Hydranty zabezpieczające przeciwpożarowe bazyliki i obiektów sakralnych

Ochrona przeciwpożarowa obiektów sakralnych, w tym bazylik, jest niezwykle istotna ze względu na ich wartość historyczną, kulturową oraz często łatwopalną konstrukcję. W Polsce architekura sakralna to ważny element kulturowego dziedzictwa Europy, a wiele świątyń i muzeów przykościelnych to obiekty zabytkowe, drewniane, o konstrukcji łatwopalnej. Niestety, bardzo często obiekty sakralne nie są wyposażone w systemy sygnalizacji pożarowej ani inne urządzenia przeciwpożarowe, mają przestarzałe lub wadliwie działające instalacje oraz infrastrukturę, a jednocześnie bogaty, łatwopalny wystrój wnętrz.

Pożar jest największym zagrożeniem dla obiektów sakralnych i znajdujących się w nich zabytków ruchomych oraz nieruchomych, a także dla przebywających osób. Ogień niszczy wszystko na swej drodze, obracając obiekty sakralne i znajdujące się w nich zabytki w popiół. Pożary obiektów sakralnych są bardzo spektakularne i przynoszą znaczne straty materialne, historyczne i kulturowe. Do rzadkości należą pożary świątyń nowych, murowanych, zlokalizowanych w dużych miastach. Najczęściej płoną budowle stare, zabytkowe, wykonane w konstrukcji drewnianej, znajdujące się z dala od miast powiatowych, w związku z czym dojazd służb ratowniczych jest utrudniony.

Regulacje prawne dotyczące zabezpieczeń przeciwpożarowych

Polskie prawo nie wyróżnia dla obiektów sakralnych innych przepisów w zakresie zabezpieczenia przeciwpożarowego niż dla pozostałych obiektów budowlanych. Dodatkowe regulacje dotyczą świątyń zabytkowych i są to te same przepisy, które obejmują inne obiekty zabytkowe.

Podstawowe akty prawne:

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tj. DzU z 2009 r. nr 178, poz. 1380 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tj. DzU z 2013 r. poz. 1340 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tj. DzU z 2013 r. poz. 1409 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tj. DzU z 2015 r. poz. 1422 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU z 2010 r. nr 109, poz. 719 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (DzU z 2009 r. nr 124, poz. 1030 z późn. zm.).

Przepisy dotyczące obiektów zabytkowych i muzealnych:

• Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. DzU z 2014 r., poz. 1446 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (tj. DzU z 2012 r. poz. 987 z późn. zm.).
• Rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 5 sierpnia 2004 r. w sprawie organizacji i sposobu ochrony zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych (DzU nr 212, poz. 2154).
• Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 września 2014 r. w sprawie zabezpieczania zbiorów muzeum przed pożarem, kradzieżą i innym niebezpieczeństwem grożącym ich zniszczeniem lub utratą (DzU z 2014 r. poz. 1269).

Z punktu widzenia formalnego, ustawa o muzeach oraz rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczą tylko tych obiektów sakralnych, które mają status muzeów, a tych jest stosunkowo niewiele. W zakresie wymagań, jakie powinny spełniać zewnętrzne hydranty przeciwpożarowe, ustawa odsyła do rozporządzenia w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę i dróg pożarowych. Zgodnie z tym rozporządzeniem, hydranty zewnętrzne muszą być lokalizowane wzdłuż dróg i ulic oraz przy ich skrzyżowaniach.

Techniczne środki zabezpieczenia przeciwpożarowego w obiektach sakralnych

Techniczne środki zabezpieczenia przeciwpożarowego to urządzenia, sprzęt, instalacje i rozwiązania budowlane służące zapobieganiu powstawania i rozprzestrzeniania się pożarów. Obiekty sakralne, z racji swego przeznaczenia, zawierają pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób niebędących ich stałymi użytkownikami, w związku z czym kwalifikowane są do najwyższej kategorii „zagrożenia ludzi”: ZL I. Kategoria ta obliguje właściciela, zarządcę bądź użytkownika do zapewnienia odpowiedniej liczby gaśnic.

Wymagany sprzęt i systemy:

• Systemy sygnalizacji pożaru (SSP): zapewniają wykrycie zagrożenia we wczesnym jego etapie. Nowoczesne SSP dzięki wczesnej detekcji pożaru umożliwiają szybkie podjęcie działań zapobiegawczych, co pozwala na interwencję w ciągu kilku minut. Główny Konserwator Zabytków w porozumieniu z Komendantem Głównym PSP opracował listę obiektów obligatoryjnie zobowiązanych do ich posiadania.
• Stałe i półstałe urządzenia gaśnicze: związane na stałe z obiektem, zawierające zapas środka gaśniczego i uruchamiane samoczynnie we wczesnej fazie rozwoju pożaru.
• Dźwiękowe systemy ostrzegawcze.
• Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne.
• Systemy oddymiające i zabezpieczające przed zadymieniem.
• Przeciwpożarowe instalacje wodociągowe (hydranty wewnętrzne i zewnętrzne): urządzenia wchodzące w skład instalacji hydrantowej muszą zapewnić dostawę wody gaśniczej w niezbędnej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem.
• Gaśnice: w kościołach przeważnie stosuje się gaśnice „proszkowe” (typu A lub ABC) oraz „śniegowe” (typu C lub BC), które mają najszersze zastosowanie ze względu na swą dużą skuteczność i możliwość gaszenia instalacji i urządzeń będących pod napięciem elektrycznym do 1 kV. Gaśnice powinny być rozmieszczone w miejscach łatwo dostępnych i widocznych, a odległość z każdego miejsca w obiekcie do najbliższej gaśnicy nie powinna być większa niż 30 m.
• Elementy oddzieleń przeciwpożarowych, stosowanie niepalnych materiałów budowlanych, zabezpieczanie konstrukcji i elementów budowlanych środkami ognioochronnymi.

Hydranty wewnętrzne

Hydranty wewnętrzne służą do szybkiego gaszenia pożaru i umożliwiają natychmiastowe podjęcie działań gaśniczych jeszcze przed przybyciem jednostek Państwowej Straży Pożarnej. Oznacza się je symbolami DN25, DN33 oraz DN52. Rozporządzenie wyróżnia też zawór 52, czyli punkt poboru wody bez wyposażenia w wąż pożarniczy. Zasilanie hydrantów wewnętrznych musi być zapewnione co najmniej przez 1 godzinę. Powinny być umieszczane przy drogach komunikacji ogólnej, w szczególności przy wejściach do budynku i klatek schodowych, na korytarzach i przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń produkcyjnych i magazynowych.

Hydranty zewnętrzne

Przeciwpożarowe zaopatrzenie w wodę wymagane jest dla wielu typów zabudowy, w tym dla budynków użyteczności publicznej. Hydranty zewnętrzne oznacza się najczęściej jako DN80 oraz DN100. Ich rozmieszczenie nie jest przypadkowe i powinno zapewniać skuteczne prowadzenie działań gaśniczych. Hydranty lokalizuje się zwykle wzdłuż dróg, w odległości nie większej niż 15 metrów od ich krawędzi oraz w odległości od 5 do 75 metrów od chronionego obiektu. Za zapewnienie odpowiedniego zaopatrzenia w wodę do celów przeciwpożarowych odpowiada gmina.

Wyzwania i rozwiązania w ochronie przeciwpożarowej obiektów sakralnych

Kościoły to specyficzne budowle, zazwyczaj zabytkowe. Tu właśnie przez to, że są zabytkowe, zaczynają się problemy z konserwatorem zabytków, dla którego najlepiej by było, gdyby znaki ewakuacyjne, gaśnice, czujki systemu sygnalizacji pożaru nie istniały, lub były niewidoczne, aby nie przysłaniały zabytkowego piękna danego obiektu.

W przypadku, gdy budynek jest stary i nie posiada hydrantów, ich brak może stanowić naruszenie przepisów, jednak nie zawsze tak jest. Jeżeli obiekt został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w czasie jego powstania i nie był istotnie przebudowywany ani nie zmieniono jego sposobu użytkowania, może on funkcjonować bez hydrantów. W przypadku, gdy wykonanie instalacji hydrantowej jest niemożliwe ze względów technicznych lub ekonomicznych, konieczne jest sporządzenie ekspertyzy technicznej przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Ekspertyza taka musi zostać uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem wojewódzkim PSP i powinna wskazywać rozwiązania zamienne, które muszą zapewniać równoważny poziom bezpieczeństwa pożarowego.

Firma Fireproof oferuje kompleksową obsługę w zakresie instalacji hydrantowych przeciwpożarowych, od projektu dopasowanego do specyfiki obiektu, przez dostawę komponentów, po fachowy montaż systemów. Dodatkowo, firma planuje całą inwestycję, zaczynając od projektu systemu sygnalizacji pożaru, który bezwzględnie należy uzgodnić z Rzeczoznawcą ds. Zabezpieczeń Przeciwpożarowych.

Zagrożenia i przyczyny pożarów

W ostatnim 10-leciu XX w. w wyniku pożarów przestało istnieć w Polsce ponad 50 świątyń. Z analizy pożarów obiektów zabytkowych wynika, że w blisko 60% przypadków przyczyną pożarów są podpalenia, które często są sposobem na zatarcie śladów kradzieży. Do innych, najczęstszych przyczyn pożarów w drewnianych obiektach sakralnych należą:

• Nieostrożność przy posługiwaniu się ogniem otwartym (np. świece).
• Wady urządzeń i instalacji elektrycznych (zwarcia instalacji elektrycznej, wady urządzeń elektrycznych i grzewczych).
• Wadliwe instalacje odgromowe, bądź ich brak.
• Prowadzenie prac niebezpiecznych pod względem pożarowym.
• Instalowanie punktów świetlnych zbyt blisko materiałów palnych.

Budynek świątyni to najczęściej duża otwarta przestrzeń, obejmująca nawę główną i boczne, transept, prezbiterium z apsydą oraz kaplicę, a także zakrystię, przedsionki i pomieszczenia pomocnicze. Taki układ sprzyja swobodnemu rozwojowi pożaru we wszystkich kierunkach. Duże okna witrażowe, a także znaczna wysokość i kubatura budynku ułatwiają ciągły dopływ tlenu do pożaru. Dym w pierwszej fazie pożaru zbiera się przy suficie, przez co pożar jest niewidoczny z zewnątrz. Dopiero po wydostaniu się ognia przez okna, pożar jest widoczny z zewnątrz - jest wtedy zdecydowanie za późno na skuteczną interwencję.

Przykład Bazyliki Mariackiej w Krakowie

Kościół Mariacki jest pod stałym nadzorem i monitoringiem. Systemy są bezpośrednio połączone z dyżurnym Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie, a czas dojazdu jednostki ratowniczo-gaśniczej nie powinien przekroczyć 3 minut. Kościoła strzeże w przestrzeni naw, wież oraz poddasza 300 detektorów - wykrywaczy zagrożenia. Dodatkowym zabezpieczeniem bazyliki są: hydrant wewnętrzny, hydranty zewnętrzne oraz podręczny sprzęt gaśniczy, w tym około 70 gaśnic. Przy wszystkich pracach remontowo-konserwatorskich występuje stały nadzór osób upoważnionych oraz obecność podręcznego sprzętu gaśniczego na wypadek wystąpienia zagrożenia. Systematycznie przeprowadzane są próbne alarmy i szkolenia pracowników, a co kwartał sprzęt przeciwpożarowy przechodzi inspekcję.

Ewakuacja i instrukcje bezpieczeństwa pożarowego

Kolejnym ważnym aspektem jest zapewnienie możliwości sprawnej ewakuacji. W zabytkowych obiektach sakralnych należy wziąć pod uwagę nie tylko ewakuację ludzi (personelu i gości), ale także zbiorów. Zasady i sposoby ewakuacji zbiorów na wypadek powstania zagrożenia określa plan ewakuacji, natomiast sposób ewakuacji ludzi - instrukcja bezpieczeństwa pożarowego.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego, choć wymagana jest dla każdego budynku użyteczności publicznej (lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową), którego kubatura brutto przekracza 1000 m³, w obiektach sakralnych powinna posiadać nieco szerszy zakres. Poza zwięzłą charakterystyką obiektu, zasadami zapobiegania możliwości powstania pożaru i bezpiecznego prowadzenia prac grożących wybuchem pożaru, powinna określać szczegółowe rozwiązania dotyczące ewakuacji ludzi i zbiorów. W przypadku obiektów sakralnych będących budynkami zabytkowymi, w instrukcji powinna znajdować się także informacja o ewentualnych odstępstwach od wymagań prawnych w zakresie przepisów techniczno-budowlanych lub rozwiązań zamiennych w odniesieniu do przepisów przeciwpożarowych. Ponadto, w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego dla takich obiektów, wśród ogólnych zasad postępowania na wypadek powstania pożaru, należy umieścić dodatkowe zasady zabezpieczenia najcenniejszych eksponatów.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego powinna być aktualizowana co dwa lata, a co najmniej raz na dwa lata powinno zostać przeprowadzone praktyczne sprawdzenie organizacji oraz warunków ewakuacji z całego obiektu (w tym wypadku dotyczy to tylko ludzi, gdyż ćwiczenia z użyciem zbiorów mogłyby doprowadzić do ich przypadkowego uszkodzenia bądź zniszczenia).

tags: #hydrant #zabezpiecza #pozarow #bazylike