Analizujemy nową ustawę z dnia 4 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o ochotniczych strażach pożarnych (Dz.U. 2025 poz. 900), podpisaną przez Prezydenta RP dnia 3 lipca 2025 r. Wprowadzone zmiany, poczynione w ustawie z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 244), mają przynieść wiele ułatwień i praktycznych rozwiązań. Podstawowym celem ustawy jest ponowne uregulowanie zasad wydawania legitymacji strażakom ratownikom ochotniczych straży pożarnych (OSP) oraz osobom, którym przyznano świadczenie ratownicze.
Świadczenie ratownicze dla strażaków OSP
Nowe regulacje dotyczą przede wszystkim świadczenia ratowniczego, które stanowi istotny element wsparcia dla strażaków ochotników.
Komu przysługuje świadczenie ratownicze?
Świadczenie ratownicze przysługuje strażakowi ratownikowi OSP, który czynnie uczestniczył jako członek OSP w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych (wymagany bezpośredni udział co najmniej raz w roku) przez co najmniej 25 lat (w przypadku mężczyzn) oraz 20 lat (w przypadku kobiet). Przy naliczaniu okresu czynnego uczestnictwa w działaniach ratowniczych nie jest wymagane zachowanie ciągłości wysługi lat w OSP.
Prawo do świadczenia ratowniczego przysługuje strażakowi OSP, który osiągnął:
- w przypadku mężczyzn - 65. rok życia,
- w przypadku kobiet - 60. rok życia.
Wysokość świadczenia i jego związek z emeryturą
Na podstawie art. 16 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, strażakowi ratownikowi OSP przysługuje świadczenie ratownicze, które jest corocznie waloryzowane. Od dnia 1 marca 2025 r. kwota tego świadczenia wynosi 273,00 zł, co stanowi wzrost z wcześniejszych 200 zł.
Na podstawie tych regulacji uznaje się, że służba w OSP liczy się do emerytury w kontekście uprawnień do tego świadczenia.
Procedura przyznawania i wypłaty świadczenia
Świadczenie ratownicze przyznaje się na wniosek zainteresowanego, złożony do komendanta powiatowego (miejskiego) PSP. Jest to organ właściwy dla siedziby jednostki OSP, do której należy strażak ratownik OSP. Wypłata świadczenia następuje miesięcznie, do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym przyznano świadczenie ratownicze, a zajmuje się nią Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA (art. 18 ust. 2 ustawy). Wzór wniosku o przyznanie świadczenia określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 lutego 2022 r. (Dz.U. 2022 r. poz. 316) wydane na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.
Zmiany w legitymacjach strażaków OSP: Z karty plastikowej do aplikacji mObywatel
Kluczową zmianą wprowadzoną przez nową ustawę jest przejście z fizycznych legitymacji na cyfrowe. W dotychczasowym stanie prawnym strażak ratownik OSP oraz osoba posiadająca uprawnienie do świadczenia ratowniczego, powinni otrzymywać legitymację OSP w formie elektronicznej karty procesorowej z tworzywa sztucznego, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 czerwca 2022 r. (Dz. U. poz. 1274).
Niestety, ten system napotkał na problemy. Szacowano, że koszt emisji około 230 tysięcy kart wyniesie 12,8 miliona złotych w ciągu 10 lat. Mimo zamówienia 9 000 blankietów przez Komendę Główną PSP w październiku 2023 roku, nie wydrukowano ani jednej legitymacji. Procedury administracyjne i techniczne zablokowały proces, wpędzając system w impas.
Nowa ustawa rozwiązuje ten problem, zastępując legitymację w formie karty z tworzywa sztucznego dokumentem mobilnym w aplikacji mObywatel, w rozumieniu ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o aplikacji mObywatel (Dz. U. z 2024 r. poz. 1275 i 1717). Dostosowanie regulacji do aplikacji mObywatel jest spójne z innymi funkcjonalnościami tej aplikacji.
Co wprowadza cyfrowa legitymacja?
Sejm przyjął nowelizację, która stanowi realne ułatwienie dla strażaków. Nowe przepisy wprowadzają:
- Wprowadzenie cyfrowej legitymacji OSP w aplikacji mObywatel, dostępnej wyłącznie w wersji elektronicznej.
- Centralny rejestr legitymacji OSP prowadzony przez ministra spraw wewnętrznych lub Komendanta Głównego PSP.
- Łatwiejszą identyfikację strażaków-ochotników - legitymacja zastępuje papierowe zaświadczenia i uprości korzystanie ze świadczeń oraz potwierdzanie statusu wobec pracodawców.
- Proces bezkosztowy dla OSP - system wykorzystuje już istniejące rozwiązania cyfrowe, nie generując nowych wydatków.
Jak podkreślił Bartosz Romowicz, „Nie będzie praktycznie kosztów wydawania tych legitymacji, ponieważ będziemy korzystać z już utartych, przepracowanych wzorców. To będzie kolejna legitymacja w aplikacji mObywatel, ale jedna z niewielu, która będzie wyłącznie w wersji elektronicznej - po to, by nie generować kosztów”.
Zalety cyfrowej legitymacji dla strażaków i organizacji
System mobilny w aplikacji mObywatel gwarantuje szereg korzyści:
Bezpieczeństwo i weryfikacja
- Bezpieczeństwo instytucjonalne: Nieuprawniona osoba nie będzie mogła posługiwać się kartą strażaka OSP.
- Natychmiastowa weryfikacja w terenie i instytucjach, w miejscach, gdzie strażak OSP pełni służbę.
- Bezpieczeństwo danych i łatwość aktualizacji w czasie rzeczywistym.
Efektywność i oszczędności
- Zmniejszenie kosztów związanych z produkcją i dystrybucją plastikowych kart.
- Lepsza integracja z innymi e-usługami cyfrowymi państwa.
- Prostota i wygoda - legitymację ma się zawsze przy sobie, wystarczy smartfon.
- Przejrzysty rejestr - eliminacja błędów przy ręcznym wprowadzaniu danych.
- Szybsze reagowanie - natychmiastowy dostęp do informacji o uprawnieniach ratowniczych.
- Skala oszczędności - wykorzystanie istniejącej infrastruktury informatycznej minimalizuje potrzeby budżetowe.
Wniosek o legitymację i data wejścia w życie ustawy
Ustawa wchodzi w życie 8 kwietnia 2026 r. Od tego dnia strażacy ratownicy ochotniczej straży pożarnej lub osoby posiadające uprawnienie do świadczenia ratowniczego będą mogli otrzymać legitymacje służbowe.
Legitymacja strażaka ratownika OSP wydawana jest na wniosek strażaka lub osoby posiadającej uprawnienia do wykonywania działań ratowniczych. Wniosek składa się do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na siedzibę jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, której wnioskodawca jest członkiem. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) może na podstawie porozumienia upoważniać zarząd OSP lub zarząd oddziału gminnego związku ochotniczych straży pożarnych do przyjmowania wniosków o wydanie legitymacji i wprowadzenia danych do rejestru. Inicjatorzy nowych przepisów szacują, że legitymacje otrzyma około 230 tys. obywateli.
Załóż firmę w aplikacji mObywatel – film instruktażowy
Krytyka i wyzwania
Nowelizację w procesie legislacyjnym skrytykował Związek Powiatów Polskich. Wskazywał, że przepisy już umożliwiają wydawanie takich legitymacji, ale żadna nie została dotąd wydana. Ponadto, gminy, które mają odpowiadać za wydawanie legitymacji, mogą napotkać problemy, ponieważ nie mają dostępu do pełnych danych członków OSP i strażaków pobierających świadczenia ratownicze. Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że nie każdy strażak musi korzystać z aplikacji mObywatel.
Podsumowanie
Uchwalona zmiana ustawy to istotny krok w kierunku praktycznego wsparcia ochotniczych straży pożarnych. Elektroniczna legitymacja w aplikacji mObywatel eliminuje dotychczasowe bariery, usprawnia procedury i wpisuje się w nowoczesną wizję cyfrowej administracji. Dzięki temu strażacy ochotnicy zyskują realne narzędzie potwierdzające ich status i uprawnienia, a państwo - efektywniejszy system zarządzania danymi. Wszystko to należy ocenić pozytywnie.
tags: #legitymacja #strazka #osp