Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) w Polsce opiera się na dwóch filarach: Państwowej Straży Pożarnej (PSP), będącej wiodącą służbą ratowniczą utrzymywaną z budżetu państwa, oraz Ochotniczych Strażach Pożarnych (OSP), które są utrzymywane z budżetów samorządowych oraz dotacji państwowych. Centralnym organem administracji rządowej w sprawach organizacji KSRG oraz ochrony przeciwpożarowej jest Komendant Główny PSP. Gotowość operacyjna sił i środków KSRG, obejmująca dyspozycyjność, wyszkolenie i wyposażenie w sprzęt ratowniczy, pozwala na ich pilne dysponowanie według kryterium obszaru chronionego. Na koniec 2019 roku, podmioty KSRG docierały do 83,63% populacji w czasie do 15 minut, co świadczy o wysokiej efektywności systemu.
Struktura Jednostek i Dysponowanie Sił w KSRG
KSRG składa się z różnorodnych jednostek, zapewniających kompleksową ochronę. W strukturach PSP funkcjonuje około 502 jednostek ratowniczo-gaśniczych, natomiast sieć OSP włączonych do KSRG liczy 4544 jednostki.
Dysponowanie Pododdziałów Centralnego Odwodu Operacyjnego (COO)
Zgodnie z przyjętymi „Zasadami…” dysponowanie Kompanii i innych pododdziałów Centralnego Odwodu Operacyjnego (COO) odbywa się na podstawie zapotrzebowania zgłoszonego do Stanowiska Kierowania Komendanta Głównego PSP przez Stanowisko Kierowania Komendanta Wojewódzkiego PSP. Po telefonicznym potwierdzeniu, Stanowisko Kierowania KG PSP przystępuje do dysponowania, wysyłając dyspozycje do Stanowisk Kierowania KM/P PSP, które następnie potwierdzają otrzymane dyspozycje i alarmują siły.
Rodzaje Plutonów i Sekcji w KSRG
W ramach KSRG wyróżnia się różne typy plutonów i sekcji, charakteryzujące się specyficznym wyposażeniem i składem:
- Pluton typ A - składa się z trzech zastępów GBA (średni samochód gaśniczy) lub GCBA (ciężki samochód gaśniczy). Wymagany zbiornik wody to minimum 2000 litrów oraz autopompa o wydajności minimum 1600 l/min.
- Pluton typ B - składa się z trzech zastępów GCBA, np. GCBA 5/32, z obsadą minimum 6 ratowników.
- Pluton typ C - przeznaczony do zabezpieczenia środków gaśniczych.
Wśród sekcji, szczególną rolę odgrywają:
- Sekcja typ D - składa się z trzech zastępów GCBA wraz z działkami wodno-pianowymi o wydajności minimum 3800 l/min, z obsadą minimum 6 ratowników.
- Sekcja zaopatrzenia wodnego - wyposażona w samochód wężowy lub przyczepę/kontener z zapasem węży W-110 o długości minimum 3000 metrów. W jej skład wchodzi również samochód gaśniczy - cysterna lub ciężki samochód ratowniczo-gaśniczy posiadający zbiornik wody o pojemności minimum 9000 litrów, dwie pompy o wydajności minimum 4000 l/min każda oraz dwa zbiorniki przenośne o pojemności minimum 10000 litrów.
Rola i Struktura Sekcji w Ochotniczych Strażach Pożarnych
Pojęcie „sekcja” jest powszechnie znane w każdej OSP, jednak wiedza na temat jej specyfiki bywa różna. Zgodnie z definicją, sekcja jest najmniejszą jednostką taktyczną strażaków (ratowników) dysponujących odpowiednim sprzętem, zdolnych do podjęcia określonych zadań. W ochotniczych strażach pożarnych stanowi zazwyczaj załogę jednego samochodu gaśniczego (niekiedy specjalnego). Warto zaznaczyć, że w Państwowej Straży Pożarnej najmniejszą jednostką taktyczną jest zastęp.
W warunkach działalności społecznej, podział na sekcje w OSP dokonuje się zazwyczaj mniej precyzyjnie niż w PSP. Jednostki są tworzone, a poszczególnym ich członkom przypisuje się określone funkcje, głównie dla celów szkoleniowych, organizacyjnych lub podczas przygotowań do zawodów sportowo-pożarniczych. W celach operacyjno-taktycznych sekcje formowane są doraźnie, a czas formowania musi mieścić się między ogłoszeniem alarmu a dojazdem do miejsca zdarzenia. Z uwagi na fakt, że nigdy nie wiadomo, którzy strażacy przybiegną na alarm, proces ten jest pospieszny i wymaga sprawnego działania. Jest to jednak niezbędne, gdyż bez podziału ról wśród członków załogi wykonanie zadania ratowniczego byłoby trudne lub niemożliwe.
Typy OSP i Skład Sekcji
Ochotnicze straże dzielą się na typy M i S:
- Straże typu M nie posiadają samochodu pożarniczego, a sprzęt gaśniczy umieszczają na przyczepie, która w razie pożaru może być pociągnięta przez podstawowy środek transportu.
- Straże typu S dysponują jednym lub większą liczbą samochodów.
W zależności od typu, OSP powinna być przygotowana do wystawienia różnej liczby sekcji i w różny sposób formować strukturę całego pododdziału bojowego. Przykładowo, straż typu S-2 ma być zdolna do wystawienia dwóch sekcji samochodowych i jednej z motopompą. W zależności od rodzaju samochodów, różne będą również składy sekcji (załóg) tworzonych podczas jazdy do pożaru. Generalnie przyjmuje się, że w skład sekcji wchodzi od 2 do 10 strażaków.
Typowy skład sekcji może obejmować następujące role:
- dowódca sekcji
- przodownik I roty
- pomocnik I roty
- przodownik II roty
- pomocnik II roty
- przodownik III roty
- pomocnik III roty
- kierowca-mechanik
- łącznik
Pełnej, składającej się z trzech rot struktury nie wykorzystuje się praktycznie podczas walki z pożarami. Będące w dyspozycji OSP pojazdy pożarnicze umożliwiają najczęściej wyjazd do pożaru sekcji składającej się z sześciu, czterech lub tylko z trzech osób. W składzie każdej sekcji zawsze jest dowódca i mechanik (kierowca-mechanik), a pozostali członkowie, w zależności od możliwości i potrzeb, tworzą jedną, dwie lub trzy roty.
Ewolucja i Rozwój KSRG na Przykładzie Powiatu Suskiego
Przed ponad 30 laty na terenie powiatu suskiego zaczął funkcjonować Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy. Do KSRG w tym regionie należą takie jednostki OSP jak OSP Białka, OSP Bystra Podhalańska, OSP Jordanów, OSP Maków Podhalański, OSP Stryszawa, OSP Sucha Beskidzka Błądzonka i OSP Zawoja Centrum. Na przestrzeni ostatnich trzech dekad znacząco zmieniła się zarówno ilość, jak i jakość sprzętu ratowniczo-gaśniczego.
Dzięki wsparciu z różnych źródeł, w tym z budżetu państwa i województwa, dofinansowano zakup 32 fabrycznie nowych samochodów gaśniczych. Wśród nich znalazło się 6 samochodów GCBA, 15 samochodów GBA, 2 samochody GLBA/M, 9 samochodów specjalnych SLRR/SLRT, 11 pojazdów typu Quad oraz dwie łodzie. Rozwój sieci KSRG na terenie powiatu suskiego umożliwia dotarcie sił ratowniczych do zagrożonej ludności w ciągu 15 minut do 89,6% zdarzeń, przewyższając przyjęty w województwie małopolskim poziom satysfakcji wynoszący 85%.
Rozwój cywilizacyjny niesie za sobą coraz szersze spektrum i ilość zagrożeń. Aby sprostać wyzwaniom stawianym przed KSRG, konieczne jest ciągłe dostosowywanie wyposażenia i wyszkolenia ratowników. W związku z tym, na terenie powiatu suskiego wyznaczono jednostki OSP z KSRG do realizacji poszczególnych dziedzin ratownictwa na poziomie podstawowym, zapewniając specjalizację i efektywność działań.
Dokumentowanie Działań Ratowniczo-Gaśniczych w OSP
Znaczenie Ewidencji Działań
Udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych to najważniejsze zadanie jednostek OSP; w Polsce co roku ma miejsce około pół miliona interwencji strażaków. W przypadku, gdy na miejscu zdarzenia są wyłącznie jednostki OSP, zadaniem dowódcy jest zgromadzenie niezbędnych informacji, które posłużą do przygotowania szczegółowej informacji ze zdarzenia. Zebrane dane są kluczowe do sporządzenia formalnej dokumentacji.
Kluczowe Dane do Zebrania
Podstawowymi danymi identyfikującymi akcje są: nazwa, rodzaj, miejsce zdarzenia, czas trwania oraz notatka. Odpowiednie określenie nazwy akcji pozwoli w przyszłości na łatwe odnalezienie i sprawdzenie szczegółów zdarzenia, zaś rodzaj akcji będzie przydatny w różnego rodzaju raportach i zestawieniach. Czas trwania posłuży do wyliczenia należnego ekwiwalentu. Odpowiednio określona lokalizacja zdarzenia jednoznacznie wskaże, gdzie dana akcja miała miejsce; warto rozważyć zapisanie współrzędnych geograficznych, dzięki którym w przyszłości możliwe będzie zobrazowanie zdarzeń na mapie. Notatka z akcji to miejsce, w którym można uwzględnić opis przebiegu działań, co jest cenne dla ratowników, którzy nie mogli uczestniczyć w akcji.
Uczestnicy Działań
Żadna akcja nie mogłaby się odbyć bez strażaków. Oprócz imienia i nazwiska, dobrym pomysłem jest określenie funkcji, jaką pełnił strażak. Lista uczestników akcji jest niezbędna podczas przygotowywania wniosku o ekwiwalent. Wiele jednostek przygotowuje okresowe zestawienia (miesięczne, kwartalne) zawierające informacje o uczestnictwie poszczególnych strażaków w akcjach, uwzględniające liczbę akcji oraz czas udziału. W papierowych raportach z akcji, spotykanych jeszcze w wielu jednostkach, znajduje się tabela zatytułowana „Przybyli na alarm”. Ważne jest, aby określić strażaków, którzy przybyli na alarm, nawet jeśli nie wszyscy mogli uczestniczyć w wyjeździe - na przykład, gdy jednostka wyjeżdża jednym zastępem, a na alarm stawiło się dziewięciu strażaków.
Zużycie Sprzętu i Środków
Jeżeli podczas działań używano specjalistycznego sprzętu, warto zanotować taką informację, dopisując także strażaka, który go używał. Podczas używania sprzętu spalinowego, podobnie jak w pojazdach, zaleca się uwzględnienie czasu pracy. Oprócz paliwa, podczas prowadzenia działań zużywane są również inne środki, takie jak woda czy środki pianotwórcze w przypadku pożaru, lub sorbent podczas wypadku.
Rodzaje Prowadzonych Działań i Współpraca ze Służbami
Podawanie środków gaśniczych w natarciu, prace rozbiórkowe konstrukcji budowlanych, tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran to tylko trzy z ponad 40 rodzajów prowadzonych działań ratowniczych, które można znaleźć we wzorze informacji ze zdarzenia. Informacje o prowadzonych działaniach są niezbędne dla stanowiska kierowania, a także cenne dla samych jednostek OSP. Często zdarza się, że na akcji nie działamy sami. Zapisanie informacji o wszystkich służbach będących na miejscu nie jest konieczne, ale może stanowić ciekawostkę, często wykorzystywaną np. przy publikowaniu informacji w mediach społecznościowych.
Metody Dokumentowania Działań
Gdy podczas akcji pojawia się potrzeba zanotowania informacji, najwygodniejszą formą jest zazwyczaj papierowy notes, tablet lub telefon. Sytuacja zmienia się po zakończeniu działań i powrocie do remizy. W przypadku dokumentowania papierowego, warto mieć przygotowany szablon, który pomoże zebrać istotne dla jednostki dane. Spisywanie danych na czystej kartce, bez należytej struktury, może prowadzić do pominięcia ważnych informacji i utrudnić późniejsze uzupełnianie.
W przypadku dokumentacji elektronicznej możliwości są większe. Można wspomagać się programami używanymi na co dzień, a niektóre jednostki tworzą we własnym zakresie rozbudowane arkusze kalkulacyjne. Na rynku dostępne są również programy opracowane specjalnie dla jednostek OSP, takie jak Strażak.Online, które można uruchomić zarówno na komputerze, jak i na tablecie lub telefonie. Zadaniem dedykowanego programu jest ułatwienie prowadzenia dokumentacji oraz przygotowywania raportów, zestawień i wniosków. Wybierając aplikację przeznaczoną dla strażaków, można szybko i wygodnie usprawnić działania, pamiętając, że korzystanie z aplikacji nie wyklucza formy papierowej.
E-REMIZA.pl prezentacja systemu długa lektor
Wykorzystanie Zgromadzonych Danych
Gromadzenie danych z akcji ma na celu przygotowywanie raportów, zestawień oraz wniosków. To podstawa dla wielu podstawowych raportów przydatnych w każdej jednostce OSP.
Podstawowym przykładem wniosku przygotowywanego na bazie informacji z akcji jest wniosek o ekwiwalent. Wielu strażaków OSP przeznacza środki z ekwiwalentu na rzecz jednostki, co nie zmienia faktu, że jednostka musi przygotować odpowiedni dokument i złożyć go do urzędu. Wzór oraz częstotliwość składania wniosku zależą od ustaleń między urzędem a OSP; niektóre jednostki składają wniosek po każdej akcji, inne przygotowują zbiorczy wniosek. Przygotowywanie wniosku o ekwiwalent może być czasochłonne, dlatego pomocne jest skorzystanie z dedykowanych programów, takich jak Strażak Online.
Dane dotyczące akcji są również przydatne podczas sporządzania wniosków o dofinansowania i sprawozdań. Mogą to być na przykład: liczba akcji w określonych latach, średnia liczba akcji za dany okres, czy liczba uczestników w akcjach w roku sprawozdawczym. Aby móc w każdej chwili odpowiedzieć na pytania takie jak: "W ilu akcjach w tym roku brała udział jednostka?", "Jakiego rodzaju były to akcje?", "Kiedy była ostatnia?", "Jaki jest średni czas wyjazdu?", wygodne jest prowadzenie ewidencji przy wykorzystaniu odpowiedniego programu komputerowego.
Każda jednostka OSP powinna ewidencjonować udział w akcjach ratowniczo-gaśniczych. Zakres i sposoby ewidencji danych mogą być różne i są zależne od preferencji jednostki. Im więcej danych będzie gromadzonych, tym więcej można dowiedzieć się o kondycji i efektywności działania jednostki.