zabytków.

III. Hydranty zewnętrzne

A. Podstawy prawne i dokumentacja

Sieć wodociągowa przeciwpożarowa to jeden z podstawowych elementów chroniących przed skutkami pożarów, zapewniająca szybki dostęp do stałego źródła wody dla jednostek ochrony przeciwpożarowej. Kluczowym dokumentem określającym wymagania dla sieci wodociągowej przeciwpożarowej, w tym hydrantów zewnętrznych, jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych. Rozporządzenie to zawiera szczegółowe regulacje dotyczące niemal każdego aspektu związanego z hydrantami zewnętrznymi, w tym ich średnic nominalnych, lokalizacji i oznaczania.

Każdy zainstalowany hydrant zewnętrzny musi odpowiadać nie tylko regulacjom prawnym, ale także posiadać niezbędną dokumentację techniczną. Hydranty zewnętrzne, montowane na sieciach wodociągowych, muszą legitymować się co najmniej w dniu produkcji:

• aprobatą techniczną (lub Krajową Oceną Techniczną - KOT),
• atestem higienicznym Państwowego Zakładu Higieny (PZH),
• świadectwem dopuszczenia CNBOP-PIB do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej.

Brak któregokolwiek z nich uniemożliwia wprowadzenie danego hydrantu do użytku.

B. Wymagania dotyczące lokalizacji i oznakowania

Hydranty zewnętrzne muszą być stosowane w jednostkach osadniczych o liczbie mieszkańców przekraczającej 100 osób, które nie stanowią zabudowy kolonijnej. Dodatkowo w hydranty wyposażone powinny być położone w ich granicach budynki użyteczności publicznej, budynki zamieszkania zbiorowego, obiekty produkcyjne i magazynowe (o określonej kubaturze lub powierzchni i gęstości obciążenia ogniowego). Ponadto hydranty są niezbędnym elementem każdej stacji paliw płynnych ze zbiornikami o łącznej pojemności do 200 m³ i stacji gazu płynnego.

Hydranty zewnętrzne muszą znajdować się w odpowiednich odległościach - zarówno od budynków, jak i od siebie. Zgodnie z §10 ust. 4 Rozporządzenia MSWiA z 2009 r., należy zachować następujące odległości:

• Odległość pomiędzy dwoma sąsiadującymi ze sobą hydrantami nie powinna przekraczać 150 metrów.
• Odległość od zewnętrznej krawędzi jezdni lub drogi wyznaczona została na maksymalnie 15 metrów.
• Jeśli hydranty zewnętrzne przeznaczone są do chronienia konkretnego obiektu, pierwszy (najbliższy) z nich umieszczony powinien być w odległości do 75 metrów od obiektu.
• Kolejne hydranty wymagane do ochrony obiektu powinny być rozmieszczone w odległości do 150 metrów od siebie.
• Hydrant zawsze powinien być odsunięty od ściany chronionego budynku na minimum 5 metrów (wynika to pośrednio z wymagań dla dróg pożarowych §12 ust. 2).

Oznakowanie hydrantów zewnętrznych powinno być zgodne z Polskimi Normami. Na znakach wskazujących miejsce położenia hydrantu znajdą się ponadto informacje o jego parametrach. Szybka lokalizacja hydrantu warunkuje zapewnienie stałego dostępu do wody i szybkie ugaszenie pożaru. Oznaczenia lokalizujące hydrant zewnętrzny podziemny zazwyczaj pokazują jedną lub dwie odległości - w zależności od tego, czy pokrywa hydrantu znajduje się na wysokości znaku, czy należy przemieścić się jeszcze w prawo lub w lewo.

C. Typy hydrantów zewnętrznych i ich zastosowanie

Rozróżniamy dwa główne typy hydrantów zewnętrznych:

• Hydranty pożarowe zewnętrzne nadziemne: Zgodne z normą PN-EN 14384:2009. Są to kolumny obustronnie zakończone nasadami wylotowymi. Najczęściej mają kolor czerwony, ale spotyka się również czarne lub szare. Oznakowane są kwadratową tabliczką w kolorze białym z dużą, czarną literą H w środku i dwoma czerwonymi prostokątami po bokach, lub tabliczką przestrzenną widoczną z każdej strony.
• Hydranty pożarowe zewnętrzne podziemne: Zgodne z normą PN-EN 14339. Są to kolumny umieszczone w rurociągu, pod płaszczyzną chodnika, drogi czy parkingu. Dostęp do nich przykryty jest specjalną pokrywą z literą W. Do skorzystania z hydrantu podziemnego konieczne jest posiadanie specjalnego klucza. Oznaczane są tablicą orientacyjną (czerwony znak z białą obwódką, biała litera H, średnica zaworu i kierunek/odległość położenia).

Zalecanym jest, w miarę możliwości, instalowanie na sieci wodociągowej hydrantów zewnętrznych nadziemnych (§10 ust. 1 rozporządzenia wskazuje na stosowanie hydrantów nadziemnych DN 80). Są one zdecydowanie łatwiejsze do zlokalizowania i zapewniają szybszy dostęp do zasobów wody. Stosowanie hydrantów zewnętrznych podziemnych jest dopuszczalne, jeśli hydrant nadziemny powodowałby utrudnienia (np. utrudnienia w ruchu drogowym, utrudnienia w ruchu pieszych, uniemożliwienie dojazdu służb ratunkowych) lub byłoby niewskazane. Najczęściej stosowane są hydranty o średnicach 80 mm i 100 mm (DN80 i DN100). Dodatkowym parametrem jest zakres ciśnień: PN 10 (10 bar/1 MPa) lub PN 16 (16 bar/1,6 MPa).

IV. Konsekwencje niezgodności z przepisami

Zgodność z przepisami prawnymi dotyczącymi hydrantów wewnętrznych i zewnętrznych to nie tylko kwestia formalności, ale przede wszystkim bezpieczeństwa użytkowników budynku i ratowników. Trzymanie się określonych norm i wytycznych minimalizuje ryzyko wystąpienia poważnych awarii lub problemów technicznych, które mogłyby obniżyć skuteczność systemu przeciwpożarowego.

Nieprzestrzeganie przepisów może prowadzić do licznych konsekwencji:

• Sankcje prawne i finansowe: Na właściciela nieruchomości lub zarządcę budynku może zostać nałożony mandat. Władze administracyjne mogą nie wydać zgody na imprezy masowe i inne tego typu wydarzenia.
• Odpowiedzialność karna: W przypadku zdarzenia, gdy zniszczeniu ulegnie mienie innych osób lub zagrożone zostanie życie, właściciel/zarządca może ponieść odpowiedzialność karną.
• Odmowa wypłaty odszkodowania: Jeśli podczas oględzin po zdarzeniu stwierdzone zostanie stosowanie czynności zabronionych (np. zasłanianie hydrantów, brak przeglądów) lub niezastosowanie się do wymagań bezpieczeństwa pożarowego, ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania.
• Zagrożenie dla życia i mienia: Przede wszystkim jednak brak zgodności z przepisami może narazić na niebezpieczeństwo osoby przebywające w budynkach objętych ochroną przeciwpożarową, a także uniemożliwić skuteczną akcję gaśniczą.

Właściciel lub zarządca budynku mają obowiązek nie tylko zapewnienia odpowiednich przeglądów i konserwacji instalacji hydrantowej oraz gaśnic, ale również dopilnowania, aby codzienne korzystanie z budynku nie wprowadzało zagrożeń dla poziomu bezpieczeństwa pożarowego (np. poprzez zastawianie dróg ewakuacyjnych czy urządzeń przeciwpożarowych). W przypadku najmowania lokali, umowy między właścicielem a najemcami powinny jasno określać zakres odpowiedzialności za bezpieczeństwo pożarowe, aby uniknąć problemów z dostępem i konserwacją urządzeń.

tags: #hydrant #utrudnia #optwarcie #drzw