Ochotnicza Straż Pożarna (OSP) jest organizacją pozarządową utworzoną na takich samych zasadach jak stowarzyszenie. Jej kluczową misją jest podejmowanie działań w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska. Ze względu na charakter swojej działalności, OSP kwalifikuje się do ubiegania się o status Organizacji Pożytku Publicznego (OPP). Uzyskanie statusu OPP to dla wielu organizacji jeden z ważniejszych celów, umożliwiający rozwój i zwiększenie możliwości finansowania oraz podnoszący wiarygodność w oczach darczyńców i partnerów.
Czym jest Organizacja Pożytku Publicznego?
Działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie. Do organizacji pozarządowych zalicza się także stowarzyszenia niedziałające w celu osiągnięcia zysku, w tym ochotnicze straże pożarne (zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie - dalej jako u.p.p.w.). Działalność pożytku publicznego, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1 u.p.p.w., nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej i może być prowadzona jako działalność nieodpłatna lub jako działalność odpłatna (art. 6 u.p.p.w.).
Korzyści ze statusu OPP
Jednym z najważniejszych uprawnień organizacji pożytku publicznego jest możliwość zbierania środków z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych. Aby móc przyjmować ten procent, organizacja musi posiadać status OPP oraz znaleźć się w wykazie organizacji pożytku publicznego uprawnionych do korzystania z alokacji za dany rok podatkowy. Wykaz ten prowadzi Dyrektor Narodowego Instytutu Wolności (NIW) i jest publikowany na stronach NIW.
Aby móc ubiegać się o 1,5% podatku w kolejnym roku rozliczeniowym (za rok bieżący), nowa OPP, która rejestruje status w danym roku, musi uzyskać wpis do KRS o statusie OPP najpóźniej do 30 listopada tego roku. To pozwoli jej znaleźć się w wykazie uprawnionych organizacji.
Wymogi dla OSP ubiegającej się o status OPP
Ochotnicza Straż Pożarna, jako organizacja pozarządowa, może starać się o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów. Należą do nich:
- Dwuletni okres nieprzerwanej działalności: OSP mogą uzyskać status organizacji pożytku publicznego pod warunkiem, iż działalność pożytku publicznego na rzecz ogółu społeczności prowadzona jest nieprzerwanie przez co najmniej 2 lata (art. 22 ust. 1 u.p.p.w.).
- Prowadzenie działalności statutowej w sferze pożytku publicznego: Organizacja musi prowadzić działalność społeczną, edukacyjną, kulturalną lub innego rodzaju, wymienioną w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
- Prowadzenie pełnej księgowości: Warunkiem uzyskania OPP jest prowadzenie pełnej księgowości i składanie corocznych sprawozdań finansowych oraz merytorycznych. OSP musi prowadzić księgowość, a w przypadku ubiegania się o status OPP nie wystarczy prowadzenie Uproszczonej Ewidencji Przychodów i Kosztów (UEPiK).
- Dostosowanie statutu: Statut OSP jest podstawowym wymaganym dokumentem w każdej jednostce. Reguluje zasady działania i ułatwia sprawne zarządzanie. Stowarzyszenie ubiegające się o status OPP powinno w treści statutu zamieścić postanowienia dotyczące zakazów, o których stanowi art. 20 ust. 1 pkt 6 lit. a-d u.p.p.w. Zakazy te obejmują między innymi:
- zakaz udzielania pożyczek lub zabezpieczania zobowiązań majątkiem organizacji w stosunku do jej członków, członków organów lub pracowników oraz osób im bliskich,
- zakaz przekazywania majątku organizacji na rzecz jej członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach,
- zakaz wykorzystywania majątku na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika ze statutowego celu organizacji,
- zakaz zakupu towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie organizacji, członkowie jej organów lub pracownicy oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich lub po cenach wyższych niż rynkowe.
- Autonomia organu kontroli: W OSP, jak w każdym stowarzyszeniu, organem obowiązkowym jest komisja rewizyjna. Jej członkowie nie mogą w ogóle pobierać wynagrodzenia za pełnienie funkcji w tym organie kontroli wewnętrznej.
Procedura ubiegania się o status OPP
Złożenie wniosku do KRS
Organizacja pozarządowa, w tym OSP, ma status OPP, kiedy spełnia wymogi ustawy o działalności pożytku oraz uzyskała potwierdzenie tego faktu w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). Status uzyskuje się na wniosek - zainteresowana organizacja musi wystąpić do KRS o jego nadanie. OSP uzyskuje status organizacji pożytku publicznego z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego.
Wymagane formularze i załączniki
Wniosek o rejestrację statusu OPP składa się z urzędowych formularzy oraz z załączników. Nie ma obowiązku używania oryginalnych, barwnych formularzy; można użyć formularzy, które zostały skserowane lub wydrukowane.
Formularze
Do dokonania wpisu w KRS należy złożyć:
- Formularze KRS-Z20 oraz KRS-W-OPP. Zgłoszenie tych zmian podlega opłaceniu.
- W załączniku KRS-W-OPP należy wpisać odpowiednie kody Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). Można go znaleźć np. poprzez wyszukiwarkę internetową. Sąd bada, czy wpisane działania mieszczą się w sferze pożytku publicznego i czy znajdują swoje odzwierciedlenie w sprawozdaniu merytorycznym z działalności i innych dokumentach składanych jako załączniki.
Załączniki
Do wniosku o status OPP należy dołączyć:
- Zmieniony statut (jeżeli organizacja musiała zmienić statut, aby wprowadzić w nim odpowiednie zapisy wymagane dla OPP).
- Oświadczenie członków zarządu o niekaralności (zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 pkt 6 lit. a-d u.p.p.w.). Wymóg niekaralności członków zarządu jest nową zasadą wprowadzoną przez nowelizację ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Do wniosku o status OPP dołącza się oświadczenia o niekaralności, pomimo tego, że takie zapisy znajdują się w statucie, formułując ogólną zasadę. Praktyka pokazuje, że nie jest konieczne uzyskanie zaświadczenia o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego.
- Oświadczenie członków organu kontroli lub nadzoru (komisji rewizyjnej) o niekaralności oraz niepozostawaniu w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu, braku pokrewieństwa, powinowactwa i podległości z tytułu zatrudnienia wobec członków zarządu (zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 pkt 6 lit. a-d u.p.p.w.).
- Oświadczenie członków zarządu, że cały dochód (nadwyżka przychodów nad kosztami) organizacji jest przekazywany na działalność pożytku publicznego (zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 pkt 6 lit. a-d u.p.p.w.).
- Oświadczenie członków zarządu, że działalność gospodarcza (o ile organizacja ją prowadzi) jest działalnością dodatkową w stosunku do działalności statutowej (zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 6 lit. a-d u.p.p.w.).
Brak opłat sądowych
Organizacja, która ubiega się o nadanie statusu organizacji pożytku publicznego, nie ponosi związanych z tym opłat sądowych.
Rozpatrzenie wniosku przez KRS
Termin rozpatrzenia
Zgodnie z art. 20a ustawy o KRS, sąd rejestrowy ma 7 dni na rozpoznanie wniosku. Oznacza to, że najpóźniej siódmego dnia referendarz sądowy bądź sędzia podejmuje decyzję i wydaje postanowienie. Jeżeli wniosek musi być poprawiony lub uzupełniony, powinien zostać rozpoznany w ciągu 7 dni od usunięcia przeszkody przez wnioskodawcę.
Postępowanie w przypadku braków formalnych
Wniosek złożony nie na urzędowym formularzu, złożony na formularzu nieprawidłowo wypełnionym lub nienależycie opłacony jest zwracany bez wzywania do uzupełnienia braków (art. 19 ust. 3 ustawy o KRS). Wniosek zwrócony jest traktowany tak, jakby w ogóle nie był złożony, a opłata, jeśli została wniesiona, jest zwracana. Dla osób, które po raz pierwszy dokonują rejestracji, ustawodawca wprowadził wyjątek: w razie zwrócenia wniosku przy pierwszym wpisie do rejestru, może on być ponownie złożony w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia o zwrocie. Jeżeli wniosek nie jest dotknięty brakami, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Zasada ta nie obowiązuje w razie kolejnego zwrotu wniosku. Na zarządzenie o zwrocie wniosku przysługuje zażalenie.
Merytoryczne badanie wniosku
Jeżeli wniosek nie został zwrócony z powodu braków formalnych, sąd rozpoznaje go merytorycznie. Sąd bada, czy dołączone do wniosku dokumenty są zgodne pod względem formy i treści z przepisami prawa. Sąd sprawdza też, czy wskazane we wniosku dane osobowe osób fizycznych są prawdziwe. Bada również prawdziwość danych innych podmiotów: nazwę, numer REGON oraz numer KRS, jeżeli podmiot jest już zarejestrowany. Poza tym sąd bada, czy zgłoszone dane są zgodne z rzeczywistym stanem, jeżeli ma w tym względzie uzasadnione wątpliwości (art. 23 u.p.p.w.).
Decyzja sądu i środki odwoławcze
Jeżeli sąd uzna, że wniosek jest zgodny z prawem, a dane w nim podane nie budzą wątpliwości pod względem zgodności z rzeczywistym stanem, wówczas wydaje postanowienie o wpisie podmiotu do Krajowego Rejestru Sądowego. Postanowienie to jest skuteczne i wykonalne z chwilą wydania - stowarzyszenie/fundacja uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do KRS, bez konieczności uprawomocnienia się orzeczenia.
Z Krajowego Rejestru Sądowego OSP otrzymuje informację o decyzji podjętej przez referendarza sądowego, np. wezwanie do zmiany statutu. Jeśli organizacja nie zgadza się z tą decyzją, może zaskarżyć ją do sądu rejonowego w ciągu 7 dni od daty otrzymania decyzji (np. przyjęcia listu poleconego). Wniesienie skargi powoduje, że orzeczenie referendarza sądowego traci moc. Sąd rejonowy rozpatruje skargę jako sąd pierwszej instancji. Od postanowienia wydanego przez sąd rejonowy przysługuje zażalenie do sądu okręgowego (druga instancja). W postępowaniu rejestrowym od postanowień sądu drugiej instancji w sprawie wpisu do rejestru przysługuje również kasacja do Sądu Najwyższego.