Rozprzestrzenianie się ognia w przestrzeni mieszkalnej jest zjawiskiem niezwykle dynamicznym i często niedocenianym przez osoby niezwiązane z tematyką bezpieczeństwa pożarowego. Pożar jest szybki! W świadomości społecznej nadal funkcjonuje przekonanie, że pożar rozwija się stopniowo, dając mieszkańcom wystarczająco dużo czasu na reakcję. W rzeczywistości ogień rozprzestrzenia się błyskawicznie i najczęściej nie ma czasu na zabieranie kosztownych rzeczy czy telefonowanie.
W mniej niż 30 sekund mały płomień może zmienić się w duży pożar. Po dwóch minutach ogień może stać się groźny dla życia, a w ciągu zaledwie pięciu minut cały dom może stanąć w płomieniach. Ogień, aby się rozwijać, potrzebuje trzech podstawowych elementów: paliwa, tlenu oraz źródła zapłonu. W przeciętnym domu wszystkie te czynniki są obecne w nadmiarze. Materiały takie jak meble tapicerowane, zasłony, wykładziny czy elementy wyposażenia wykonane z tworzyw sztucznych stanowią łatwopalne paliwo.
Fazy rozwoju pożaru i zjawisko rozgorzenia
Podczas fazy rozprzestrzeniania się, pożar rozwija się pod względem wielkości i stopniowo zajmuje obiekty wokół zarzewia. Mogą się zapalić nawet znajdujące się w pobliżu okładziny ścian, podłogi, wykładziny dywanowe i sufit. W tej fazie pożar jest jeszcze lokalny. Jednak już w ciągu kilkudziesięciu sekund temperatura w pobliżu źródła ognia zaczyna gwałtownie rosnąć, powodując zapłon kolejnych materiałów.
Jednym z najbardziej niebezpiecznych momentów jest tzw. rozgorzenie (flashover). Następuje ono wtedy, gdy temperatura w pomieszczeniu wzrośnie powyżej temperatury samozapłonu wszystkich znajdujących się w nim materiałów palnych. Rozgorzenie może nastąpić w ciągu kilku minut od zapłonu. W tej fazie niemal wszystkie materiały znajdujące się w pomieszczeniu zaczynają jednocześnie się palić, a pożar osiąga swój maksymalny poziom i jest w pełni rozwinięty.
To, czy mały pożar rozprzestrzeni się i dojdzie do rozgorzenia, zależy od tego, jak materiały w jego pobliżu reagują na ogień. Po rozgorzeniu ogień zaczyna obejmować wszystkie materiały palne w pomieszczeniu do momentu, w którym zaczyna brakować tlenu. Żar staje się tak intensywny, że nawet elementy strukturalne budynku mogą zacząć płonąć. Płomienie mogą się wydostać z pomieszczenia do reszty budynku oraz na zewnątrz przez otwarte drzwi i okna, gdzie jest znacznie więcej tlenu.
Przeskok
Zagrożenia dla życia: temperatura i dym
Choć płomienie są najbardziej widocznym elementem, wysoka temperatura i dym są tak samo niebezpieczne. Pożar jest gorący - rozgrzane powietrze jest bardziej groźne niż same płomienie. Zachłyśnięcie się bardzo gorącym powietrzem może spowodować poparzenia płuc. Temperatury w pomieszczeniu objętym ogniem mogą wynosić około 40 stopni Celsjusza na poziomie podłogi i wzrosnąć do ponad 300 stopni na poziomie oczu.
Dym i toksyczne gazy zabijają więcej ludzi niż płomienie. Ogień wytwarza trujące gazy, które powodują dezorientację i senność. W ciągu kilku minut pomieszczenie może wypełnić się gęstym dymem, ograniczając widoczność i utrudniając ewakuację. Osoby przebywające w budynku często tracą zdolność do samodzielnej ucieczki znacznie wcześniej, niż ogień fizycznie do nich dotrze.
Profilaktyka i przygotowanie domu
Aby zminimalizować ryzyko, należy podjąć odpowiednie kroki zapobiegawcze:
- Zainstaluj wykrywacze dymu i tlenku węgla w mieszkaniu, domu i obejściu gospodarskim. Eksploatuj je zgodnie z instrukcją - znacznie zwiększają one szansę przeżycia.
- Zaopatrz dom w podręczne gaśnice (np. proszkowe) i naucz rodzinę posługiwać się nimi. Przestrzegaj terminów badania sprawności gaśnic i ich legalizacji.
- Zapisz i zapamiętaj numer telefonu 998 (Straż Pożarna) oraz 112. Naucz dzieci, jak informować przez telefon o zagrożeniu.
- Poznaj i zapoznaj rodzinę z położeniem głównych wyłączników energii elektrycznej, bezpieczników oraz zaworu instalacji gazowej.
- Ogranicz montowanie na sufitach kasetonów z tworzyw sztucznych, paneli lub boazerii - pod sufitem jest najwyższa temperatura i tą drogą ogień szerzy się najszybciej.
Bezpieczeństwo instalacji i urządzeń grzewczych
Wadliwe przewody i przeciążone gniazdka to częste przyczyny zapłonu. Należy przestrzegać następujących zasad:
- Sprawdzaj regularnie instalację elektryczną, przedłużacze i gniazdka. Nie naprawiaj bezpiecznika drutem ("watowanie").
- Nie przeciążaj sieci elektrycznej - nie włączaj kilku odbiorników o dużej mocy do jednego gniazdka.
- Zachowuj ostrożność przy używaniu przenośnych grzejników elektrycznych, gazowych i piecyków naftowych. Umieszczaj je nie bliżej niż 15 cm od materiałów palnych (firany, meble).
- Upewnij się, że wentylacja jest właściwa, a podłoga i ściany przy piecykach są dobrze izolowane.
- Gromadź popiół wyłącznie w metalowych pojemnikach w oddaleniu od budynków.
- Nigdy nie pal w domu, w którym używany jest tlen. Nie pal w łóżku i zachowaj czujność.
Zasady ewakuacji i ratunku
W przypadku pożaru pierwsze minuty są decydujące. Kluczowe jest szybkie wykrycie zagrożenia i natychmiastowa ewakuacja.
| Sytuacja | Zalecane działanie |
|---|---|
| Wykrycie małego ognia | Użyj wody lub gaśnicy. Nigdy nie gaś urządzeń elektrycznych wodą! Tłuszcz w kuchni gaś solą, sodą lub przykryj naczynie pokrywką. |
| Pali się ubranie na Tobie | Zatrzymaj się, połóż na ziemi i obracaj do chwili zduszenia ognia. Ucieczka tylko zwiększy płomień. |
| Ewakuacja z dymem | Przemieszczaj się blisko przy podłodze (czołgając się). Zakryj usta i nos ręcznikiem, okryj się czymś niepalnym lub mokrym kocem. |
| Zablokowana droga wyjścia | Uszczelnij drzwi i kanały wentylacyjne, otwórz okno i wzywaj pomoc (np. białe prześcieradło w oknie). Nie zamykaj się w łazience bez okna. |
Określ w domu co najmniej dwie drogi ewakuacyjne i przetrenuj je z rodziną dwa razy w roku. Nie zabijaj okien gwoździami, nie montuj stałych krat i nie zastawiaj korytarzy sprzętami - to spowalnia ratowników i odcina drogę ucieczki. Uciekając, o ile to możliwe, zamykaj za sobą wszystkie drzwi. Zamknięte drzwi spowolnią rozprzestrzenianie się ognia o kilka minut.
Postępowanie w gospodarstwach rolnych
Jeśli mieszkasz poza obszarem zwartej zabudowy, np. pod lasem, stwórz strefę bezpieczeństwa oddzielającą dom od palnej roślinności. W przypadku konieczności ratowania inwentarza:
- Wyprowadź konie i krowy z narzuconymi na łby kocami.
- Owce i barany wyprowadzaj, zaczynając od przewodnika stada.
Przeskok
Działania po ugaszeniu pożaru
Gdy ogień zostanie opanowany, nie wchodź do zniszczonego budynku, dopóki służby nie stwierdzą, że jest to bezpieczne. Zachowaj czujność, gdyż elementy konstrukcyjne (dachy, stropy) mogą być osłabione.
Kluczowe kroki po pożarze:
- Nie włączaj instalacji elektrycznej ani żadnych urządzeń przed sprawdzeniem ich przez fachowca.
- Wyrzuć produkty żywnościowe, napoje i lekarstwa narażone na wysoką temperaturę i dym (również zawartość lodówki). Nie zamrażaj ponownie rozmrożonej żywności.
- Jeśli w budynku znajduje się sejf lub metalowa skrzynia, nie próbuj ich otwierać. Przez wiele godzin może utrzymywać się w nich bardzo wysoka temperatura.
- Skontaktuj się z firmą ubezpieczeniową przed wyrzuceniem zniszczonych przedmiotów. Przeprowadź inwentaryzację mienia.
- W razie potrzeby zwróć się do władz gminy lub Centrum Zarządzania Kryzysowego o pomoc socjalną, żywność lub miejsce do spania.