Ochotnicze Straże Pożarne (OSP) to jednostki, które nie tylko niosą pomoc w pożarach, zalaniach czy wypadkach. Remizy OSP nie muszą służyć wyłącznie organizacji wesel, ale mogą być również miejscem, w którym przy jednym stole zasiadają mieszkańcy i mieszkanki sąsiedztwa, miejscowości czy gminy po to, by rozmawiać na ważne dla nich tematy i razem szukać rozwiązań. Angażujące ponad 650 tysięcy osób jednostki OSP posiadają ogromny potencjał w jednoczeniu lokalnych środowisk i włączaniu ich do wspólnego działania. Fundacja Stocznia, która od lat wspiera zaangażowanie obywatelskie, udowodniła, jak wielki jest ten potencjał.
OSP w Służbie Środowisku: Projekt "Bez lania wody"
Powszechnie wiadomo, że strażacy ratują ludzi, jednak ich rola w ratowaniu środowiska stanowi dla wielu nowość. Jak wyjaśnia druh st. bryg. w st. spocz., "Jeżeli nie uratujemy naszego środowiska, to nie będzie po co ratować ludzi." Strażacy coraz częściej stają w obliczu problemów suszy i powodzi w całej Polsce, zmagając się ze skuteczną odpowiedzią na te wyzwania. Zauważa się, że "mamy coraz mniej zieleni i betonujemy szczelnie nasze podwórka, ulice i parkingi" - mówił strażak Dariusz Piechowiak. "Jak cenna jest woda, to nam, strażakom, nie trzeba mówić. Ale o tę wodę, jak o przyjaciela, trzeba dbać, trzeba ją chronić i trzeba ją odpowiednio konserwować."
Edukacja i Działania Lokalne
W ramach projektu "Bez lania wody", który w 2023 roku realizowano w bliskiej współpracy z Fundacją Stocznia, Fundacją Zdrowa Rzeka oraz Związkiem Ochotniczych Straży Pożarnych, strażacy i strażaczki z całej Polski przeprowadzili narady o wodzie z mieszkańcami i mieszkankami swoich gmin. Następnie, wspólnie z nimi zrealizowali lokalne działania, takie jak:
- założenie ogrodu deszczowego,
- posadzenie drzew,
- uprzątnięcie brzegów rzeki.
"W ramach naszego projektu wspieraliśmy wybrane OSP w animowaniu wspólnych aktywności na rzecz mądrego gospodarowania wodą" - dodawali organizatorzy. Strażacy, zanim zorganizowali narady, podnieśli swoją wiedzę o wyzwaniach i rozwiązaniach związanych z gospodarowaniem wodą, poznali także tajniki organizacji i moderacji spotkań.
Znaczenie Małej Retencji
Strażak Dariusz Piechowiak podkreślał, że projekt idealnie wpasował się w jego zainteresowania związane ze zmianami klimatu. "Udział w tym projekcie dał nam ogromną porcję wiedzy na temat małej retencji (czyli zatrzymywania wody w przyrodzie), do czego przyczynia się również stosowanie nawierzchni przepuszczalnych i sadzenie dużej ilości zieleni." Jednym ze sposobów zaradzenia problemom z wodą jest również posiadanie kompostowników i kompostowanie bioodpadów, które codziennie produkujemy w domu.
Wsparcie i Rozwój Projektu
Aby wesprzeć OSP w przeprowadzeniu rozmów o wodzie, Fundacja Stocznia przygotowała przystępny przewodnik. Zbiera on najważniejszą wiedzę o wodzie, jej obiegu w przyrodzie i sposobach na to, by lokalnie o nią dbać, a także przeprowadza krok po kroku po organizacji narady. Choć przewodnik stworzono z myślą o ochotnikach, jest on udostępniany szerzej, ponieważ "rozmowa o wodzie (i innych ważnych lokalnie sprawach) jest potrzebna, a zaproponowana przez nas formuła - przyjazna i możliwa do wykorzystania przez wszystkich w bardzo różnych kontekstach - w szkole, domu kultury czy bibliotece, na spotkaniu sąsiedzkim czy gminnym."
WODA - 102 FAKTY
Projekt "Narady gminne w remizach OSP" rozpoczął się od opracowania podręcznika i scenariusza narady dotyczącej gospodarowania wodą w gminie. Następnie przeszkolono grupę 24 strażaków, którzy do końca listopada przeprowadzili spotkania o wodzie w swoich społecznościach przy wsparciu Fundacji Stocznia. Fundacja uruchomiła również mini-program grantowy na działania lokalne dotyczące zrównoważonego gospodarowania wodą inicjowane przez OSP.
Wspierając partnerów merytorycznie, Fundacja Stocznia przeprowadziła spotkania dla strażaków i strażaczek, którzy już zorganizowali narady gminne. W przyszłości planowane jest przygotowanie kolejnej grupy strażaków i strażaczek do przeprowadzenia narad o wodzie. "Narady to otwarte spotkania umożliwiające mieszkankom i mieszkańcom wspólną, merytoryczną rozmowę na ważną dla ich społeczności kwestię. Pozwalają na zebranie doświadczeń i poglądów mieszkańców o konkretnym problemie - to rozmowa poprzedzająca wypracowanie rozwiązań i podjęcie działania." Organizatorzy wierzą, że w Polsce jest wiele spraw zasługujących na obywatelską refleksję i troskę, które powinny stanowić podstawę dla przygotowanych rozwiązań.
Tradycja "Lania Wody" w OSP: Śmigus-Dyngus
Strażacy "leją wodę" na wiele sposobów, a jednym z nich jest kultywowanie świątecznych tradycji. Drugi dzień świąt wielkanocnych, zwany Lanym Poniedziałkiem lub Śmigusem-Dyngusem, ma bogatą tradycję ludową. Choć dawniej był to zwyczaj smagania panien po nogach brzozowymi lub wierzbowymi witkami oraz polewania wodą, obecnie jest coraz rzadziej kultywowany, ale wciąż podtrzymują go strażacy ochotnicy.
Kultywowanie Zwyczaju i Zbiórki Funduszy
Wiele jednostek OSP organizuje w Lany Poniedziałek wielkanocne akcje z udziałem wozów strażackich. Na przykład, druhowie z Kłodawy tradycyjnie symbolicznie polewają dachy domów. "Legenda głosi, że woda ma przynieść domownikom szczęście oraz pomyślność, a także zapewnić ochronę dobytku" - zapowiadają druhowie, dodając, że akcja ma również na celu wywołanie uśmiechu na twarzach mieszkańców, szczególnie tych najmłodszych. "Oczywiście żaden dach nie będzie polewany bez zgody właściciela budynku, ale wszędzie tam, gdzie taka zgoda będzie, woda poleje się pełnym strumieniem."
Przy okazji tradycyjnego polewania, strażacy zbierają datki na wsparcie swoich jednostek. Tego dnia "suche będą tylko puszki, do których strażacy zamierzają zbierać datki na wsparcie swojej jednostki." Chodzi o najpotrzebniejszy sprzęt pożarniczy, a często także o większe marzenia, takie jak zakup nowego busa. Bus taki ma służyć do przewozu osób, w tym druhów i młodych adeptów pożarnictwa, oraz do transportu najpotrzebniejszego sprzętu ratowniczego na miejsce akcji. Gminy z dużym zalesieniem często rozwijają specjalizację w kierunku gaszenia pożarów lasów i nieużytków, a taki bus jest nieoceniony na trudnym terenie.
Przykłady z Regionów
- Kłodawa: W ubiegłym roku druhowie uzbierali prawie dziesięć tysięcy złotych na potrzeby jednostki.
- Łośno: Jednostka z Łośna po raz pierwszy przygotowała wielkanocne lanie wody. Strażacy wyruszają w samo południe, polewając dachy domów w całym sołectwie, zachęcając mieszkańców, zwłaszcza dzieci, do wyjścia przed dom i wyrażenia zgody na polanie dachu. Zachęcają również do wsparcia zrzutki na doposażenie jednostki.
- Santocko-Gralewska Ochotnicza Straż Pożarna: Druhowie zamierzają polewać domy mieszkańców ze strażackich armatek, ale wcale nie po to, aby gasić pożar, a wręcz przeciwnie - na szczęście. Ich ambitnym celem jest zebranie pieniędzy na zakup nowego wozu ratowniczo-gaśniczego. Zachęcają do "mokrej gry" i wrzucania datków do puszki.
- Bogdaniec: Strażacy z Bogdańca również celebrują świąteczną tradycję. Po wymianie życzeń i otrzymaniu zgody, sowicie polewają całe dachy. Przy okazji prowadzą zbiórkę na doposażenie jednostki w potrzebny sprzęt oraz zachęcają do wstąpienia w swoje szeregi, zapowiadając modernizację strażnicy.
- Janczewo: Janczewscy strażacy również zadbają o mokry Lany Poniedziałek, zachęcając jednocześnie do rewanżu - chlapania z okien, wiader czy pistoletów na wodę. Tam również prowadzona jest zbiórka na nowy sprzęt, który pomoże ochotnikom jeszcze lepiej działać podczas akcji ratowniczych. W ubiegłym roku druhowie uzbierali prawie trzynaście tysięcy złotych.
Ratowanie Zwierząt: Akcja w Kanale Augustowskim
Działania strażaków to również interwencje w obronie zwierząt. Wczoraj o godzinie 14:00 wysłano strażaków na pomoc łani, która utknęła w Kanale Augustowskim. Zwierzę wpadło do lodowatej wody i nie było w stanie samodzielnie wydostać się na brzeg, ponieważ uniemożliwiał jej to lód.
Druhowie z OSP Gruszki i Rudawki uratowali łanię dzięki użyciu drabiny i liny ratowniczej. Po wyciągnięciu z wody łania została ogrzana przy ognisku i okryta tzw. folią życia w czasie oczekiwania na przyjazd weterynarza. Po przybyciu specjalista przebadał ją, podał jej również antybiotyk i leki na ranę. Akcja ratunkowa jest przykładem, jak strażacy OSP angażują się w ochronę lokalnej fauny, wykraczając poza standardowe obowiązki.