Hydranty wewnętrzne odgrywają kluczową rolę w systemach przeciwpożarowych, umożliwiając szybką reakcję w przypadku wystąpienia pożaru. Są to urządzenia umieszczone na wewnętrznej sieci wodociągowej, służące do poboru wody w celu gaszenia pożarów z grupy A (materiałów stałych) oraz do dogaszania pogorzelisk. Stanowią ważny element ochrony przeciwpożarowej budynków, udostępniając wodę służbom ratowniczym na wypadek zagrożenia.
Budowa Hydrantu Wewnętrznego
Podstawowe elementy składowe hydrantu wewnętrznego zapewniają jego prawidłowe funkcjonowanie i bezpieczeństwo użytkowania. Urządzenie to jest zazwyczaj osadzone w szafce hydrantowej i składa się z zaworu odcinającego, węża hydrantowego, bębna oraz prądownicy.
Szafka Hydrantowa
Szafka hydrantowa jest miejscem, w którym znajduje się zawór hydrantowy, do którego podłączony jest wąż zakończony prądownicą. Jej głównym zadaniem jest ochrona hydrantu przed uszkodzeniem i nieuzasadnionym użyciem. Szafki najczęściej występują w kolorze czerwonym lub białym, choć dopuszczalne są inne odcienie, pod warunkiem prawidłowego oznakowania zgodnego z Polską Normą. Szafka powinna posiadać urządzenie otwierające/zamykające oraz drzwi pozbawione ostrych krawędzi, umożliwiające otwarcie pod kątem minimum 170°, co pozwala użytkownikowi na swobodne rozwinięcie węża.
Szafki zamykane na klucz muszą być wyposażone w urządzenie do awaryjnego otwierania, na przykład w kruchą szybkę, za którą znajduje się klucz. Ważne jest, aby po rozbiciu materiał szybki nie pozostawiał postrzępionych lub ostrych krawędzi, mogących zranić użytkownika.
Bęben Hydrantowy (Zwijadło)
Bęben hydrantowy, nazywany również zwijadłem, to element, na którym nawinięty jest wąż. Wymagane jest, aby zwijadło było koloru czerwonego. Norma dopuszcza następujące typy zwijadeł:
- Przeciwpożarowe zwijadło wężowe stałe: obraca się wyłącznie w jednej płaszczyźnie i jest wyposażone w sąsiadującą z nim prowadnicę węża.
- Przeciwpożarowe zwijadło wężowe wychylne: w przeciwieństwie do stałego, obraca się w więcej niż w jednej płaszczyźnie, często wychylając się na 180 stopni.
Wewnętrzne elementy bębna nie mogą posiadać średnicy mniejszej niż 200 mm dla węży o średnicy 19 mm i 25 mm oraz mniejszej niż 280 mm dla węża o średnicy 33 mm. Podczas obracania zwijadła nie powinny występować przecieki.
Zawór Odcinający Wlotowy
Zawór odcinający wlotowy służy do otwarcia lub zamknięcia dopływu wody do węża. Norma dopuszcza dwa rodzaje zaworów:
- Ręczny zawór odcinający wlotowy: wymaga od użytkownika ręcznego odkręcenia zaworu. Najczęściej spotykane są zawory wyposażone w dźwignię (dźwigniowe) lub pokrętła (grzybkowe). Otwarcie zaworu dźwigniowego następuje przez przesunięcie dźwigni o 90° zgodnie z ruchem wskazówek zegara, natomiast w przypadku zaworu grzybkowego całkowite otwarcie następuje po wykonaniu 3,5 obrotu pokrętłem.
Zawory odcinające hydrantów muszą znajdować się na wysokości 1,35 +/- 0,1 m od podłogi.
Wąż Hydrantowy
W zależności od typu hydrantu, wąż może być płaskoskładany lub półsztywny. Wąż półsztywny zachowuje swój okrągły kształt nawet wtedy, gdy nie jest pod ciśnieniem, co ułatwia jego rozwinięcie i użycie. Zgodnie z Polską Normą, w hydrantach wewnętrznych możliwe jest stosowanie węży półsztywnych o wymiarach 19 mm, 25 mm i 33 mm. Jednak w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, informacje dotyczą jedynie węży półsztywnych o średnicy 25 mm i 33 mm. Węże płaskoskładane, stosowane zazwyczaj w hydrantach DN 52, w stanie pustym całkowicie zamykają swój przekrój, co sprawia, że ich obsługa jest bardziej kłopotliwa i często wymaga dwóch osób.
Prądownica
Prądownica to element znajdujący się na końcu węża, służący do ukierunkowania strumienia wody oraz sterowania nim. Prądownica powinna zapewniać następujące ustawienia:
- zamknięte,
- prąd wody rozproszony,
- prąd wody zwarty.
Wyróżnia się prądownice uruchamiane obrotowo, dźwigniowo i spustowo. Prądownica otwierana obrotowo powinna posiadać oznaczenie kierunku otwierania i zamykania.
Typy Hydrantów Wewnętrznych ze względu na Średnicę Węża
Hydranty wewnętrzne dzielą się głównie ze względu na średnicę wewnętrzną węża: DN 25, DN 33 i DN 52, gdzie cyfra oznacza ilość milimetrów średnicy węża. Poszczególne typy hydrantów mają nieco inną budowę i zastosowanie, co jest ściśle określone przepisami już na etapie projektu budynku.
Hydrant Wewnętrzny DN 25
Jest to najczęściej występujący typ hydrantu, ze średnicą węża 25 mm. Przystosowany jest do węży półsztywnych o długości 20 lub 30 metrów, których dużą zaletą jest brak konieczności pełnego rozwinięcia. Hydranty wewnętrzne DN 25 mają wydajność 1 dm³/s. Montuje się je w budynkach użyteczności publicznej (np. biura, szkoły, uczelnie, szpitale, dyskoteki, hotele) oraz w budynkach zamieszkania zbiorowego (np. hotele, internaty) z kategorią pożarową zagrożenia ludzi (ZL I, ZL II, ZL V). Są to miejsca, gdzie pożary rozwijają się długo, a jednocześnie są szybko wykrywane.
Hydrant Wewnętrzny DN 33
Hydranty DN 33 mają średnicę węża 33 mm i przystosowane są do węży półsztywnych. Stosowane są głównie w garażach: jednokondygnacyjnych zamkniętych, które mają więcej niż 10 stanowisk postojowych, albo w garażach wielokondygnacyjnych.
Hydrant Wewnętrzny DN 52
Hydranty wewnętrzne DN 52 mają największą średnicę, czyli 52 mm. Przystosowane są do płaskoskładanych węży, które wymagają całkowitego rozwinięcia przed użyciem, ponieważ zwinięty wąż uniemożliwia swobodny przepływ wody. Hydrant wewnętrzny DN 52 ma wydajność 2,5 dm³/s. Warto zaznaczyć, że zawory hydrantowe DN 52 często są montowane z myślą o szybszym działaniu strażaków, a niekoniecznie dla obsługi przez przeciętnych użytkowników budynku. Wykorzystuje się je głównie w budynkach produkcyjnych i magazynowych.
Zastosowanie i Rozmieszczenie Hydrantów Wewnętrznych
Prawidłowe działanie i rozmieszczenie hydrantów wewnętrznych warunkuje skuteczność akcji ratunkowych. Ich rozmieszczenie w budynku jest ściśle określone przepisami, aby zapewnić skuteczne pokrycie całej powierzchni kondygnacji i pomieszczeń.
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (§ 20), hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności:
- przy wejściach do budynku i klatek schodowych na każdej kondygnacji budynku, przy czym w budynkach wysokich i wysokościowych zaleca się lokalizację zaworów 52 w przedsionkach przeciwpożarowych, a dopuszcza na klatkach schodowych;
- w przejściach i na korytarzach, w tym w holach i na korytarzach poszczególnych kondygnacji budynków wysokich i wysokościowych;
- przy wejściach na poddasza;
- przy wyjściach na przestrzeń otwartą lub przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych, w szczególności zagrożonych wybuchem.
Hydranty wewnętrzne oraz zawory 52 muszą znajdować się na każdej kondygnacji. W budynkach wysokich i wysokościowych należy stosować po dwa zawory 52 na każdym pionie na kondygnacji podziemnej i na kondygnacji położonej na wysokości powyżej 25 m oraz po jednym zaworze 52 na każdym pionie na pozostałych kondygnacjach. Zasięg hydrantów wewnętrznych w poziomie obejmuje całą powierzchnię chronionego budynku, strefy pożarowej lub pomieszczenia, z uwzględnieniem długości odcinka węża hydrantu wewnętrznego oraz efektywnego zasięgu rzutu prądów gaśniczych. Zazwyczaj jest to 3 m dla prądów rozproszonych stożkowych w strefach ZL (budynki o więcej niż jednej kondygnacji nadziemnej) lub 10 m w pozostałych budynkach. Ważne jest zapewnienie odpowiedniej przestrzeni przed hydrantem, umożliwiającej swobodne rozwinięcie węża.
Wymagania Prawne i Techniczne
Instalacja i eksploatacja hydrantów wewnętrznych podlega ścisłym przepisom prawa, w tym Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.
Wymagania Dotyczące Stosowania Hydrantów (§ 19 Rozporządzenia)
- Hydranty DN 25: Wymagane w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL (I, II, V) o powierzchni przekraczającej 200 m², a także w strefach ZL III (powyżej 200 m² w budynku średniowysokim lub powyżej 1000 m² w budynku niskim). Obowiązkowe na każdej kondygnacji budynku wysokiego i wysokościowego (z wyjątkiem ZL IV).
- Hydranty DN 33: Obowiązkowe w garażach zamkniętych jednokondygnacyjnych z więcej niż 10 stanowiskami postojowymi oraz w garażach wielokondygnacyjnych. Dopuszczalne są również w strefach pożarowych produkcyjnych i magazynowych o określonej gęstości obciążenia ogniowego, jeżeli nie przekracza ona 1000 MJ/m².
- Hydranty DN 52: Stosowane w strefach pożarowych produkcyjnych i magazynowych o gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m² i powierzchni przekraczającej 200 m², a także w innych specyficznych przypadkach w tych strefach lub przy wejściach do pomieszczeń magazynowych/technicznych.
Wymagania dotyczące garaży nie obejmują wolno stojących garaży na terenach zamkniętych podległych Ministrowi Obrony Narodowej.
Parametry Techniczne
- Ciśnienie wody: Dla zaworów hydrantów DN 25 dopuszczalny zakres ciśnienia wynosi od 0,2 do 1,2 MPa (2-12 bar). Dla hydrantów DN 33 i DN 52 górna granica ciśnienia wynosi 0,7 MPa (7 bar). Ciśnienie na zaworze odcinającym hydrantu wewnętrznego powinno zapewniać minimalną wydajność i nie powinno być mniejsze niż 0,2 MPa.
- Wydajność: Hydrant DN 52, przy odpowiednim ciśnieniu, podaje niemal trzykrotnie więcej wody niż DN 25 i dwukrotnie więcej niż DN 33.
Konserwacja i Przeglądy
Hydranty wewnętrzne wymagają regularnych przeglądów i konserwacji, aby zapewnić ich pełną sprawność w sytuacji zagrożenia. Właściciele obiektów są odpowiedzialni za organizację kontroli stanu technicznego instalacji, które należy przeprowadzać w okresach zgodnych z instrukcją Producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku. Każdy przegląd powinien być szczegółowo udokumentowany. Inspekcje pozwalają na wczesne wykrycie ewentualnych usterek, które mogłyby obniżyć efektywność systemu. Szczególną uwagę zwraca się na stan węży, prądownic i mechanizmów otwierających. Czynności te powinny być przeprowadzane przez osobę kompetentną.
Użycie Hydrantu w Praktyce
Użycie hydrantu wewnętrznego, choć teoretycznie proste, w praktyce bywa skomplikowane i często wymaga zaangażowania co najmniej dwóch osób:
- Jedna osoba obsługuje prądownicę, kierując strumień wody na źródło ognia.
- Druga osoba otwiera zawór hydrantowy.
W przypadku hydrantów DN 52 z wężem płaskoskładanym, konieczne jest całkowite rozwinięcie węża przed podaniem wody, aby uniknąć jego zapętlenia.
Znakowanie i Oznakowanie
Oznakowanie przeciwpożarowe, w tym oznaczenia hydrantów, powinno spełniać wymagania normy PN-EN ISO 7010:2012. Szafka hydrantowa powinna być opatrzona znakiem "Hydrant wewnętrzny" (numer referencyjny F002 w ISO 7010). Chociaż poprzednia norma - PN-92-N-01256-01 - została wycofana, tabliczki według „starej normy” nie tracą ważności i nadal można je stosować. W miejscach, gdzie zamontowanie zwykłego znaku jest utrudnione lub tabliczka przytwierdzona do ściany byłaby słabo widoczna, warto stosować oznakowanie przestrzenne 3D.
Dodatkowo, ponieważ hydranty wewnętrzne są objęte normą zharmonizowaną, wymagane jest dla nich znakowanie CE. Wymagania dotyczące znakowania hydrantów wewnętrznych są określone w normach PN-EN 671-1 oraz PN-EN 671-2.
Zamykane szafki hydrantu muszą być wyposażone w urządzenia do awaryjnego otwierania, zabezpieczone jedynie kruchym, przezroczystym materiałem. Jeśli od czoła znajduje się krucha szybka, należy zastosować materiał, który po jej rozbiciu nie pozostawi postrzępionych bądź ostrych krawędzi, niebezpiecznych dla użytkownika.
Hydrant Wewnętrzny jako Stałe Urządzenie Gaśnicze
Wokół klasyfikacji hydrantów wewnętrznych jako stałych urządzeń gaśniczych (SUG) pojawiają się pewne wątpliwości. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. definiuje SUG jako urządzenia uruchamiane samoczynnie we wczesnej fazie rozwoju pożaru. Hydranty wewnętrzne nie są uruchamiane automatycznie, co zdaje się wykluczać je z tej definicji.
Jednakże, zgodnie z nomenklaturą europejską, hydranty wewnętrzne są stałymi urządzeniami gaśniczymi. Potwierdza to fakt, że normy europejskie dotyczące hydrantów wewnętrznych opracowuje Komitet Techniczny CEN/TC 191 "Stałe urządzenia gaśnicze", a normy te noszą tytuł „Stałe urządzenia gaśnicze. Hydranty wewnętrzne”. Norma PN-ISO 8421-4, omawiająca terminologię z zakresu ochrony przeciwpożarowej, również określa stałe urządzenie gaśnicze jako „zamontowane na stałe urządzenia zawierające określoną ilość środka gaśniczego, połączone ze stałą dyszą (stałymi dyszami), przez którą środek gaśniczy jest podawany do gaszenia pożaru, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie”.
Zatem, hydrant wewnętrzny jest bez wątpienia stałym urządzeniem gaśniczym wodnym, co wynika z zapisów norm przedmiotowych. Pojawiające się wątpliwości są często wynikiem niewłaściwej interpretacji przepisów rozporządzenia. Ważne jest, aby stosowane w obiektach hydranty, nawet posiadające oznakowanie CE zgodne z normami PN-EN 671-1:2012 i PN-EN 671-2:2012, spełniały również wymagania rozporządzenia dotyczące ich wielkości. Właściwie przygotowane i przeprowadzone odbiory stałego urządzenia gaśniczego są gwarantem zastosowania komponentów o określonych właściwościach, zgodnych z projektem instalacji.
tags: #hydrant #wewnetrzny #elementy