15 kwietnia 2019 roku świat obiegła dramatyczna wiadomość o pożarze, który strawił historyczną katedrę Notre-Dame w Paryżu. Wydarzenie to wywołało głęboki wstrząs we Francji i na całym świecie, stając się symbolem narodowej traumy i wywołując globalną solidarność w dążeniu do odbudowy.
Przebieg Pożaru i Akcja Gaśnicza
Zgłoszenie o pożarze katedry Notre-Dame strażacy otrzymali tuż przed godziną 17:00 lokalnego czasu. Pierwszy alarm pożarowy rozległ się o godzinie 18:20, a katedra została ewakuowana w ciągu kilku minut. Drugi alarm zabrzmiał 20 minut później. O 18:49 strażacy zlokalizowali ogień po ponownym sprawdzeniu dachu.
Pożar wybuchł na rusztowaniu zamontowanym na dachu katedry, gdzie prowadzone były prace renowacyjne. Według francuskich mediów, zapaliło się drewniane rusztowanie, prawdopodobnie w okolicach iglicy. W płomieniach najpierw stanął fragment dachu, a następnie ogień rozprzestrzenił się na pozostałą część konstrukcji 850-letniej katedry.
W akcji gaszenia brało udział blisko 400 strażaków. Walka z ogniem trwała wiele godzin; pożar udało się ugasić około godziny 4:00 nad ranem następnego dnia. Przez ten czas tysiące paryżan gromadziły się wokół płonącej katedry, modląc się o jej uratowanie.
Skutki i Utrata Struktury
W wyniku pożaru runęła iglica, wznosząca się nad odnowioną częścią kościoła, oraz zawalił się cały dach katedry. Spłonął praktycznie cały dach i całe drewniane wyposażenie wnętrza. Zniszczone zostały również fragmenty kamiennego sklepienia w nawie głównej, na jej skrzyżowaniu z transeptem oraz w północnej części transeptu, a także XIX-wieczne górne witraże w szczytach transeptu.
Mimo ogromnych zniszczeń, strażakom udało się ocalić główną konstrukcję budowli, w tym dwie wieże i trzy rozety z XII i XIII wieku. Paryska prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie nieumyślnego spowodowania pożaru. Śledztwo, które rozpoczęto dzień po pożarze, wykazało, że przyczyną pojawienia się ognia było spięcie w instalacji elektrycznej. Pożar katedry spowodował także uwolnienie do atmosfery 460 ton ołowiu.
Pożar katedry Notre-Dame doprowadził do nieoczekiwanego odkrycia, naukowcy są zszokowani
Ocalone Relikwie i Dzieła Sztuki
Rzecznik katedry Andre Finot przekazał, że niemal wszystko, co było do uratowania, zostało wyniesione z płonącego kościoła. Generał Jean-Claude Gallet, dowódca paryskiej straży pożarnej, poinformował, że najcenniejsze zabytki zostały w porę wyniesione. Udało się uratować najcenniejsze relikwie i dzieła sztuki, m.in. Koronę Cierniową Chrystusa - jedną z najważniejszych relikwii chrześcijaństwa - oraz tunikę św. Ludwika, przechowywane w skarbcu katedry.
Reakcje i Wezwania do Odbudowy
Pożar Notre-Dame został określony jako "prawdziwie potworna tragedia" i "trauma narodowa" przez prezydenta Francji Emmanuela Macrona. Podkreślił on, że "Francuzi są wstrząśnięci" i "w katedrze nigdy nie było pożaru". Macron, który odwołał swoje orędzie do narodu w związku z tragedią, zapewnił: „Odbudujemy katedrę Notre Dame”. Stwierdził, że "udało się uniknąć najgorszego, ale batalia o uratowanie katedry nie jest jeszcze zakończona".
Prezydent Francji zaznaczył, że w dzieło odbudowy będzie zaangażowana społeczność międzynarodowa, apelując o rozpoczęcie zbiórki funduszy. Do słów solidarności dołączyli przywódcy z całego świata. Prezydent USA, Donald Trump, sugerował użycie latających cystern, natomiast wiceprezydent Mike Pence podkreślił, że katedra jest "symbolem wiary dla ludzi na całym świecie". Szef Rady Europejskiej, Donald Tusk, napisał: "Wszyscy jesteśmy dziś z Paryżanami", a Jean-Claude Juncker, szef Komisji Europejskiej, wyraził smutek, nazywając Notre-Dame "miejscem, które należy do całej ludzkości".
Prezydent Polski, Andrzej Duda, napisał: „U nas ludzie już się zgłaszają gotowi złożyć datki na odbudowę Katedry Notre Dame. Dziękuję za to, bo jestem przekonany, że odbudowa Katedry może stać się symbolem odbudowy Europy.”
Historia i Znaczenie Katedry
Katedra Notre-Dame jest jedną z najbardziej znanych katedr na świecie, wzniesioną na wyspie na Sekwanie, nazywanej Ile de la Cité. Jej budowa trwała ponad 180 lat (od 1163 do 1345 roku). Nazwa Notre-Dame oznacza „Nasza Pani” i odnosi się do Matki Boskiej. Katedra zasłynęła m.in. dzięki powieści "Dzwonnik z Notre Dame" francuskiego pisarza Victora Hugo.
Przed pożarem, w ubiegłym roku, Kościół Katolicki we Francji wystosował pilny apel o fundusze na ratowanie katedry, która zaczęła się rozpadać, co świadczyło o jej bardzo złym stanie technicznym.
Dla wielu Paryżan i katolików na całym świecie Notre-Dame to coś więcej niż mury. To symbol katolickiej Francji, miejsce historyczne i kulturowe, które jednoczy ludzi niezależnie od ich wiary.
Fazy Odbudowy i Kontrowersje
Odbudowa świątyni została podzielona na dwie fazy: tzw. fazę zabezpieczania (przygotowawczą) trwającą od 16 kwietnia 2019 do końca lata 2021, z budżetem 165 mln euro, oraz fazę rzeczywistej rekonstrukcji, mającą na celu przywrócenie jej architektury zewnętrznej, identycznej z oryginałem; iglicy Viollet-le Duc i pokrycia dachu.
Przez dwa lata robotnikom udało się usunąć uszkodzone części konstrukcji budowli, zabezpieczyć przed zawaleniem elementy uszkodzone, oprzyrządować budynek rusztowaniami, przeprowadzić inwentaryzację elementów wnętrza, a także przenieść organy oraz dzieła sztuki do konserwacji. Od września 2020 roku prowadzone są badania nad czyszczeniem i renowacją kaplic. Udało się już wybrać tysiąc kilkusetletnich dębów (połowę z lasów publicznych, a połowę z prywatnych we Francji), które posłużą do renowacji iglicy, ram transeptu i przyległych przęseł. Zarządzający pracami odbudowy wskazują na hojność darczyńców.
Spór o Witraże
Katedra Notre-Dame budzi się do nowego życia po pięciu latach remontu. Jednak wokół projektu odbudowy narosły kontrowersje, szczególnie dotyczące planowanej wymiany witraży. Zgodnie z wolą prezydenta, oryginalne witraże, które przetrwały nienaruszone pożar w 2019 roku, mają zostać usunięte, aby stworzyć w katedrze trwały pomnik XXI wieku. Koszt wymiany szacuje się na około 4 miliony euro.
Znane stowarzyszenie Sites et Monuments, jedna z najstarszych francuskich organizacji zajmujących się ochroną dziedzictwa kulturowego, ogłosiło zamiar ponownego wniesienia sprzeciwu wobec już wydanego pozwolenia na budowę. Argumenty konserwatorów zabytków są jasne: zachowanie pierwotnego stanu. Skoro witraże przetrwały pożar, nie ma powodu związanego z ich renowacją, aby je wymieniać. Są one częścią oryginalnego XIX-wiecznego projektu Eugène’a Viollet-le-Duca.