Orkiestry dęte Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) stanowią integralną część polskiego krajobrazu kulturowego, łącząc w sobie tradycję, pasję muzyczną i zaangażowanie społeczne. Ich działalność to nie tylko prezentowanie się najlepszych zespołów instrumentalnych przed lokalną społecznością, ale także kultywowanie muzyki i wychowanie nowych pokoleń muzyków.
Rola i Znaczenie Orkiestr Dętych w Społecznościach OSP
Orkiestry dęte OSP, często obecne podczas ważnych uroczystości, takich jak apele i parady, prezentują się ze sztandarami, podkreślającymi ich przynależność i tradycje. Choć niektóre orkiestry nie grały w sposób ciągły od momentu powstania - przerywając działalność z powodu, na przykład, II wojny światowej czy ogólnych problemów - wiele z nich wznowiło ją, grając nieprzerwanie. Wiele z nich reaktywowało się w późniejszych latach, na przykład w roku 1982.
Kadra i Rozwój Muzyczny
W orkiestrach dętych OSP często kształcą się całe pokolenia muzyków. Szkolenie przyszłych orkiestrantów może zaczynać się już od piątej klasy szkoły podstawowej, choć równie dobrze można rozpocząć naukę w późniejszym wieku. Członkowie orkiestr, w tym wieloletni muzycy i multiinstrumentaliści, często poświęcają swój czas na doskonalenie umiejętności i zarażanie innych pasją do muzyki. Wspierani są przez osoby odpowiedzialne za marketing, dla których wszystko jest możliwe do zrobienia, by wszystkie tryby działały jak w dobrze naoliwionej maszynie. Działalność orkiestr wspierają również przedstawiciele samorządu, m.in. p. Jerzy Socha oraz radni.
Zasady i Przebieg Przeglądów Orkiestr OSP
Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP aktywnie wspiera orkiestry dęte, organizując coroczne przeglądy i festiwale, które są okazją do rywalizacji, nauki i integracji. Zapraszamy strażackie orkiestry do udziału w Przeglądach Orkiestr Ochotniczych Straży Pożarnych organizowanych przez Związek OSP RP.
Udział i Eliminacje
Uprawnione do udziału w konkursie są wszystkie strażackie orkiestry dęte. Wybór miejsca przeglądu zależy od Orkiestry. Przeglądy są zazwyczaj jednodniowe i odbywają się w ramach godzinowych, w zależności od ilości uczestników.
Przykładowe miejsca Przeglądów w 2024 roku:
- 19 maja - Polanka Wielka, woj. małopolskie
- 30 czerwca - Daleszyce, woj. świętokrzyskie
- 31 sierpnia - Lidzbark, woj. warmińsko-mazurskie
- 07 września - Połczyn-Zdrój, woj. zachodniopomorskie
Harmonogram i Ocena Występów
Szczegółowy program i godziny są przesyłane zgodnie ze zgłoszeniem orkiestry. Harmonogram przeglądu obejmuje:
- odprawę dyrygentów i choreografów,
- przemarsz orkiestr z oceną gry w marszu,
- wspólne wykonanie utworów,
- występy konkursowe,
- pokazy parady marszowej.
W kategorii obowiązkowej orkiestra wykonuje 3 utwory, w tym jeden polskiego kompozytora. Obowiązkowo wykonywane są utwory takie jak „Marsz Strażaków” (muz. F. Kloska) oraz „Orkiestry Dęte” (opr. J. Szydłowski).
Ocena Gry w Marszu
Ocena gry w marszu jest kluczowym elementem. Obowiązuje obowiązkowe zatrzymanie orkiestry na wysokości przewodniczącego jury (orientacyjny punkt podany na odprawie w dniu przeglądu). Możliwe są różne formy zatrzymania: zatrzymanie gry i marszu, zatrzymanie marszu bez gry, zatrzymanie gry, a następnie marszu. Rekomendowane jest zagranie podczas postoju na wysokości jury kilku lub kilkunastu taktów dowolnego marsza. Odmarsz orkiestry może odbyć się innym marszem, ale może być również grany ten sam utwór. Istotna przy ocenie tej kategorii jest m.in. synchronizacja i technika wykonania.
Kontakt dla Uczestników
W razie pytań prosimy o kontakt z działem organizacyjno-programowym Zarządu Głównego ZOSP RP.
Przykłady Sukcesów i Działalności Orkiestr Dętych OSP
Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP w Płośnicy - Historia i Osiągnięcia
Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP w Płośnicy powstała w 1979 roku z inicjatywy jej Kapelmistrza, instruktora i nauczyciela - Jana Wiśniewskiego. Z niewielkiej strażackiej orkiestry udało mu się stworzyć big-band znany nie tylko w kraju, ale i poza granicami. Początki działalności polegały głównie na kształceniu członków orkiestry, co stało się fundamentem dalszych sukcesów.
Jej sukcesy zaczynają się datować od 1982 roku, kiedy to po raz pierwszy, po latach pracy, orkiestra zakwalifikowała się do udziału w IX Ogólnopolskim Festiwalu Orkiestr Dętych OSP. W sumie do tej pory orkiestra kwalifikowała się do ogólnopolskiego finału 10-krotnie, zawsze zajmując czołowe miejsca. Poszerzenie repertuaru i instrumentarium z każdym rokiem podnosiło jej walory artystyczne. W 1984 roku orkiestra stała się członkiem Mazowieckiego Oddziału Polskiego Związku Chórów i Orkiestr.
W roku 1990 przy orkiestrze powstał pionierski na owe czasy zespół tamburmajorek pod kierownictwem mgr Jadwigi Józefowicz. Wywijające buławami dziewczęta stały się dodatkową atrakcją, tworząc prawdziwe show. W roku 1994 dołączyła grupa mażoretek, a od 1999 zespół choreograficzny stał się członkiem Europejskiej Organizacji Mażoretek.
Wybrane Osiągnięcia Młodzieżowej Orkiestry Dętej OSP w Płośnicy
W swym dorobku orkiestra posiada liczne nagrody z przeglądów i konkursów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych. Zespół koncertował w ówczesnej Czechosłowacji, Ukrainie, Związku Radzieckim, zyskując powszechne uznanie i propagując polską kulturę muzyczną. Szeroki repertuar to kilkaset utworów na każdą okazję, co czyni zespół uniwersalnym uczestnikiem wielu imprez.
- W 1998 roku podczas Europejskiego Festiwalu Orkiestr w Pinnenbergu k. Hamburga orkiestra zajęła IV miejsce w kategorii „show parady”.
- Do ciekawostek należy koncert na wynajętym statku spacerowym na Jezioraku, udział zespołu choreograficznego w planie filmowym w II cz. „Tajemnicy Sagali” oraz udział w próbie ustanowienia rekordu Guinnessa na największą strażacką orkiestrę świata.
- W latach 2000 i 2001 orkiestra, na zaproszenie Związku Muzyków Czeskich, koncertowała w Decinie w Czechach, otwierając oficjalnie Europejski Festiwal Orkiestr Dętych.
- Poczynając od 1999 roku, orkiestra zdobywała corocznie I miejsce w Wojewódzkim Konkursie Orkiestr Dętych województwa warmińsko-mazurskiego.
- Uświetniała pobyt Papieża Jana Pawła II w Toruniu.
- W 2004 roku orkiestra obchodziła swoje 25. urodziny i wygrała XVIII Przegląd Orkiestr Dętych w Ciechocinku, uzyskując kwalifikacje do festiwalu ogólnopolskiego.
- Rok 2005 był pracowity, obfitujący w koncerty i udział w ogólnopolskim festiwalu w Krynicy Górskiej, gdzie zdobyła wyróżnienie dzięki grupie mażoretek. Zajęła III miejsce w Mazowieckim Festiwalu Orkiestr Dętych w Warszawie oraz po raz piąty I miejsce w wojewódzkim przeglądzie orkiestr dętych OSP województwa warmińsko-mazurskiego.
- W 2006 roku zdobyła II miejsce dla grupy mażoretek i III dla orkiestry w Regionalnym Przeglądzie w Siemiatyczach, kwalifikując się do Ogólnopolskiego Festiwalu. Grupa choreograficzna zdobyła Nagrodę Specjalną na Ogólnopolskich Mistrzostwach Mażoretek.
- W 2007 roku orkiestra została laureatką „Srebrnego pasma” w kategorii parady marszowej na Ogólnopolskim Festiwalu w Krynicy-Zdroju, a także zdobyła I miejsce i puchar Marszałka Województwa Mazowieckiego na XI Mazowieckim Przeglądzie Orkiestr Dętych.
- W 2008 roku zdobyła I miejsce w kategorii parady marszowej na XX Regionalnym Przeglądzie w Połczynie Zdroju, co dało jej szansę na trzeci z rzędu udział w Ogólnopolskim Festiwalu.
Zmiany na Stanowisku Kapelmistrza i Kontynuacja Sukcesów
Rok 2011 na zawsze zapadł w pamięci członków i sympatyków orkiestry - 30 czerwca zmarł Jan Wiśniewski. W tym samym roku orkiestra po raz kolejny zwyciężyła w Wojewódzkim Przeglądzie Orkiestr Dętych, dedykując swoje Grand Prix zmarłemu kapelmistrzowi.
Od roku 2011 kapelmistrzem orkiestry został Piotr Klonowski, a choreografem pozostała Jadwiga Józefowicz. Rok 2012 przyniósł orkiestrze i jej młodemu kapelmistrzowi Nagrodę Burmistrza na XXII Regionalnym Przeglądzie Orkiestr Dętych OSP w Połczynie-Zdroju, co pozwoliło zespołowi na udział w Ogólnopolskim Festiwalu Orkiestr OSP w Wiśle w 2013 roku. Było to pierwsze zwycięstwo zespołu pod wodzą Piotra Klonowskiego.
21 czerwca 2014 roku w Połczynie-Zdroju orkiestra zdobyła najwyższą ocenę za grę w koncercie oraz w przemarszu, a także dyplom za pokaz Najciekawszej Musztry Paradnej oraz nagrody Starosty Świdwińskiego i Burmistrza Połczyna-Zdroju. Była to przepustka na XXIII Ogólnopolski Festiwal Orkiestr OSP w Płocku w 2015 roku, gdzie zespół zdobył V miejsce w kategorii parady marszowej i VIII w kategorii koncertu.
W 2015 roku kapelmistrzem został Krzysztof Białek, tubista występujący w Filharmonii Dowcipu Waldemara Malickiego. We wrześniu 2016 roku na stanowisko kapelmistrza powrócił Piotr Klonowski, tworząc z Jadwigą Józefowicz zgrany duet. Pod ich wodzą orkiestra osiągała dalsze sukcesy, uczestnicząc w Ogólnopolskich Festiwalach Orkiestr Dętych OSP w 2017 i 2019 roku. W 2021 roku stery w orkiestrze przejął Kamil Jabłoński, uczeń Jana Wiśniewskiego.
Przykładowa Działalność Orkiestry OSP w Konopiskach
Orkiestra OSP w Konopiskach również może pochwalić się bogatą historią i aktywną działalnością. Do 31 grudnia 2004 roku kapelmistrzem orkiestry był Wiesław Pitulski, po nim funkcję tę pełnił Tomasz Hadrian, a od 2007 roku prezesem orkiestry jest Jacek Walentek. Obecnie orkiestra liczy 50 muzyków, którzy są jej wychowankami.
Orkiestra wykonuje szeroki repertuar, od Straussa do Davisa, obejmujący muzykę klasyczną, filmową oraz rozrywkową. Często współpracuje z wokalistami i solistami. Występy orkiestry uświetnia grupa mażoretkowa „Szyk”, która ma na swoim koncie wiele sukcesów. Instruktor mażoretek, związana z tą formą tańca od 2001 roku, dba o miłą atmosferę i tworzy poczucie opieki, zaszczepiając potrzebę ciągłego rozwoju i zarażania innych pasją do tańca.
26. Ogólnopolski Festiwal Orkiestr OSP w Wiśle (2025)
26. Ogólnopolski Festiwal Orkiestr OSP to wydarzenie o ugruntowanej renomie i wyjątkowym charakterze, które od ponad ćwierćwiecza gromadzi w jednym miejscu najlepsze orkiestry dęte Ochotniczych Straży Pożarnych z całej Polski. Tegoroczna, 26. edycja Festiwalu, odbyła się w dniach 28-29 czerwca 2025 roku w Wiśle, zorganizowana przez Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP we współpracy z Miastem Wisła i Wiślańskim Centrum Kultury.
Charakterystyka i Przebieg Festiwalu
Festiwal w Wiśle to jedyny taki Festiwal w Polsce, który łączy konkursowe prezentacje koncertowe z oceną gry w marszu oraz widowiskowymi pokazami musztry paradnej. W festiwalu uczestniczyło 14 orkiestr reprezentujących 10 województw, w tym liczne zespoły taneczne, które są symbolem kontynuacji i rozwoju tradycji strażackich. Było to hołdem dla zaangażowania, pracy i talentu muzyków, dyrygentów i opiekunów orkiestr działających przy jednostkach OSP.
Uroczyste otwarcie festiwalu miało miejsce na Placu B. Hoffa. Występ inaugurujący z żywiołową interpretacją utworu „Bałkańska w żyłach płynie krew” porwał publiczność do wspólnej zabawy, zgodnie z refrenem - „będzie głośno, będzie radośnie, znów przetańczymy razem całą noc”. W festiwalu uczestniczyły orkiestry, które zwyciężyły w eliminacjach w 2024 roku. Nie zabrakło emocji w konkursowych prezentacjach - zarówno podczas koncertów, jak i parad marszowych z udziałem grup tanecznych.
Konkursowe koncerty odbywały się w Amfiteatrze im. Stanisława Hadyny, gdzie oceniano jakość brzmienia, dobór repertuaru, poziom trudności utworów i umiejętności interpretacyjne. Parady orkiestr z udziałem grup dziewczęcych, np. mażoretek, były niezwykle efektowne i widowiskowe. Występujące zespoły zaprezentowały nie tylko wysoki poziom muzyczny, ale również świetne przygotowanie wizualne i choreograficzne. Ogromne brawa należą się mażoretkom, które uświetniły przemarsze.
Uczestniczące Orkiestry i Nagrody
Lista orkiestr, które brały udział w 26. Ogólnopolskim Festiwalu Orkiestr OSP w Wiśle:
- Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Krasocin - woj. świętokrzyskie
- Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Lidzbark - woj. warmińsko-mazurskie
- Orkiestra Dęta OSP Maków - woj. mazowieckie
- Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Mykanów - woj. śląskie
- Orkiestra Dęta OSP Oleszno - woj. świętokrzyskie
- Orkiestra Dęta OSP Okulice - woj. małopolskie
- Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Pisarzowice - woj. śląskie
- Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Płośnica - woj. warmińsko-mazurskie
- Orkiestra Dęta OSP Polanka Wielka - woj. małopolskie
- Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Śmiłowice - woj. kujawsko-pomorskie
- Młodzieżowa Orkiestra Dęta OSP Tryńcza - woj. podkarpackie
- Orkiestra Dęta OSP Wilamowice - woj. śląskie
- Orkiestra Dęta OSP Żurowa - woj. małopolskie
- Orkiestra OSP Lubartów - woj. lubelskie
Wszystkie wyróżnione orkiestry otrzymały nagrody pieniężne, dyplomy Prezesa ZG ZOSP RP oraz pamiątkowe statuetki Burmistrza Miasta Wisła. Zwieńczeniem festiwalu była uroczysta ceremonia zakończenia z udziałem Prezesa Zarządu Głównego ZOSP RP druha Waldemara Pawlaka, Burmistrza Wisły Tomasza Bujoka oraz przedstawicieli samorządu i Wiślańskiego Centrum Kultury.
Wybrany Harmonogram Festiwalu (28 czerwca 2025)
- 10:00 Konkursowe prezentacje koncertowe, Amfiteatr im. Stanisława Hadyny
- 18:00 Konkurs gry w marszu, ul. 3 Maja (deptak)
- 19:30 Uroczyste rozpoczęcie Festiwalu, Plac Bogumiła Hoffa
- 21:00 koncert zespołu Silesian Brass Quartet w Amfiteatrze im. Stanisława Hadyny
Wsparcie i Rozwój Orkiestr Dętych OSP
Działalność orkiestr OSP jest wspierana finansowo, co umożliwia ich rozwój. Przykładowo, z Funduszu Narodowego na 2018 rok przeznaczono 50 000,00 zł na instrumenty muzyczne, które są wykorzystywane przez uczniów szkółki muzycznej. Zakupione zostały m.in.:
- Dzwonki orkiestrowe - 1 szt.
- Główka do fletu piccolo - 1 szt.
- Talerze do perkusji - 1 szt.
- Flet poprzeczny - 3 szt.
- Euphonium - 1 szt. (+ futerał do Euphonium - 1 szt.)
- Puzon - 1 szt.
- Waltornia - 3 szt.
- Tuba - 2 szt.
- Saksofon tenorowy - 1 szt.
- Klarnet - 4 szt.
- Werbel marszowy z nosidłem - 2 szt.