Artykuł opracował Janusz Marcinkowski, korzystając z dokumentów ocalonych przez bryg. Andrzeja Kujaczyńskiego w Państwowej Straży Pożarnej w Wąbrzeźnie oraz „Książki Pracy” OSP Kotnowo z lat 80. XX wieku. W weryfikacji zapisów kroniki brali udział Kotnowscy strażacy: Józef Bernady, Wiesław Chmiel, Grzegorz, Dariusz i Kamil Chojnaccy, Zbigniew Lemieszek, Marek Makowski, Piotr Ressel i Kacper Robaczewski. Archiwum fotograficzne, będące wspólnym dorobkiem wielu osób, w tym Mariusza Bartosika, Andrzeja Kujaczyńskiego, Jarosława Tylmanowskiego i Elżbiety Wiśniewskiej, również stanowiło źródło informacji.
Rys Historyczny Straży Pożarnej w Gminie Płużnica
W czasach pruskich, a później w okresie międzywojennym, w Kotnowie nie istniała odrębnie zorganizowana jednostka straży pożarnej. W razie nieszczęścia, miejscowy samorząd wyznaczał osoby, na których spoczywał obowiązek niesienia pomocy. Generalnie, obowiązek ten spoczywał na wszystkich mieszkańcach wsi na mocy prawa. Według informacji z „Strażaka Pomorskiego” z 1928 roku, w rubryce „statystyka pożarów” odnotowano, że 16 lipca 1928 roku u Stanisława Kuliga w Dąbrówce pow. doszło do pożaru.
W 1929 roku piorun uderzył w zabudowania rolnika Gustawa Bnocha w Kotnowie, wywołując pożar. Stodoła i chlew doszczętnie się spaliły, ale dom mieszkalny zdołała uratować Ochotnicza Straż Ogniowa z Płużnicy. W latach 30. prezesem OSP Płużnica był Wojciech Dziadzio, który gospodarował tam, gdzie później osiadł Mieczysław Krauze, co wskazuje na historyczne związki tego miejsca z bractwem pożarniczym.
W dawniejszych latach na wsi stosowano dwie formy ochrony przed ogniem i złodziejami. Mieszkańcy pełnili nocne warty we wsi, strzegąc domostw, lub zatrudniali kogoś ze wsi do pełnienia tej funkcji za ustaloną zapłatę. Taka stróża nocna była praktykowana do lat 70. XX wieku, a później zrezygnowano z niej ze względu na zmniejszającą się liczbę pożarów i kradzieży.
Powołanie OSP Kotnowo i początki jej działalności
23 stycznia 1958 roku w szkole podstawowej, w obecności 16 mieszkańców wsi, odbyło się zebranie poświęcone powołaniu do życia placówki Ochotniczej Straży Pożarnej w Kotnowie. Zebraniu przewodniczył kpt. Bronisław Chaczyński, a protokołował por. poż. OSP założyli głównie rolnicy wsi Kotnowo, przy wsparciu gromadzkich władz w Płużnicy, w tym ówczesnego sekretarza Stanisława Paczkowskiego i komendanta gromadzkiego OSP Maksymiliana Lewandowskiego. W protokole założycielskim czytamy, że placówka OSP w Kotnowie została powołana w związku z planem organizacji ochotniczej straży pożarnej oraz na podstawie werbunku przeprowadzonego przez komendanta gromadzkiego OSP Maksymiliana Lewandowskiego. Werbunek do OSP miał przeprowadzić wybrany zarząd OSP, a zasady działania, cele oraz prawa i obowiązki strażaków omówił obecny na zebraniu komendant Powiatowej Straży Pożarnej w Wąbrzeźnie kpt.
Ustalono również, że placówka otrzyma od OSP Józefkowo sikawkę oraz węże tłoczne z Komendy Straży Powiatowej. Sprzęt miał być tymczasowo przechowywany w pomieszczeniach szkolnych, na co zgodę wyraził kierownik szkoły.
Rozwój OSP Kotnowo i budowa remizy
10 kwietnia 1959 roku, po roku działalności, odbyło się zebranie OSP Kotnowo, które rozpoczął i prowadził Józef Bernady. W protokole zapisano, że naczelnik Józef Kulig poruszył sprawę braku remizy i sprzętu pożarniczego, a sikawka stała w stodole u gospodarza, co utrudniało ćwiczenia. Skarbnik Mieczysław Skoczylas omówił stan kasy, wykazując dochody w wysokości 1090 zł i rozchody 377,55 zł. W dyskusji strażacy narzekali na brak opieki ze strony Powiatowej Straży, brak legitymacji, sprzętu i remizy. F. Wiśniewski oświadczył, że jeśli Komenda Powiatowa nie zatroszczy się, sikawka zostanie odprowadzona do Wąbrzeźna, a straż się rozwiąże. Tadeusz Druch omówił przebieg kontroli ppoż. w gospodarstwach rolnych, wskazując na brak drabin, co było problemem dla chłopów.
27 lutego 1960 roku walne zebranie OSP, liczącej 14 członków, przewodniczył prezes Józef Bernady. W sprawozdaniu z działalności OSP, prezes Bernady poinformował o przeprowadzeniu 3 kontroli p. pożarowych w 30 zabudowaniach Kotnowa. Jednostka posiadała 1 konną ręczną sikawkę z kompletem wężów i brała udział w akcji gaszenia ognia w Błędowie. Prezydium GRN w Płużnicy zakupiło 3 tony wapna na budowę remizy. W dyskusji prezes Józef Bernady apelował do Komendy Powiatowej o zainteresowanie się budową remizy na szczeblu powiatu.
5 marca 1961 roku na walnym zebraniu OSP, w którym uczestniczyli komendant gromadzki Maksymilian Lewandowski i przedstawiciel GRN w Płużnicy Feliks Wiśniewski, naczelnik OSP zgłosił, że nie zanotowano pożarów na terenie wsi, a kontrole ppoż. prowadzono dwukrotnie. Podkreślono dobry stan drużyny bojowej i sprzętu, ale brak remizy utrudniał natychmiastowy wyjazd do ognia. Poprawę zaopatrzenia w wodę widziano w pogłębianiu stawów. Członkowie OSP zobowiązali się czynem społecznym wykonać prace przy budowie remizy, takie jak zwiezienie piachu i pustaków. Na koniec 1961 roku w kasie strażackiej było 2371 zł. Planowano organizację zabaw tanecznych, współpracę z Kółkiem Rolniczym i organizacją partyjną.
W 1963 roku kontynuowano budowę remizy i świetlicy na gruntach rolnika Stanisława Ksepki. Obiekt został wybudowany w 2/3 czynem społecznym, a jego koszt wyliczono na 650 000 zł. Strażacy rozprowadzili 50 kalendarzy ściennych.
29 grudnia 1965 roku na walnym zebraniu OSP, w którym uczestniczył komendant gromadzkiego posterunku MO Kazimierz Kawczyński oraz przedstawiciele Komendy Rejonowej-gromadzkiej Maksymilian Lewandowski i Tadeusz Kalinowski z Płużnicy, stwierdzono braki w sprzęcie (drabinach, bosakach, gaśnicach) i odmulono dwie sadzawki. OSP Kotnowo wzięła udział w jednym pożarze w innej miejscowości i przeprowadziła jedne pokazowe ćwiczenia. W uchwale na zakończenie zebrania podano do odznaczenia komendanta Mieczysława Krauzego za pracę przy budowie remizo-świetlicy. W 1965 roku pobudowano remizo-świetlicę, w której oprócz świetlicy wiejskiej mieściła się remiza strażacka. Obiekt wybudowano na działce Stanisława Ksepki, który, mimo nieuregulowania praw własności, zgodził się na budowę.
W 1968 roku strażacy uczestniczyli w ćwiczeniach gromady Płużnica w orłowskim parku. 8 października 1972 roku delegacja strażaków brała udział w obchodach 50-lecia OSP Zieleń.
Mieczysław Krauze: Długoletni Komendant Gminny OSP w Płużnicy
W latach 70. XX wieku prezesem OSP był Józef Bernady, a naczelnikiem Mieczysław Krauze. To właśnie Mieczysław Krauze pełnił w latach 1973-1999 funkcję gminnego komendanta OSP gminy Płużnica. Jego album ze zdjęciami dokumentował głównie jego strażacką działalność w gminie i powiecie.
Działalność Mieczysława Krauzego jako komendanta gminnego OSP była widoczna podczas wielu interwencji. 3 lipca 1974 roku, o godzinie 0:30, w gospodarstwie Antoniny Makoś spaliła się drewniana stodoła o wartości 50 000 zł. Do pożaru zjechały się 4 jednostki. 24 lutego 1975 roku o godzinie 9:00 palił się stóg słomy mieszanki zbożowej w gospodarstwie Jana Popka, gdzie przyczyną pożaru było podpalenie przez dziecko. 5 stycznia 1977 roku po północy o godzinie 0:25, wybuchł groźny pożar w gospodarstwie Jana Różyckiego w Józefkowie, gdzie spłonął dach i strop na oborze o wartości 40 000 zł. Trzema jednostkami przybyłymi do pożaru kierował komendant gminny OSP Mieczysław Krauze z Kotnowa. 13 września 1977 roku w gospodarstwie rolnym Stanisława Chmielewskiego spłonął samochód osobowy marki „Syrena” o wartości 12 000 zł. 6 sierpnia 1981 roku o godzinie 16:00 w gospodarstwie rolnym Władysława Sochy w Kotnowie pożar strawił dach i drewniany strop na oborze o wartości około 10 000 zł. Również w tym przypadku strażakami dowodził Mieczysław Krauze.
23 stycznia 1983 roku o godzinie 1:00 w Kotnowie spalił się samochód osobowy marki „Zaporożec” własności Stanisława Krystoszka, prowadzony przez jego syna Wiesława. W 1996 roku w gaszeniu pożaru słomy na polu Jana Plądra w Józefkowie, oprócz miejscowych jednostek, brały udział sąsiednie OSP, w tym z Płużnicy, Kotnowa i Mgoszcza, co świadczy o skoordynowanej działalności pod jego kierownictwem.
Wyzwania w Działalności Komendanta w latach 70.
2 grudnia 1975 roku strażak z Komendy Rejonowej Straży Pożarnych ogn. Ryszard Iwankowski przeprowadził kontrolę, w wyniku której stwierdzono, że motopompa była w naprawie, a jednostka posiadała 180 metrów węży W-75 i 255 metrów węży W-52. Elektryczna syrena alarmowa była sprawna, ale brakowało planu obrony miejscowości. W remizie panował „ogólny porządek”, lecz brakowało zapasu paliwa. Na posiedzeniu Zarządu Gminnego OSP 25 maja 1976 roku Józef Bernady z Kotnowa zwracał uwagę na potrzebę materiałów do obrzutki remizy. Mieczysław Krauze, jako komendant gminny OSP, narzekał na tym samym posiedzeniu, iż „remonty kapitalne pomp są źle wykonywane przez Straż Pożarną z Wąbrzeźna”.
Współczesna Rola i Działalność Komendanta Gminnego OSP
Współcześnie rola Komendanta Gminnego OSP w Płużnicy jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpożarowego i zarządzania jednostkami ochotniczych straży pożarnych na terenie gminy. Doświadczeni strażacy podkreślają swoisty kult „bractwa” i etos „brata łata” w działalności strażackiej, która cechuje się bezinteresownością i wsparciem samorządu wiejskiego oraz lokalnych organizacji.
Zadania i Obowiązki Komendanta Gminnego OSP
Zgodnie z celami ochotniczej straży pożarnej, które nadzoruje komendant gminny, należy wyróżnić:
- Prowadzenie działalności mającej na celu zapobieganie pożarom oraz współdziałanie w tym zakresie z instytucjami i stowarzyszeniami.
- Uczestniczenie w akcjach ratowniczych przeprowadzanych w czasie pożarów, zagrożeń ekologicznych związanych z ochroną środowiska oraz innych klęsk i zdarzeń.
- Informowanie ludności o istniejących zagrożeniach pożarowych i ekologicznych oraz sposobach ochrony przed nimi.
- Rozwijanie wśród członków ochotniczej straży pożarnej kultury fizycznej i sportu oraz prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej i rozrywkowej.
- Uczestniczenie i reprezentowanie OSP w organach samorządowych i przedstawicielskich.
Andrzej Kujaczyński: Komendant Gminny OSP i Aktywny Działacz
Na posiedzeniu zarządu gminnego OSP, które odbyło się 28 maja 2024 roku w Czaplach, Andrzej Kujaczyński - komendant gminny OSP, przedstawił sprawozdanie, mówiąc o prowadzonych szkoleniach, akcjach ratowniczo-pożarniczych i zakupach sprzętu. Andrzej Kujaczyński jest również aktywny w Zarządzie Oddziału Powiatowego ZOSP w Wąbrzeźnie. Jako absolwent Szkoły Głównej Pożarniczej w Warszawie i inżynier pożarnictwa, pełni funkcję dowódcy Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP w Wąbrzeźnie w stopniu kapitana pożarnictwa.
W 2013 roku, w marcu i kwietniu, strażacy uczestniczyli w szkoleniu podstawowym strażaków ratowników. 20 czerwca 2013 roku w Płużnicy na obiektach firmy NITEX odbyły się ćwiczenia zgrywające jednostek z Błędowa, Nowej Wsi i Płużnicy, a także dwóch jednostek PSP z Wąbrzeźna. Andrzej Kujaczyński był również zaangażowany w organizację obozu szkoleniowo-wypoczynkowego dla dowódców Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych w Piła-Młyn, gdzie wraz z Januszem Marcinkowskim, Ryszardem Stafiejem, Marcinem Skonieczką i Kazimierzem Stafiejem odwiedził obóz 26 lipca, zapoznając się z warunkami i programem szkolenia.
Wśród jego działań należy wymienić również międzypowiatowe zawody strzeleckie w Wałyczyku 20 sierpnia 2013 roku, gdzie ekipa w składzie: Andrzej Kujaczyński, Jerzy Rajca i Ryszard Stafiej zajęła II miejsce. Ponadto, Andrzej Kujaczyński uczestniczył w Wojewódzkich Zawodach Strzeleckich o puchar komendanta wojewódzkiego PSP w Toruniu, gdzie ekipa wąbrzeska zajęła II miejsce w klasyfikacji drużynowej. Był także reprezentantem Komendy Powiatowej na I Mistrzostwach Państwowej Straży Pożarnej woj. w Tylnej Górze, zajmując indywidualnie III miejsce.
16 listopada 2013 roku strażacy z Błędowa, Płużnicy, Dębowej Łąki i Kurkocina brali udział w pokazie pracy sprzętu ratowniczego na złomowisku w Wałyczu, który przeprowadzili zawodowcy z PSP Wąbrzeźno pod dowództwem mł. bryg. Andrzeja Kujaczyńskiego i kpt. Jarosława Kubasika. Płużnica przekazała sprzęt ratowniczy do OSP Błędowo, a od Dębowej Łąki sprzęt odbierała OSP Kurkocin, co było związane z nowymi zakupami. Na uroczystościach 125-lecia OSP Płużnica 28 czerwca, Andrzej Kujaczyński został odznaczony „Odznaką św. Floriana”.
Przygotowanie do pożarów lasów - lato 2025
Wyzwania i Rozwój OSP w Gminie Płużnica w obliczu nowych potrzeb
Na posiedzeniu zarządu gminnego OSP w 2014 roku bryg. Sławomir Herbowski zwrócił uwagę na słabe wyposażenie gminy Płużnica w samochody o dużej pojemności wody, niezbędnej do akcji gaśniczych. Podkreślił, że samochody mają służyć ludziom, a ich zakup powinien być dostosowany do potrzeb środowiska. Herbowski wyraził również opinię, że lekkie samochody pożarnicze są mało funkcjonalne dla prowadzenia akcji ratowniczo-gaśniczych. Zauważył, że wyjazdy w ramach systemu KSRG nie są „opłacalne” dla jednostek, a 200 zł za wyjazd nie rekompensuje kosztów.
Podczas tego samego posiedzenia rozmawiano o organizacji szkoleń strażaków w zakresie ratownictwa medycznego i kursów naczelników OSP. Była też mowa o projektowanym zakupie łodzi ratunkowej. W 2013 roku OSP Płużnica otrzymała wsparcie finansowe na zakup łodzi ratowniczej w ramach projektu LGR RYBAK w wysokości 4500 zł. Wójt Marcin Skonieczka potwierdził, że gmina rozważa kilka wariantów zakupu samochodu pożarniczego. M. Piątek wnioskował, aby gmina wspierała pracę OSP poprzez pracownika Urzędu, zajmującego się zakupami, zwalniając strażaków z tych obowiązków.
Wójt Maciej Puchała na posiedzeniu 28 maja 2024 roku zaznaczył, że wszystkie dotychczasowe formy wspierania działań strażackich przez gminę Płużnica zostaną podtrzymane. Przewodnicząca Rady Gminy Płużnica Dorota Wąż mówiła o zamiarach współpracy nowej rady ze strażakami i woli podjęcia działań, łącznie z Wójtem, dla zaspokojenia potrzeb strażaków gminy Płużnica w granicach możliwości budżetowych. Jarosław Kubasik - prezes OSP Płużnica, podziękował strażakom z Błędowa i Nowej Wsi Królewskiej za udział w zabezpieczaniu „piątki” i wyścigu kolarskiego. Adam Goral wskazał na niezbędność przeszkolenia mechaników w OSP (bez JOT-u).
W 2013 roku, 9 grudnia, w Płużnicy odbyła się uroczystość wręczenia sprzętu strażakom, zakupionego z funduszy RPO w ramach projektu „Ludziom na ratunek”. Do strażaków z 67 jednostek w całym województwie trafił nowy sprzęt, w tym 12 motopomp strażackich marki Tohatsu o wydajności 1600 m3 na godzinę, które otrzymały OSP Płużnica i Blizienko. Samorządy dołożyły 20% wartości przekazanego sprzętu. W grudniu 2013 roku Andrzej Kujaczyński zlecił wydrukowanie standardowych kalendarzy strażackich, które zostały rozdane.
Jednym z ważniejszych tematów jest również planowanie budżetu. Janusz Marcinkowski przypomniał, iż na początek września należy przygotować wniosek do budżetu gminy na 2025 rok. W związku z tym prezesi OSP (Błędowo, Nowa Wieś Królewska, Płużnica) powinni zgłosić się do Marzeny Machniak - skarbnik gminnej w celu zasięgnięcia informacji jak go sporządzić. W pozostałych OSP dane do budżetu będzie zbierał Janusz Marcinkowski.
Podczas spotkania przedstawicieli Zarządów OSP Błędowo, Płużnica, Gminy i Prezydium, strażacy z OSP Płużnica wyrazili gotowość do rozmów o oddaniu samochodu FORD w zamian za przyrzeczenie zakupu przez Gminę samochodu pożarniczego „ciężkiego” dla OSP Płużnica, która zapewnia bezpieczeństwo dużego rejonu gminy. OSP Błędowo z kolei podtrzymało wniosek, z modyfikacją: jeśli koledzy z Płużnicy nie przekażą samochodu lekkiego FORD, będą wnioskować do Gminy o zakup dla OSP Błędowo nowego lekkiego samochodu pożarniczego, motywując to dobrą pracą OSP Błędowo, jej odrodzeniem w ostatnich latach, obecnością dużej grupy młodzieży i przynależnością do Powiatowej Kompanii Odwodowej.
