Sprzedaż napojów alkoholowych bez stosownego zezwolenia, po jego cofnięciu lub wygaśnięciu, jest przestępstwem. Zezwolenia na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych są wydawane przez właściwą miejscowo gminę, czyli dla miejsca sprzedaży. Podstawowym celem ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi jest ograniczanie spożycia napojów alkoholowych oraz promowanie życia w trzeźwości. Ograniczanie dostępności alkoholu, w tym poprzez reglamentację obrotu napojami alkoholowymi, jest jednym ze środków do realizacji tego celu.
Rodzaje zezwoleń na sprzedaż alkoholu
Zezwolenia detaliczne mogą mieć różne warianty. Odmienną formę stanowi zezwolenie jednorazowe, wydawane wyłącznie posiadaczom stałych zezwoleń detalicznych na okres do 2 dni. Pozwala ono na sprzedaż alkoholu poza miejscem, na które wydano zezwolenie zasadnicze. Dla sprzedaży detalicznej wymagane jest posiadanie zezwolenia na sprzedaż wyrobów zawierających od 4,5% do 18% objętości alkoholu (niebędących piwem).
Zezwolenie detaliczne nie pozwala na bezpośrednie zaopatrywanie innych sprzedawców detalicznych, takich jak hotele, sklepy specjalistyczne, restauracje, ani dalszych dystrybutorów hurtowych. Sprzedaż wyrobów winiarskich bezpośrednio odbiorcom hurtowym nie wymaga posiadania własnego zezwolenia hurtowego.
Od 7 marca 2022 roku przedsiębiorca określony w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. nie jest obowiązany do uzyskania zezwolenia na obrót hurtowy napojami alkoholowymi.
Procedura ubiegania się o zezwolenie
W przypadku złożenia niekompletnego wniosku o wydanie zezwolenia, urząd wzywa do uzupełnienia dokumentów, wyznaczając na to 7-dniowy termin.
Samorządowe zasady wydawania zezwoleń
Gminy mogą samodzielnie określać zasady obowiązujące przy wydawaniu zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Są one ujęte w formie uchwał rady gminy w sprawie zasad usytuowania miejsc sprzedaży i podawania napojów alkoholowych i publikowane najczęściej na stronach urzędów gmin. Regulowane są przede wszystkim wymagania dotyczące lokalu, takie jak odległości od kościoła lub szkoły. Dodatkowo rada gminy ustala maksymalną liczbę zezwoleń, jaka może być wydana na danym terenie.
Przesłanki cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu
Cofnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu wymaga wydania decyzji, na którą przysługuje skarga do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Decyzja ta nie ma charakteru uznaniowego - organ jest zobowiązany do cofnięcia zezwolenia, jeżeli stwierdzi zaistnienie przynajmniej jednej z poniższych okoliczności. Należy zaznaczyć, że przesłanki cofnięcia zezwolenia muszą wystąpić po jego wydaniu.
Podstawowe przesłanki cofnięcia zezwolenia:
- Nieprzestrzeganie określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych (art. 18 ust. 10 pkt 1). Naruszenia te mogą obejmować w szczególności sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw, a także sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych z naruszeniem zakazów określonych w art. 14 ust. 3 i 4 ustawy (np. sprzedaż napojów zawierających więcej niż 18% alkoholu w ośrodkach szkoleniowych).
- Powtarzające się co najmniej dwukrotnie w okresie 6 miesięcy, w miejscu sprzedaży lub najbliższej okolicy, zakłócanie porządku publicznego w związku ze sprzedażą napojów alkoholowych przez dany punkt sprzedaży, gdy prowadzący ten punkt nie powiadamia organów powołanych do ochrony porządku publicznego.
- Przedstawienie fałszywych danych w oświadczeniu o wartości sprzedaży poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych w punkcie sprzedaży w roku poprzednim. Przedsiębiorca jest zobowiązany do przedłożenia takiego oświadczenia w terminie do dnia 31 stycznia.
- Orzeczenie, wobec przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną albo wobec osoby odpowiedzialnej za działalność przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie, zakazu prowadzenia działalności gospodarczej objętej zezwoleniem. Zakaz prowadzenia działalności powinien wynikać z prawomocnego wyroku sądu.
Kwestia jednorazowego naruszenia zasad sprzedaży
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwaliła się jednolita linia orzecznicza zgodnie z którą przesłanką cofnięcia zezwolenia jest nawet jednokrotne naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych. Jednakże, w przeszłości pojawiały się odmienne stanowiska. Niektóre wyroki NSA wskazywały, że naruszenie musi mieć charakter powtarzający się, argumentując, że sankcja w postaci cofnięcia zezwolenia jest zbyt dotkliwa za jednorazowy incydent.
W nowszym orzecznictwie przeważa pogląd, że już jednorazowa sprzedaż alkoholu osobie nieletniej, nawet niezawiniona przez sprzedawcę, wystarczy do cofnięcia zezwolenia. Sąd NSA w wyroku z 27 września 2005 r. wskazał, że liczba mnoga w przepisie "nieprzestrzeganie" zasad sprzedaży napojów alkoholowych odnosi się do mnogości zasad, a nie do konieczności wielokrotnego naruszania tych zasad. Taki rygoryzm jest zgodny z celami ustawy, w tym zapobieganiem demoralizacji nieletnich.
Niemniej jednak, pojawiają się głosy krytyczne wobec takiego rygorystycznego podejścia, wskazujące na nieproporcjonalność sankcji w stosunku do jednorazowego naruszenia. Podkreśla się, że sprzedaż alkoholu nieletnim jest przestępstwem i wiąże się z odpowiedzialnością karną, co stanowi już odrębną sankcję.
Podsumowując, choć istnieją głosy sugerujące, że jednorazowe naruszenie zasad sprzedaży alkoholu nie powinno automatycznie skutkować cofnięciem zezwolenia, dominująca linia orzecznicza skłania się ku stanowisku, że nawet pojedynczy przypadek złamania ustawowych zasad sprzedaży napojów alkoholowych może być podstawą do cofnięcia zezwolenia.
Autonomia postępowań administracyjnych i karnych
Postępowania administracyjne i karne są autonomiczne. W postępowaniu karnym sąd orzeka o winie lub niewinności oskarżonego, a dowody w nim przeprowadzone nie muszą być badane przez organy administracyjne. Wobec powyższego, zawieszenie postępowania administracyjnego z powodu toczącego się postępowania karnego jest zazwyczaj uznawane za niezasadne.
Zakres cofnięcia zezwolenia
Kolejnym problemem jest to, czy cofnięcie zezwolenia powinno objąć wszystkie posiadane przez dany podmiot zezwolenia, czy też ograniczyć się do zezwolenia dotyczącego punktu sprzedaży, z którego działalnością wiąże się naruszenie. Zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych jest aktem administracyjnym adresowanym do indywidualnie oznaczonego adresata i uprawnia do prowadzenia działalności wyłącznie w ściśle określonym miejscu.
Ustawodawca sprecyzował okoliczności, w których przedsiębiorca może utracić możliwość sprzedaży alkoholu. Powinny być one interpretowane ściśle, co z kolei nierzadko staje się podstawą konstruowania linii obrony. Wolność działalności gospodarczej nie oznacza, że w każdej branży biznes może być prowadzony jedynie według uznania samego przedsiębiorcy. Nierzadko konieczne jest uzyskanie odpowiednich zgód czy zezwoleń, a raz pozyskane zezwolenie można stracić.
Prawodawca wyróżnił dwa przypadki utraty mocy zezwolenia: cofnięcie zezwolenia na detaliczną sprzedaż alkoholu i jego wygaśnięcie. Podstawy cofnięcia lub wygaśnięcia przedmiotowego zezwolenia nie pozostawiają organom administracji swobodnego pola interpretacji. Jeżeli wskazane przesłanki zmaterializują się, zezwolenie traci swoją moc prawną.
Ewentualna obrona przed działaniami organu zmierzającymi do pozbawienia przedsiębiorcy uprawnienia do detalicznej sprzedaży alkoholu musi być dostosowana do okoliczności danego przypadku. Wszystko zależy od tego, jakich uchybień w funkcjonowaniu przedsiębiorcy dopatrzył się organ. Konstruowanie ewentualnych środków zaskarżenia od rozstrzygnięć negatywnych dla prowadzącego własną działalność gospodarczą zawsze powinno być przede wszystkim kompleksowe i wyczerpujące. Najlepiej, aby przedsiębiorca wskazał na wszelkie okoliczności - prawne i faktyczne - świadczące na jego rzecz.