Hydranty Wewnętrzne: Rodzaje, Zastosowanie i Wymagania

Żebyśmy mogli zgłębić wiedzę dotyczącą hydrantów wewnętrznych, w pierwszej kolejności musimy zapoznać się z definicją tych urządzeń przeciwpożarowych. Hydranty wewnętrzne to urządzenia służące do poboru wody z sieci wodociągowej podczas akcji gaśniczej. Stanowią ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków.

Definicja i Klasyfikacja Hydrantów Wewnętrznych

W tym celu najlepiej jest zajrzeć do Polskich Norm, czyli dokumentów, które precyzyjnie określają charakterystyczne cechy wyrobów, procesów lub usług. Możemy tam znaleźć opis dwóch rodzajów hydrantów wewnętrznych:

1. z wężem półsztywnym
2. z wężem płasko składanym

Definicja hydrantów wewnętrznych z wężem półsztywnym zawarta w normie PN-EN 671-1 mówi, że hydrant wewnętrzny jest to urządzenie służące do zwalczania pożaru, które składa się przede wszystkim ze zwijadła zasilanego centralnie wodą, automatycznego lub ręcznego zaworu odcinającego, węża półsztywnego, prądownicy zamykanej i, jeśli to konieczne, z prowadnicy węża.

Opis hydrantów wewnętrznych z wężem płasko składanym, zawarty w normie PN-EN 671-2, jest bardzo podobny - różnicę w charakterystyce tego urządzenia stanowi rodzaj węża (płasko składany) oraz występowanie w tym urządzeniu jedynie ręcznego zaworu odcinającego.

Główny podział hydrantów wewnętrznych wynika z rodzaju węża, który wchodzi w skład ich budowy. Może być to wąż półsztywny lub wąż płasko składany. Charakterystykę obydwu rodzajów węży występujących w hydrantach wewnętrznych możemy znaleźć w normach PN-EN 671 - 1 oraz PN-EN 671-2.

Rodzaje Węży i Różnice w Budowie Hydrantów (DN25, DN33, DN52)

Mamy trzy, a nawet cztery rodzaje hydrantów wewnętrznych. Różnią się średnicą, a w ślad za tym wydajnością. Pochodną tego jest różnica w budowie węży, zwijadeł i szafek hydrantowych. Owe trzy rodzaje to hydranty 25, 33 oraz 52. Cyfry oznaczają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach.

Hydranty z wężem półsztywnym (DN25, DN33)

Hydranty 25 i 33 mają węże tzw. półsztywne. Półsztywne, czyli mające elastyczność własną, ale zachowujące tyle sztywności, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka przekroju (gdyby były całkiem sztywne, ich zwijanie byłoby niemożliwe - całkiem sztywne węże noszą nazwę rur). To bardzo istotna i przede wszystkim przydatna cecha. Węże są przechowywane w szafkach hydrantowych na zwijadłach.

Zwijadła są uchylne na zawiasach, a więc w razie potrzeby wychylają się poza lico szafki. Jednocześnie wąż jest połączony z zaworem przez elastyczne złącze, a bęben zwijadła nie ukręci go - jest obrotowe. To pozwala na wyciągnięcie ze zwijadła tylko tak długiego odcinka węża, jaki jest potrzebny do gaszenia. Nic się nie plącze, nie załamuje, a ze względu na półsztywność woda płynie całym, maksymalnym przekrojem węża. Nie ma więc szkodliwych spadków ciśnienia i wydajności.

Hydranty z wężem płasko składanym (DN52)

Z wężami hydrantów 52 nie jest już tak wygodnie, gdyż jeśli nie ma w nich wody, są całkiem wiotkie. Co prawda nie ma technicznych problemów w wyprodukowaniu ich jako półsztywnych i nawet tak się robi, ale użytecznie długi odcinek takiego węża zajmuje absurdalnie wiele miejsca. Z powyższych względów hydranty 52 są wyposażane w węże płasko składane, to jest zamykające swój przekrój całkowicie przy braku napełnienia wodą.

Prawidłowe użycie płaskoskładanego węża 52 jest bardziej kłopotliwe niż półsztywnych węży 25 i 33 - trzeba go całkowicie rozwinąć i dbać, by nie miał załamań. Trudność użycia jest rekompensowana wydajnością - przy odpowiednim ciśnieniu hydrant 52 podaje prawie trzy razy więcej wody niż hydrant 25 i niemal dwukrotnie więcej niż hydrant 33.

Zawór hydrantowy 52 różni się od hydrantu nie tylko brakiem węża, ale też istotną różnicą użytkową. O ile hydranty, czyli zawory z wężami, są przede wszystkim przeznaczone do obsługi przez przeciętnych użytkowników budynku, o tyle zawory hydrantowe 52 montuje się dla wygody, a zatem szybkości działania strażaków - kto ciągnął linie wężowe przez klatki schodowe lub po elewacji budynku, ten wie, o czym mowa.

Wydajność i Ciśnienie Robocze

Bez odpowiedniego ciśnienia nie będzie należytego wydatku wody z hydrantu. Przepisy nakładają tu obowiązek zmieszczenia się z wartościami ciśnienia dla zaworów hydrantów 25 w granicach 0,2 - 1,2 Mpa (2-12 barów). Dla zaworów hydrantów 33 i 52 dopuszczalna górna granica ciśnienia jest niższa i wynosi 0,7 Mpa (7 barów).

Różnica bierze się z tego, że wąski wąż hydrantu 25 nawet przy dużym ciśnieniu da sobą kierować osobie o średniej posturze. Grubsze węże przy ciśnieniu rzędu 8 barów są niemożliwe do kontroli. Odgrywa też tu pewną rolę wzgląd praktyczny - hydranty 25 stosuje się przeważnie w wysokich i wysokościowych budynkach, gdzie sama wysokość hydrostatyczna słupa wody powoduje trudności z należytym podziałem ciśnienia.

Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego oraz na zaworze 52 powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa.

Wymagania Prawne Dotyczące Stosowania Hydrantów

Należy zdawać sobie sprawę, że stosowanie hydrantów nie jest wymagane we wszystkich rodzajach obiektów. Zależy od potencjalnego zagrożenia stwarzanego przez pożar. Rośnie ono z wielkością budynku, a zwłaszcza z jego wysokością. Jest tym wyższe, im więcej osób w nim przebywa lub im więcej zawiera on materiałów palnych.

Kategorie zagrożenia ludzi i obiekty

Jak już była mowa, hydranty o różnych średnicach różnią się przeznaczeniem. Hydranty 25 są przeznaczone dla budynków zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (określanych skrótem ZL), hydranty 33 - dla garaży, natomiast hydranty 52 do budynków przemysłowo-magazynowych (PM).

• ZL I: Budynki oraz części budynków, stanowiące odrębne strefy pożarowe, zawierające pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, a nieprzeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się (np. dyskoteki, kina, teatry).
• ZL II: Przeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się (np. przedszkola, szpitale, domy opieki społecznej).
• ZL III: Obejmuje budynki użyteczności publicznej, niezaliczane do ZL I i ZL II (np. sklepy, szkoły, banki).
• ZL V: Budynki zamieszkania zbiorowego (np. hotele, internaty).
• PM: Budynki przemysłowe i magazynowe.

Szczegółowe wymogi stosowania zgodnie z Rozporządzeniem MSWiA (7 czerwca 2010 r. § 19)

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r., stosowanie hydrantów jest obligatoryjne w następujących przypadkach:

Hydranty 25:

• Na każdej kondygnacji budynku wysokiego i wysokościowego, z wyjątkiem kondygnacji obejmującej wyłącznie strefę pożarową zakwalifikowaną do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.
• Na każdej kondygnacji budynku innego niż tymczasowy, niskiego i średniowysokiego:
  • w strefie pożarowej o powierzchni przekraczającej 200 m², zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V,
  • w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL III:
    • o powierzchni przekraczającej 200 m² w budynku średniowysokim, przy czym jeżeli jest to strefa pożarowa obejmująca tylko pierwszą kondygnację nadziemną, a nad nią znajdują się wyłącznie strefy pożarowe ZL IV, jedynie wtedy, gdy powierzchnia tej strefy pożarowej przekracza 1 000 m²,
    • o powierzchni przekraczającej 1 000 m² w budynku niskim.

Hydranty 33:

• Muszą być stosowane w garażu:
  • jednokondygnacyjnym zamkniętym o więcej niż 10 stanowiskach postojowych;
  • wielokondygnacyjnym.
• W strefach pożarowych produkcyjnych i magazynowych o gęstości obciążenia ogniowego nieprzekraczającej 1 000 MJ/m², jeśli gęstość obciążenia ogniowego w tych strefach i pomieszczeniach magazynowych lub technicznych nie przekracza 1 000 MJ/m² (jako alternatywa dla DN52).

Hydranty 52:

W garażu mamy do czynienia z pożarem intensywnym, lecz o ograniczonej powierzchni. W magazynach czy obiektach przemysłowych wykrycie pożaru nie zawsze jest natychmiastowe, a ze względu na znaczne nagromadzenie materiałów palnych pożar bywa intensywny, najczęściej przy tym trudno dostępny, zwłaszcza ze względu na wysokość pomieszczeń. Zatem użycie hydrantu 52, dającego masę wody, jest jak najbardziej wskazane.

• Muszą być stosowane:
  • w strefie pożarowej produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m² i powierzchni przekraczającej 200 m²;
  • w strefie pożarowej produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego nieprzekraczającej 500 MJ/m², w której znajduje się pomieszczenie o powierzchni przekraczającej 100 m² i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 1 000 MJ/m²;
  • przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych o powierzchni przekraczającej 200 m² i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m², usytuowanych w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, znajdującej się w budynku niskim albo średniowysokim.
• Zawory hydrantowe 52 należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych, również do ochrony tych stref pożarowych, które zaliczono do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV.

Umiejscowienie i Zasięg Hydrantów Wewnętrznych

Hydranty wewnętrzne powinny być umiejscowione w taki sposób, by zasięgiem obejmowały całą powierzchnię budynku. Podczas akcji gaśniczej nie powinno być problemu z doprowadzeniem węża w miejsce pożaru i dosięgnięcie ognia strumieniem wody. Hydranty rozmieszcza się tak, by swoim zasięgiem kryły całą powierzchnię budynku. Owego krycia nie wyznacza się cyrklem na rzucie pomieszczeń - ściany grają tu znaczną rolę. Chodzi o istotną możliwość doprowadzenia węża do każdego pomieszczenia i dostrzelenia prądem wody w każde w nim miejsce.

Dla hydrantów 25 i 33 zasięg to długość do 30 m odcinka węża plus 3 m stożkowego prądu wody.

W budynkach wielokondygnacyjnych hydranty rozmieszcza się na każdej kondygnacji, nawet jeśli wąż sięgnąłby do pomieszczeń położonych piętro wyżej lub niżej. Lokalizuje się je w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wejściach do pomieszczeń technicznych i magazynowych oraz proporcjonalnie w przestrzeni pomieszczeń. Zawory odcinające hydrantów muszą znajdować się na wysokości 1,35+/-0,1m od podłogi.

Zgodnie z Rozporządzeniem MSWiA (7 czerwca 2010 r. § 20):

1. Hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności:
   1. przy wejściach do budynku i klatek schodowych na każdej kondygnacji budynku, przy czym w budynkach wysokich i wysokościowych zaleca się lokalizację zaworów 52 w przedsionkach przeciwpożarowych, a dopuszcza na klatkach schodowych;
   2. w przejściach i na korytarzach, w tym w holach i na korytarzach poszczególnych kondygnacji budynków wysokich i wysokościowych;
   3. przy wejściach na poddasza;
   4. przy wyjściach na przestrzeń otwartą lub przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych, w szczególności zagrożonych wybuchem.
2. Hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 muszą znajdować się na każdej kondygnacji, przy czym w budynkach wysokich i wysokościowych należy stosować po dwa zawory 52 na każdym pionie na kondygnacji podziemnej i na kondygnacji położonej na wysokości powyżej 25 m oraz po jednym zaworze 52 na każdym pionie na pozostałych kondygnacjach.
3. Zasięg hydrantów wewnętrznych w poziomie obejmuje całą powierzchnię chronionego budynku, strefy pożarowej lub pomieszczenia, z uwzględnieniem:
   1. długości odcinka węża hydrantu wewnętrznego określonej w normach, o których mowa w § 18 ust. 2;
   2. efektywnego zasięgu rzutu prądów gaśniczych:
      1. 3 m - w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL, znajdujących się w budynkach o więcej niż jednej kondygnacji nadziemnej - przyjmowanego dla prądów rozproszonych stożkowych,
      2. 10 m - w pozostałych budynkach.

W przypadku pomieszczeń i stref pożarowych produkcyjnych i magazynowych, do zabezpieczenia miejsc, z których odległość do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego lub innego wyjścia na przestrzeń otwartą przekracza 30 m, w celu spełnienia wymagań zasięgu, należy odpowiednio rozmieścić hydranty.

Budowa i Elementy Składowe Hydrantu

Każdy hydrant wewnętrzny składa się z kilku kluczowych elementów, które zapewniają jego prawidłowe funkcjonowanie:

• Szafka hydrantowa: Najczęściej występują szafki w kolorze czerwonym lub białym, należy jednak pamiętać, że ten element może być wykonany w dowolnych odcieniach, konieczne jest jednak oznakowanie zgodne z Polską Normą. Na rynku dostępne są różne wykonania szafek z miejscem na gaśnice, z drzwiami w ściance bocznej i dekoracyjne. Na naszej stronie zamówisz zarówno hydrant wewnętrzny podtynkowy (wnękowy), jak i natynkowy (zawieszany).
• Bęben hydrantowy/zwijadło: Na ten element nawinięty jest wąż, zwijadło wychyla się na 180 stopni.
• Wąż: Półsztywny (DN25, DN33) lub płasko składany (DN52).
• Prądownica: Urządzenie służące do kierowania strumienia wody.
• Zawór odcinający: Służy do uruchomienia i zamknięcia dopływu wody.

Praktyczne Aspekty Obsługi i Ograniczenia

Istnieje rodzaj urządzeń przeciwpożarowych, których praktyczne wykorzystanie jest zjawiskiem rzadkim, choć stosuje się je powszechnie. Bywa, że pożar powstaje mimo podjętych środków ostrożności i rozwija się do takich rozmiarów, przy których użycie gaśnicy nie pomaga. W wielu przypadkach jest jeszcze hydrant wewnętrzny, czyli wąż z prądownicą, podłączony do zaworu, do którego dopływa woda, będąca w dodatku pod odpowiednim ciśnieniem. Urządzenie to jest na tyle powszechnie stosowane (aczkolwiek nie wszędzie musi być), że każdy je widział i choć raz w życiu o nim pomyślał, nawet bezwiednie.

Żaden przepis nie zabrania stosowania hydrantu do gaszenia pożaru w pierwszej fazie jego rozwoju, ale jasno trzeba powiedzieć, że użycie gaśnicy jest szybsze, bezpieczniejsze i przynosi znacznie mniej szkód. Gaśnica jest wygodniejsza w użyciu. Ma tak dobraną wielkość, by mogła ją obsłużyć samodzielnie jedna osoba.

W przypadku hydrantu też jest to możliwe, ale w dwie osoby będzie znacznie wygodniej i pewniej. Gdy jest to hydrant 52 z wężem płasko składanym, obsługa dwuosobowa jest niezbędna - wąż należy całkiem rozwinąć, nim poda się wodę, inaczej pod wpływem ciśnienia wody zapętli się w nierozwiązywalny supeł; ktoś musi trzymać prądownicę, a ktoś inny odkręcić zawór. Węża półsztywnego nie trzeba w pełni rozwijać, tu jedna osoba dałaby radę, ale musiałaby najpierw uruchomić zawór hydrantowy, czyli wpuścić wodę pod ciśnieniem do węża, a następnie ciągnąć w stronę pożaru wąż z wodą, co już wygodne i lekkie nie jest.

Pół biedy, jeśli zastosowana prądownica ma własny zawór, bo jeśli nie, po drodze leje się z niej woda - wcale nie na pożar, a to, że nie gasi, nie jest największym problemem - po prostu bardzo przeszkadza. Z tych powodów hydrant powinny obsługiwać co najmniej dwie osoby - najpierw rozwijają co trzeba i ile trzeba, a potem jedna celuje w ogień, a druga odkręca (lub otwiera) zawór hydrantowy.

Użycie hydrantu łączy się z jeszcze jednym, poważnym ograniczeniem - nim zacznie się polewać pożar wodą, należy odłączyć dopływ prądu do budynku. To oznacza, że niezbędną jest trzecia (czwarta) osoba, która dokona dwóch czynności: najpierw znajdzie przeciwpożarowy wyłącznik prądu, a następnie go wyłączy. Jest jeszcze jedna trudność, którą strażacy mają oswojoną, no i dysponują środkami ochrony przed nią, ale przeciętny użytkownik budynku nie ma o niej pojęcia, a ochrony żadnej. Mianowicie samo zjawisko pożaru niesie ze sobą na tyle poważne zagrożenia, że podjęcie akcji gaśniczej w stylu amatorskim bywa nadmiernym ryzykiem.

Z powyższych powodów hydranty wewnętrzne są stosowane rzadko. Nawet jeśli ktoś zabiera się do gaszenia, właśnie nadjeżdża straż pożarna i robi swoje.

Przeglądy Techniczne i Konserwacja

Hydranty wewnętrzne są według definicji urządzeniami przeciwpożarowymi. Urządzenia te należy poddawać przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym, zgodnie z zasadami określonymi w Polskich Normach, w odnośnej dokumentacji techniczno-ruchowej oraz w instrukcjach obsługi. Czynności te należy przeprowadzać w okresach zgodnych z instrukcją Producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Mogą być przeprowadzane przez osobę kompetentną.

Oznakowanie Przeciwpożarowe

Oznakowanie ppoż powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Warto jednak wiedzieć, że chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana przez Komitet Techniczny PKN, nie ma obowiązku wymieniania znaków na nowe. Tabliczki według „starej normy” nie tracą ważności, nadal można je stosować i dostępne są w sklepach. W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.

Alternatywne Rozwiązania i Hydrant w Domu

Można postąpić zgodnie z Konstytucją RP: czego obywatelowi prawo nie zabrania, jest dla niego dozwolone. Nie ma zatem żadnych przeszkód, by wyposażyć w hydranty wewnętrzne zarówno budynki mieszkalne, jak inwentarskie. Jest jednak prostsze wyjście, dające możliwość korzystania z namiastki hydrantu mimo jego fizycznego braku. Można powiedzieć, że każde gospodarstwo domowe dysponujące kranem z wodą i wężem do podlewania ogrodu posiada namiastkę hydrantu wewnętrznego. Nie ma on parametrów, o których mowa wyżej, bo średnica węża za mała (na ogół 10 mm) i ciśnienie wody za niskie, ale jest.

1. Przede wszystkim należy kupić wąż na zwijadle. Taki wąż będzie wygodniejszy w codziennym użytkowaniu, nie stracimy czasu na jego rozplątywanie, no i posłuży dłużej, gdyż unikniemy dziesiątek niepotrzebnych załamań.
2. Po drugie, dobrze jest założyć do niego prądowniczkę dającą jak najbardziej rozproszony prąd wody - ideałem byłaby sztyca metrowej długości, dzięki której rozproszony prąd wody trafiałby w ognisko pożaru, a bylibyśmy od pożaru o krok dalej, czyli mniej narażeni na poparzenia.
3. Po trzecie, należy się nauczyć odłączania dopływu energii elektrycznej do budynku. W budynkach jednorodzinnych, dwurodzinnych i w niskiej zabudowie osiedlowej oraz w zabudowie zagrodowej nie ma PWP (przeciwpożarowego wyłącznika prądu), ale nie ma też hydrantów wewnętrznych. Gaszenie wodą jest możliwe, np. z hydronetki, z węża ogrodowego, ze studni, jednak zasada odcięcia energii elektrycznej (i gazowej też) obowiązuje. W tym przypadku najłatwiej znaleźć wyłącznik różnicowoprądowy, który musi być przy tablicy lub w szafce bezpiecznikowej.

Źródła i Odnośniki Prawne

• [1] § 22 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. n. Nr 109, poz. 719).
• [2] Definicje ZL, PM i IN są określone w § 209 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 14 listopada 2017 r. (Dz. U. poz. 2285), zmieniającego Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1422).
• [3] § 19-21 Rozporządzenia MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r.
• Dz.U.2010.109.719 - Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r.

tags: #hydrant #wewnetrzny #50 #z #wezem #polsztywnym