Zespół stresu pourazowego (PTSD), potocznie nazywany traumą, to silny uraz psychiczny. Jest on spowodowany nagłym, krytycznym wydarzeniem, takim jak wypadek, klęska żywiołowa (np. powódź, pożar) czy sytuacja przemocy. Konsekwencją tego urazu są reakcje zaburzające psychosomatyczne funkcjonowanie jednostki. Do najczęściej występujących reakcji należą: ponowne przeżywanie traumatycznej sytuacji, odrętwienie i unikanie kontaktu oraz reakcji emocjonalnych, a także nadmierne pobudzenie.
Badania nad cechami temperamentu a objawami PTSD
Przeprowadzono szczegółowe badania mające na celu zweryfikowanie relacji między cechami temperamentu, zgodnie z Regulacyjną Teorią Temperamentu (RTT), a objawami zespołu stresu pourazowego (PTSD) według klasyfikacji DSM-5. Badania te, obejmujące zarówno analizy metaanalityczne, jak i empiryczne, dostarczają istotnych informacji na temat interakcji między predyspozycjami temperamentalnymi a rozwojem i utrzymywaniem się symptomów PTSD po doświadczeniu traumatycznych wydarzeń. Choć szczegółowe dane dotyczące autorów (Kaczmarek, Kaźmierczak, Strelau) oraz dokładnego roku 2009 nie są bezpośrednio przypisane do niniejszego abstraktu, to przedstawione poniżej badanie wpisuje się w szerszy kontekst prac nad temperamentem i traumą, w którym wymienieni badacze są aktywni.
Cel badania
Głównym celem prowadzonych studiów była weryfikacja związków między cechami temperamentu, definiowanymi w oparciu o Regulacyjną Teorię Temperamentu (RTT), a objawami zespołu stresu pourazowego (PTSD), zgodnie z klasyfikacją DSM-5.
Metodologia
Badania zostały przeprowadzone w trzech odrębnych częściach.
- Pierwsza część obejmowała metaanalizę dotychczasowych badań nad relacjami między cechami temperamentu a objawami PTSD.
- Druga część skupiała się na modyfikacji kwestionariusza FCB-TI, który służy do operacjonalizacji cech RTT.
- Trzecia część to właściwe badanie empiryczne, przeprowadzone z wykorzystaniem zmodyfikowanej wersji FCB-TI(R) oraz objawów PTSD, określonych zgodnie z kryteriami DSM-5. Wyniki tych badań zostały następnie włączone do końcowej metaanalizy.
Próby badawcze
W pierwszej metaanalizie wykorzystano dane z 19 badań i 26 różnych grup, obejmujących łącznie 4746 osób (2077 kobiet i 2722 mężczyzn) w wieku od 13 do 85 lat.
W celu modyfikacji kwestionariusza FCB-TI, oddzielnie przebadano trzy różne grupy:
- grupę pilotażową,
- grupę walidacyjną,
- oraz grupę normalizacyjną (ta ostatnia we współpracy z Pracownią Testów Psychologicznych PTP).
W końcowym badaniu empirycznym wzięły udział dwie odmienne próby:
- 301 osób, które przeżyły wypadki komunikacyjne, pochodzące z Warszawy i okolic (169 kobiet, 132 mężczyzn, w wieku 18-68 lat).
- 303 ofiary powodzi z Sandomierza i okolic (173 kobiety, 130 mężczyzn, w wieku 18-85 lat).
Główne wyniki
Wyniki obu metaanaliz wykazały istotne związki wszystkich cech temperamentu z objawami PTSD. W trakcie modyfikacji kwestionariusza FCB-TI opracowano jego nową wersję, składającą się ze 100 pozycji z 4-stopniową skalą odpowiedzi, mierzącą siedem cech temperamentu. Sześć z nich było analogicznych do wersji oryginalnej, a jedna, rytmiczność, została dodana.
Finalne badanie ujawniło:
- Istotne związki między cechami temperamentu a objawami PTSD.
- Efekt moderujący reaktywności emocjonalnej na związek między ekspozycją na traumę a objawami PTSD.
- Istotny związek zharmonizowanej struktury temperamentu o niskich możliwościach przetwarzania stymulacji z objawami PTSD.
Wnioski
Przedstawione wyniki pozwalają na uściślenie relacji między cechami temperamentu a objawami PTSD. Podkreślają one znaczenie indywidualnych różnic w temperamencie dla zrozumienia i przewidywania reakcji na traumatyczne wydarzenia.
Inne powiązane badania nad traumą i PTSD
W kontekście badań nad traumą i PTSD, wiele uwagi poświęcono różnym aspektom zaburzeń oraz metodom ich diagnozy i interwencji. Wśród licznych publikacji, znajdują się prace poruszające kwestie pomiaru symptomów, adaptacji narzędzi diagnostycznych oraz wpływu czynników indywidualnych i społecznych na przebieg traumy.
Pomiar symptomów PTSD u dzieci (Magdalena Kaczmarek, 2005)
Ważnym wkładem w tę dziedzinę są badania dotyczące pomiaru symptomów zaburzenia stresowego pourazowego u dzieci w wieku szkolnym. W 2005 roku, Magdalena Kaczmarek i Bogdan Zawadzki opublikowali pracę w czasopiśmie „Psychologia, Edukacja i Społeczeństwo”, w której przedstawili adaptację „UCLA PTSD Index for DSM IV” oraz konstrukcję Kwestionariusza symptomów PTSD u dzieci w wersjach czynnikowej i klinicznej. Jest to kluczowe dla wczesnej diagnostyki i interwencji.
Polska adaptacja Kwestionariusza Ujawnienia Traumy (Izabela Kaźmierczak, 2021)
W 2021 roku, w „Psychiatrii Polskiej”, ukazała się praca współautorstwa Izabeli Kaźmierczak (Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej) dotycząca polskiej adaptacji Kwestionariusza Ujawnienia Traumy (DTQ). Badanie to, prowadzone przez Marcina Rzeszutka i współpracowników, ma na celu dostosowanie narzędzi diagnostycznych do specyfiki kulturowej i językowej, co jest niezbędne dla rzetelnej oceny doświadczeń traumatycznych.
Wpływ potrzeby stymulacji na ekspozycję na zdarzenia traumatyczne (2009)
W 2009 roku, w „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Psychologica”, ukazała się praca Bohdana Dudka i Katarzyny Wojteckiej na temat potrzeby stymulacji a ekspozycji na zdarzenia traumatyczne. Badanie to, choć nie bezpośrednio związane z RTT, wskazuje na znaczenie indywidualnych różnic w przetwarzaniu bodźców w kontekście traumy, co rezonuje z ogólną tematyką temperamentu.
Badania nad wczesną emeryturą policjantów a zaburzenia lękowe (Jan Strelau, 2016)
W 2016 roku, Jan Strelau (SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny) wraz z Martyną Mikulską, opublikował w „Przeglądzie Psychologicznym” artykuł dotyczący powodów przechodzenia na wcześniejszą emeryturę w grupie policjantów z diagnozą zaburzenia lękowego. Badanie to, choć skupia się na specyficznej grupie zawodowej i zaburzeniach lękowych, podkreśla długoterminowe konsekwencje stresu i traumy w kontekście zawodowym, co pośrednio odnosi się do zagadnienia PTSD i cech osobowości.
tags: #kaczmarek #kazmierczak #strelau #2009 #pozar