Zmiany w przepisach dotyczących odszkodowań dla strażaków OSP
W ostatnich latach nastąpiły istotne zmiany w przepisach dotyczących świadczeń odszkodowawczych dla strażaków ochotniczych straży pożarnych (OSP), którzy ulegli wypadkowi w trakcie działań ratowniczych, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) orzekł, że wójt nie ma uprawnień do ustalenia i wypłaty odszkodowania dla strażaka OSP w związku z wypadkiem. Organem właściwym w tej sprawie jest komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej (PSP). Zdaniem sądu, za wypłatę odszkodowania w postępowaniach niezakończonych odpowiedzialny jest właściwy komendant wojewódzki PSP, nawet jeśli do wypadku doszło przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. NSA przypomniał, że wraz z wejściem w życie tej ustawy zmianie uległa właściwość rzeczowa organu do wypłaty jednorazowych odszkodowań strażakowi ratownikowi OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu i doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu.
„Skoro ustawodawca w przepisach intertemporalnych ww. ustawy nie wskazał, że do spraw dotyczących ustalenia i wypłaty jednorazowych odszkodowań strażakowi ratownikowi OSP, wszczętych i nie zakończonych przed wejściem w życie ustawy o ochronie przeciwpożarowej należy stosować przepisy ustawy obowiązującej uprzednio (tj. ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej) brak jest podstaw by takowe założenie przyjąć” - stwierdził sąd.
Rodzaje świadczeń przysługujących strażakom ratownikom OSP
Zgodnie z art. 13 ust. obowiązujących przepisów, strażakowi ratownikowi OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu i doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu, przysługują następujące świadczenia:
- Jednorazowe odszkodowanie w razie doznania stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.
- Renta z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy.
- Odszkodowanie z tytułu szkody w mieniu.
Jednorazowe odszkodowanie
Jednorazowe odszkodowania przysługują na zasadach określonych w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. Odszkodowanie to ustala się na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wypłaca je gmina w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent uszczerbku na zdrowiu (od 1.04.2016 r. do 31.03.2017 r. wynosi 780 zł).
Gmina powołuje zespół powypadkowy, który ustala czas, miejsce i okoliczności wypadku. Stopień uszczerbku na zdrowiu bada komisja lekarska. Po przeanalizowaniu protokołu powypadkowego oraz orzeczenia lekarskiego, gmina wydaje orzeczenie o odszkodowaniu.
Renta z tytułu niezdolności do pracy
Renty wypłacane są przez zakłady ubezpieczeniowe na wniosek strażaka w oparciu o przepisy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach. Niezdolność do pracy będąca efektem wypadku podczas akcji ratowniczej lub ćwiczeń może być całkowita lub częściowa, a także trwała lub okresowa.
Odszkodowanie z tytułu szkody w mieniu
Odszkodowania te wypłaca gmina, a jeśli OSP jest włączona do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego (KSRG), wypłaca je komendant wojewódzki PSP. Przy utracie mienia lub całkowitym jego zniszczeniu odszkodowanie ustala się według aktualnej ceny jego zakupu (biorąc pod uwagę stopień zużycia). Jeśli mienie zostało jedynie uszkodzone, odszkodowanie stanowi zwrot kosztów naprawy.
Rekompensata pieniężna - nowe świadczenie dla OSP
Wymienione powyżej świadczenia pieniężne były do niedawna jedynymi źródłami dochodu strażaka, którymi mógł się wspomagać po wypadku. Zmiana przepisów w zakresie zaopatrzenia finansowego poszkodowanych strażaków zainicjowana została przez strażaków z OSP Ustronie Morskie po tym, jak jeden z druhów uległ wypadkowi w czasie akcji. ZUS przyznał mu zasiłek chorobowy w wysokości 80% z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, ale w sytuacji gdyby wypadkowi uległ strażak bezrobotny, nie miałby prawa do żadnego świadczenia. Sąd Okręgowy w Koszalinie, mając na uwadze powyższe okoliczności, zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym.
Nowelizacja ustawy o ochronie przeciwpożarowej z dnia 15 maja 2015 r. przyznała ochotnikom bez prawa do wynagrodzenia i zasiłków świadczenie nazwane rekompensatą pieniężną. Rekompensata przyznawana jest na wniosek strażaka OSP, którego wzór stanowi załącznik nr 1 lub 2 do rozporządzenia w sprawie przyznawania tej rekompensaty. Do wniosku trzeba załączyć protokół powypadkowy, zaświadczenie lekarskie lub inny dokument medyczny potwierdzający, jaki był czas niezdolności do pracy strażaka.
Rekompensatę dla członka OSP ustala i wypłaca gmina. Zgodnie z rozporządzeniem jest to zadanie zlecone, na które gminy otrzymują dotację z budżetu państwa. Jednostkom OSP włączonym do Krajowego Systemu Ratownictwa Gaśniczego rekompensatę ustala i wypłaca komendant wojewódzki PSP.
Trzeba zaznaczyć, że świadczenie wynikające z art. 26a ustawy o ochronie przeciwpożarowej nie wyłącza świadczenia odszkodowawczego przysługującego członkom OSP w związku z ubezpieczeniem wykupionym przez gminę.
Jak to jest – sesja informacyjna na temat wstąpienia do ochotniczej straży pożarnej
Karta wypadku - kluczowy dokument w procesie odszkodowawczym
W trudnych życiowych momentach, zwłaszcza po wypadku, często zapominamy o terminach i konieczności przedłożenia ważnych dokumentów. Warto zatem wiedzieć, jak prawidłowo postąpić, by otrzymać odszkodowanie. Kluczowym dokumentem w procesie ubiegania się o odszkodowanie jest karta wypadku lub protokół powypadkowy, w zależności od formy zatrudnienia.
Co to jest karta wypadku i kiedy jest stosowana?
Karta wypadku jest formularzem, który uzupełniamy po wystąpieniu nieszczęśliwego wypadku. Służy ona określeniu szkody czy doznanego uszczerbku na zdrowiu. Karta wypadku wypełnia się w nieprzekraczanym czasie 14 dni od momentu jego wystąpienia. Dotyczy ona osób zatrudnionych na umowie innej niż umowa o pracę, dzieci w czasie nauki szkolnej oraz poza nią, a także wyjazdów. W kontekście strażaków OSP, którzy zazwyczaj nie są zatrudnieni na umowę o pracę w ramach swoich obowiązków w OSP, karta wypadku jest właściwym dokumentem.
Jeśli poszkodowany był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, wówczas konieczne jest wypełnienie protokołu powypadkowego. Zatem, gdy dojdzie do wypadku, trzeba na początku ustalić, w jaki sposób należy zgłosić takie zdarzenie, aby przygotować odpowiednie dokumenty.
Obowiązki i terminy zgłoszenia wypadku
Na zgłoszenie wypadku mamy nieprzekraczalny termin 14 dni. Należy brać pod uwagę, że to, kiedy karta wypadku musi być wypełniona, zależy bezpośrednio od rodzaju umowy, na podstawie której była zatrudniona konkretna osoba. W przypadku OSP, termin 14 dni jest również wiążący. Po wystąpieniu wypadku, jeśli stan zdrowia na to pozwala, należy jak najszybciej zgłosić go przełożonemu (np. naczelnikowi OSP lub komendantowi akcji). Miejsce wypadku powinno zostać zabezpieczone tuż po zdarzeniu.
Postępowanie powypadkowe, w tym sporządzenie karty wypadku, należy do obowiązków podmiotu, na rzecz którego wykonywano pracę bez nawiązanego stosunku pracy (np. gmina lub PSP, w zależności od przypadku).
Wypełnianie karty wypadku - wymagane informacje
Poprawnie wypełniona karta wypadkowa musi zawierać szczegółowe dane. Oto najważniejsze elementy:
- Informacje dotyczące płatnika: PESEL, NIP, REGON.
- Informacje dotyczące osoby poszkodowanej: PESEL, tytuł ubezpieczenia wypadkowego, numer pozycji oraz pełen tytuł ubezpieczenia społecznego.
- Opis zdarzenia: Określenie okoliczności, przyczyny, czasu i miejsca wypadku. Kluczowe jest dokładne przedstawienie informacji o tym, jak doszło do wypadku, co ma duże znaczenie w kontekście oceny dokumentacji przez ubezpieczyciela.
- Informacje o doznanym urazie: Typ urazu, którego doznał poszkodowany.
- Świadkowie: W sytuacji, gdy w zdarzeniu brali udział świadkowie, taka informacja również powinna się pojawić, wraz z danymi kontaktowymi.
- Zgłaszający formularz: Imię i nazwisko osoby zgłaszającej.
- Formalności końcowe: Podpisy, daty oraz pozostałe wymagane informacje.
Zadaniem karty wypadku jest ustalenie okoliczności zajścia zdarzenia oraz uznanie zasadności wypłacenia należnego świadczenia. Ubezpieczyciel musi wykluczyć działania na własną niekorzyść, działania ryzykowne, jak np. jazda pod wpływem alkoholu, czy branie czynnego udziału w bójkach lub rozruchach.
Procedura po wypełnieniu karty wypadku
Karta wypadkowa powinna zawierać 3 egzemplarze - jeden zostaje z osobą poszkodowaną, drugi skierowany zostaje do ubezpieczyciela, trzeci natomiast - skierowany zostaje do ZUS-u lub pozostaje w dokumentacji powypadkowej.
Wzór karty wypadku możemy pobrać ze strony Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Wiele towarzystw ubezpieczeniowych również posiada na swoich stronach gotowe formularze kart wypadkowych, co znacznie ułatwia samo zgłoszenie.
Jako poszkodowany masz prawo zgłosić uwagi i zastrzeżenia do ustaleń zawartych w karcie wypadku. Dodatkowe informacje, które mogą być zawarte w dokumentacji, to zastrzeżenia zgłoszone przez uprawnionego do ustalenia okoliczności wypadku oraz spis wyjaśnień świadków.
Dodatkowe zabezpieczenia i ważne aspekty
Korzystając z jakiejkolwiek polisy, trzeba brać pod uwagę, że na ubezpieczonym ciążą określone obowiązki, które wpływają na szansę uzyskania odszkodowania. Przy obowiązkowych polisach, jak ubezpieczenie OC, obowiązki leżące po stronie ubezpieczonego są zapisane w przepisach prawa. Podobnie jest w przypadku kart wypadków, gdzie termin zgłoszenia jest kluczowy.
Dodatkowym zabezpieczeniem przed nieszczęśliwymi wypadkami są polisy NNW (Następstw Nieszczęśliwych Wypadków). Wybierając produkt na odpowiednich warunkach, można zdecydować się na taki, który zapewni odpowiedni zakres ochrony. Ważne jest, aby postępowanie powypadkowe przebiegło w sposób przepisowy, a dokumentacja powypadkowa była sporządzona rzetelnie.
Jeśli prowadzisz działalność pozarolniczą i miałeś wypadek przy wykonywaniu tej działalności, masz prawo skorzystać ze świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.