Kaski Strażackie – Informacje, Budowa i Zastosowanie

Spadające przedmioty, uderzenia o wystające elementy konstrukcyjne lub o przemieszczające się obiekty mogą powodować poważne obrażenia skóry głowy, kości czaszki, kręgów szyi oraz mózgu. Urazy głowy stanowią około 12% zgłoszonych wypadków na stanowisku pracy, plasując się na trzecim miejscu pod względem częstotliwości. Co więcej, aż 28% śmiertelnych wypadków związanych jest z urazami głowy.

Hełmy ochronne są kluczowym elementem środków ochrony indywidualnej. Standardowo zaliczane są do II kategorii środków ochrony. Jednak w przypadku, gdy są przeznaczone do ochrony przed:

• środowiskiem o wysokiej temperaturze, którego skutki są porównywalne do działania powietrza o temperaturze wynoszącej co najmniej 100 ℃,
• upadkiem z wysokości,
• porażeniem prądem elektrycznym i pracami pod napięciem,

wówczas zaliczane są do III kategorii.

Nazewnictwo i rodzaje hełmów ochronnych

W potocznym nazewnictwie często funkcjonują określenia takie jak „kaski ochronne” czy „hełmy ochronne”. Różnica między hełmem a kaskiem dotyczy głównie zastosowania w różnych warunkach pracy i wymogów norm. Na przykład, norma dla kasków alpinistycznych (EN 12492) narzuca obowiązek stosowania pasków podbródkowych, czego nie ma w normie dla przemysłowych hełmów ochronnych (EN 397).

Różne środowiska i rodzaje aktywności stwarzają odmienne zagrożenia, dlatego jeden model hełmu nie sprawdzi się w każdym przypadku. Współczesne rozwiązania obejmują kaski z przełącznikiem wyboru normy, umożliwiające dostosowanie do wymagań norm EN 397 lub EN 12492, co świadczy o rosnącej elastyczności sprzętu ochronnego.

Kluczowe różnice między normami EN 397 a EN 12492

Normy te definiują szczegółowe testy i kryteria dla różnych scenariuszy, co przekłada się na konkretne różnice w konstrukcji hełmów:

Amortyzacja uderzeń:

• Wg normy EN 397: Na hełm upuszcza się ciężar o masie 5 kg z wysokości 1 metra. Mierzona siła przenoszona na głowę nie może przekroczyć 5 kN. Hełm musi przejąć i absorbować większość energii uderzenia.
• Wg normy EN 12492: Na hełm upuszcza się ciężar o masie 5 kg z wysokości 2 metrów, co oznacza znacznie silniejsze uderzenie, przy którym na głowę może zostać przeniesiona siła do 10 kN. Dodatkowo, test odporności na przebicie polega na upuszczeniu ostrego elementu o masie 3 kg z wysokości 1 metra na dowolne miejsce skorupy, nie tylko na wierzch, co zapewnia ochronę przed uderzeniami z boków.

Pasek podbródkowy:

• Wg normy EN 397: Wytrzymałość paska podbródkowego jest ograniczona do mniej niż 25 kg (odskoczy przy sile ok. 150-250 N), aby uniknąć uduszenia w przypadku zaczepienia hełmu.
• Wg normy EN 12492: Wytrzymałość paska podbródkowego to ponad 50 kg (około 500 N), co gwarantuje, że kask nie spadnie z głowy podczas upadku lub wstrząsu. Jest to kluczowe w pracy na wysokości.

Wentylacja:

• Wg normy EN 397: Wentylacja jest opcjonalna, a całkowita powierzchnia otworów musi mieścić się w zakresie 1,5 cm² do 4,5 cm².
• Wg normy EN 12492: Wentylacja jest obowiązkowa i wymaga minimalnej powierzchni wentylacyjnej 4 cm².

Hełmy zgodne z normą EN 397 są stosowane na placach budowy, w fabrykach, górnictwie, gdzie głównym zagrożeniem są spadające przedmioty. Kaski zgodne z normą EN 12492 są przeznaczone do pracy na wysokości, wspinaczki, alpinizmu czy ratownictwa, gdzie kluczowe jest utrzymanie kasku na głowie i ochrona przed uderzeniami z różnych stron.

Historia i ewolucja hełmów strażackich

Historia hełmów strażackich sięga przełomu XVII i XVIII wieku. Od tego momentu nieraz zmieniały swój kształt, kolor i wygląd. Na początku XIX wieku klasyczne hełmy były wykonane ze skóry i metalu, z szerokim rondem chroniącym przed odłamkami, wodą i żarem. W XX wieku, dzięki wynalezieniu nowych materiałów takich jak aluminium, włókno szklane i różne tworzywa sztuczne, możliwe stało się zwiększenie trwałości hełmów. Mimo to, strażacy długo opierali się nowym stylom, preferując tradycyjne skórzane okrycia głowy. Producenci rozwiązali ten problem, tworząc hełmy z nowych materiałów i technologii, ale z zachowaniem tradycyjnych kształtów.

Przełomowe momenty w rozwoju hełmów strażackich:

• Konstrukcja „rury od pieca”: Najstarsza forma hełmów, wyglądem przypominająca cylinder, oferująca jednak niewielką ochronę.
• Projekt Jacobusa Turcka i Matthew Dubois’a: W 1740 roku Jacobus Turck został uznany za wynalazcę pierwszej „czapki strażackiej”. Matthew Dubois wprowadził ulepszenia, dodając wszyty rdzeń z żelaznego drutu, co zwiększyło wytrzymałość hełmu.
• Skórzany hełm Henry'ego T. Gratacapa: Henry T. Gratacap, producent bagażu i ochotniczy strażak z Nowego Jorku, zaprojektował czaszę z twardej skóry złożoną z ośmiu segmentów, tworząc niezwykle mocną i trwałą konstrukcję, która wytrzymywała uderzenia spadającego gruzu. Nazwał swój prototyp „The New Yorker”.

Dopiero po II wojnie światowej uznano, że sprzęt ochronny dla strażaków musi być produkowany według określonych standardów. Współczesny europejski hełm strażacki znacznie różni się od amerykańskiego, często przypominając stylem kask motocyklowy i jest uważany za wygodniejszy i bardziej praktyczny.

Budowa i kluczowe cechy współczesnych hełmów strażackich

Hełm strażacki to podstawowy element ochrony osobistej każdego strażaka PSP i OSP, chroniący nie tylko przed ogniem, ale także przed spadającymi belkami, cegłami czy stropami. Certyfikowane hełmy strażackie gwarantują wysoki poziom izolacji elektrycznej, odporności chemicznej oraz odporności na temperaturę, a dzięki nowoczesnym materiałom i technologiom zapewniają komfort użytkowania.

Budowa przemysłowych hełmów roboczych, w tym strażackich, może różnić się w zależności od ich przeznaczenia. Główne elementy to:

• Skorupa: Zewnętrzna część hełmu, nadająca mu kształt. Jej zadaniem jest przyjęcie i częściowe pochłonięcie energii uderzenia oraz przekazanie reszty na więźbę. Chroni również przed ostrymi przedmiotami. Może być wyposażona w daszek, rondo, rynienkę ściekową, otwory wentylacyjne, uchwyty na akcesoria.
• Więźba: Wewnętrzna część hełmu, przymocowana do skorupy i stykająca się z głową. Jej zadaniem jest amortyzowanie uderzenia, rozłożenie sił na możliwie największą powierzchnię głowy oraz utrzymanie hełmu.
• Pas główny: Obejmuje głowę na wysokości czoła i podstawy czaszki, zapewniając stabilne osadzenie hełmu. Posiada potnik wchłaniający pot. Do pasa głównego może być przymocowany pasek podbródkowy.

Hełmy strażackie są projektowane tak, aby wytrzymać ekstremalne warunki:

• Odporność na płomień: Zewnętrzna powłoka hełmu wystawiana na działanie płomienia przez 10 sekund powinna samoczynnie zgasnąć w ciągu 5 sekund.
• Izolacja elektryczna (440 V): Hełm jest sprawdzany pod kątem krótkotrwałego kontaktu z przewodami niskiego napięcia bez ryzyka porażenia.
• Odporność na rozpryski stopionego metalu (MM): Skorupa jest testowana pod kątem odporności na rozpryski stopionego metalu.
• Ekstremalne temperatury: Hełmy mogą być przystosowane do stosowania w niskich temperaturach (np. -20°C, -30°C) oraz wysokich (np. +150°C).

Typy hełmów strażackich

Strażacy używają różnych hełmów w zależności od rodzaju akcji. Inny hełm sprawdzi się podczas gaszenia pożaru budynku, a inny podczas akcji ratunkowej na drodze czy w lesie.

• Hełm ratowniczo-gaśniczy (tzw. hełm bojowy): Przeznaczony do walki z pożarami wewnętrznymi i akcjami gaśniczymi. Charakteryzuje się mocną, masywną konstrukcją chroniącą przed ekstremalnym gorącem, płomieniami i uderzeniami ciężkich przedmiotów. Posiada pełną skorupę typu B (zgodnie z EN 443), zakrywającą uszy i boki głowy. Zazwyczaj wyposażony w długi daszek, osłonę karku oraz przyłbicę i wewnętrzny wizjer. Jego masa waha się od 1,3 kg do 1,6 kg.
• Hełm techniczny/ratowniczy: Lekkie kaski do ratownictwa technicznego, wysokościowego i wodnego. Priorytetem jest lekkość i mobilność.

Elementy wyposażenia i akcesoria do hełmów strażackich

Wybierając hełm ochronny, warto zwrócić uwagę na dostępne akcesoria, które rozszerzają jego funkcjonalność i zwiększają komfort pracy. Sprzęt ochronny taki jak osłony twarzy, okulary ochronne, gogle ochronne i ochronniki słuchu dodatkowo zabezpieczają przed ciałami stałymi, płynnymi, rozbryzgami i odpryskami. Akcesoria obejmują również naklejki transparentne, osłony karku czy torby transportowe.

Osłony oczu i twarzy

Hełmy strażackie są standardowo wyposażone w dwa typy osłon:

• Przyłbica zewnętrzna: Duża, opuszczana osłona twarzy, wykonana z odpornego na temperaturę i uderzenia poliwęglanu. Chroni całą twarz przed płomieniami, żarem, dymem i odłamkami. Może być przezroczysta lub pokryta złotą powłoką refleksyjną.
• Wewnętrzny wizjer (okulary): Mniejsza szybka, która osłania oczy i nos. Przydatna przy lżejszych pracach, gdy potrzebna jest ochrona oczu, ale bez konieczności opuszczania dużej przyłbicy. Wizjer jest często wykonany z poliwęglanu o wysokiej jakości optycznej, z powłokami anty-UV, odpornymi na zarysowania i zaparowanie, oraz jest regulowany. Obie osłony spełniają normy EN 14458 i EN 166.

Nakarcznik

Elementem wyposażenia hełmu ratowniczo-gaśniczego jest nakarcznik, czyli osłona karku i szyi przed płomieniami, gorącą wodą czy żarem. Najpopularniejsze są osłony trójwarstwowe aluminizowane (chroniące przed promieniowaniem cieplnym) lub z tkaniny ognioodpornej (np. Nomex), zapewniające większy komfort. Są one wymienne i łatwe do czyszczenia.

Zintegrowane oświetlenie

Nowoczesne hełmy strażackie, jak np. MSA Gallet F1XF, posiadają wbudowane oświetlenie LED, pełniące funkcję latarki czołowej, co poprawia widoczność w ciemnych lub zadymionych pomieszczeniach. Niektóre modele ratownicze mają również migające czerwone światło z tyłu hełmu, ułatwiające lokalizację ratowników w terenie. Dodatkowo, hełmy posiadają uchwyty do montażu zewnętrznych latarek kaskowych.

Systemy komunikacji

Komunikacja podczas akcji jest kluczowa. Hełmy mogą być wyposażone w dedykowane zestawy komunikacyjne, takie jak mikrofonogłośniki czy mikrofony kostne (Bone Conduction Headset), które pozwalają strażakom na radiotelefonowanie bez użycia rąk. Systemy te są zintegrowane z hełmem, nie wymagają wiercenia i zwiększają bezpieczeństwo oraz skuteczność dowodzenia akcją. Możliwe jest również mocowanie ochronników słuchu.

Integracja z aparatem oddechowym

Hełmy strażackie są tak konstruowane, aby łatwo integrowały się z aparatami oddechowymi. Specjalne zaczepy (adaptery maski) umożliwiają wpięcie maski aparatu powietrznego, przenosząc jej ciężar na hełm i zapewniając stabilność nawet przy intensywnym ruchu.

Normy i certyfikacja hełmów strażackich

Bezpieczeństwo w pracy strażaka jest kwestią nadrzędną, dlatego sprzęt ochronny musi spełniać rygorystyczne normy. W Polsce hełmy strażackie muszą posiadać świadectwo dopuszczenia CNBOP (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej), potwierdzające zgodność z europejskimi i krajowymi wymaganiami bezpieczeństwa.

Hełmy strażackie są testowane i certyfikowane zgodnie z normami, takimi jak:

• EN 443: Hełmy dla strażaków.
• EN 14458: Osłony twarzy i oczu do hełmów strażackich.
• EN 166: Ochrona indywidualna oczu.
• EN 50365: Hełmy elektroizolacyjne do pracy przy instalacjach niskonapięciowych (jeśli hełm ma takie właściwości).

Dodatkowo, coraz większe znaczenie ma ochrona przed uderzeniami rotacyjnymi i bocznymi, które stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia mózgu. Choć norma EN 397 skupia się głównie na uderzeniach liniowych, nowoczesne hełmy strażackie często zawierają systemy redukcji sił obrotowych (np. technologie MIPS czy WG11), zapewniając pełniejszą ochronę głowy.

Kolorystyka hełmów strażackich w Polsce

Kolor hełmu strażackiego ma duże znaczenie informacyjne, przede wszystkim dla strażaków uczestniczących w akcji ratowniczej, a także pełni funkcję identyfikacyjną. Nowy trend w kolorystyce hełmów nie jest zwykłą modą, lecz ma na celu zwiększenie widoczności podczas akcji.

Kolory hełmów strażaków PSP

W przypadku strażaków Państwowej Straży Pożarnej (PSP), kolorystykę hełmów regulują dwa dokumenty prawne. Pierwszym jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2021 r. w sprawie umundurowania strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z nim, hełm strażacki ma kolor czerwony (RAL3000). Skorupa jest gładka, bez ostrych załamań, z boczną krawędzią schodzącą w kierunku uszu, i jest wyposażony w osłonę karku i twarzy.

Kolory hełmów strażaków OSP

Dla strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP), kwestia kolorów hełmów została poruszona w porozumieniu podpisanym 1 grudnia 2010 roku w Warszawie pomiędzy Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej a Komendą Główną Państwowej Straży Pożarnej. Zgodnie z tym porozumieniem, dla strażaków OSP ustalono kolor biały.

Jednak wiele jednostek OSP w Polsce stosuje hełmy w innych kolorach, np. tzw. limonkowym (RAL 1026). Jest to możliwe ze względu na dwa aspekty:

• Porozumienie dotyczy tylko jednostek zrzeszonych w ZOSP.
• Każde OSP jest stowarzyszeniem i działa na podstawie statutu. Jeżeli statut przewiduje inny kolor hełmów niż biały, OSP ma prawo go używać, pod warunkiem, że hełm posiada świadectwo dopuszczenia CNBOP.

Często do jednostek straży pożarnej trafia sprzęt zakupiony przez sponsorów lub oddany z innej jednostki, co również przyczynia się do różnorodności kolorystycznej. Wymiana sprawnych hełmów spełniających swoją funkcję tylko ze względu na kolor jest często niemożliwa.

Kolory hełmów innych jednostek ochrony przeciwpożarowej

Przepisy prawa mundurowego PSP oraz porozumienie pomiędzy ZOSP i PSP nie dotyczą innych jednostek ochrony przeciwpożarowej, takich jak Wojskowe Straże Pożarne, Zakładowe Straże Pożarne czy Lotniskowe Służby Ratowniczo-Gaśnicze. Jednostki te funkcjonują na podstawie odrębnych przepisów, które mogą regulować kolorystykę stosowanych hełmów.

Przykładowe modele hełmów strażackich

Na rynku dostępna jest szeroka gama modeli hełmów strażackich, dostosowanych do różnych potrzeb i wymagań. W Polsce od lat 70. XX wieku Kaliskie Zakłady Przemysłu Terenowego zajmują się projektowaniem i produkcją hełmów dla pożarnictwa, czego przykładem jest model Vulcan CV102 - pierwszy polski hełm strażacki wykonany metodą wtrysku. Inne znane modele to MSA Gallet, Rosenbauer Heros Titan, Dräger HPS 7000 czy Calisia Vulcan.

Hełmy MSA Gallet

Marka Gallet, z ponad 150-letnią tradycją, jest ceniona na całym świecie za jakość i innowacyjność. Firma, założona we Francji w 1864 roku, początkowo specjalizowała się w hełmach skórzanych i stalowych. Kluczowym momentem było opracowanie w latach 80. hełmu strażackiego typu "jet-style". W 1985 roku, we współpracy z paryską strażą pożarną, stworzono model F1 - pierwszy tego rodzaju hełm ratowniczo-gaśniczy, który stał się standardowym wyposażeniem w wielu krajach, w tym w Polsce.

Historia hełmów strażackich Gallet to ciągły rozwój technologiczny, od prostych skórzanych modeli po zaawansowane konstrukcje kompozytowe. Wcześniejsze modele to m.in. Gallet F1, F1S, F1E, F1SF (udoskonalona wersja z szybkozłączem do masek), a także hełmy techniczne Gallet F2 i F2 X-TREM. W bieżącej ofercie dostępne są przede wszystkim najnowocześniejsze modele: MSA Gallet F1XF (hełm strażacki ratowniczo-gaśniczy) oraz F2XR (hełm strażacki techniczny/ratowniczy).

Charakterystyka hełmów MSA Gallet F1XF

Model F1XF jest efektem doświadczeń z poprzednich generacji i odpowiada na współczesne potrzeby strażaków. Zapewnia maksymalną ochronę w każdych warunkach, spełniając i przekraczając wymagania norm EN 443:2008. Chroni głowę przed uderzeniami z góry i z boku (typ B), wysoką temperaturą, płomieniami, czynnikami elektrycznymi (odporność dielektryczna 1000 V AC zgodnie z EN 50365), a także chemikaliami i promieniowaniem.

• Czasza hełmu: Wykonana ze specjalnego wysokotemperaturowego termoplastycznego poliamidu formowanego metodą wtryskową (np. w F1XF), odpornego na temperaturę, uderzenia i przenikanie ognia, a jednocześnie stosunkowo lekkiego. Skorupa jest gładka i zaokrąglona, aby odprowadzać spadające przedmioty i płonące odłamki. Dostępne są wersje fotoluminescencyjne lub metalizowane (tzw. „złoty hełm strażacki”).
• System amortyzujący: Wkładki absorbujące wstrząsy z pianki poliuretanowej o wysokiej gęstości, często wzmocnionej aramidem, rozpraszają energię uderzenia. Regulowane więźbowe zawieszenie z niepalnych włókien aramidowych oraz miękka wyściółka komfortowa (np. z Nomexu) zapewniają wygodę i higienę.
• Regulacja i komfort: Obwód głowy regulowany jest za pomocą pokrętła (system ratchet) lub taśmy. Pasy podbródkowe (3- lub 4-punktowe) z miękką osłoną stabilizują hełm.
• Waga: Model F1XF waży około 1,3 kg (rozmiar M) do 1,4 kg (rozmiar L), a F2XR jest jeszcze lżejszy (0,9-1,3 kg). Dzięki przemyślanemu rozłożeniu masy hełmy wydają się lżejsze i zapewniają wysoki komfort noszenia.

tags: #kaski #strazackie #obrazy