Wprowadzenie: Znaczenie Odzieży Specjalnej dla Strażaków
Profesjonalne stroje dla strażaków, zarówno z jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), jak i Państwowej Straży Pożarnej (PSP), stanowią kluczowy element ich wyposażenia ochronnego. Ubrania te są projektowane z myślą o zapewnieniu maksymalnej ochrony i komfortu w ekstremalnych warunkach akcji ratowniczo-gaśniczych. Wysokiej jakości materiały, takie jak Nomex, są podstawą w produkcji tych specjalistycznych strojów, oferując niezawodną ochronę w najtrudniejszych warunkach.
Gwarantem bezpieczeństwa podczas akcji jest odpowiednio dobrany mundur. Ubranie chroniące strażaków to środek ochrony indywidualnej ratownika, który musi zabezpieczać przed skutkami promieniowania cieplnego, płomieniami, parą wodną i wodą. Ochrona ta nie obejmuje głowy, rąk i stóp, które są zabezpieczane oddzielnymi elementami ubioru.
Rodzaje Ubrań Strażackich i Ich Funkcje
W Polsce wyróżnia się kilka typów odzieży przeznaczonej dla strażaków, a ich podział wynika bezpośrednio z funkcji i stopnia ochrony, jaki mają zapewnić. O ostatecznej przydatności ubiorów decyduje przede wszystkim konstrukcja ubrania, technologia jego wykonania oraz dobór odpowiedniego zestawu materiałów. Ubrania ochronne można podzielić w zależności od warunków pracy strażaka:
- Ubrania koszarowe i robocze: Przeznaczone do codziennego użytku w strażnicy i lżejszych prac.
- Ubrania bojowe ratowniczo-gaśnicze: Najważniejsza kategoria, obejmująca ubrania z Nomexu lub jego pochodnych, a także tzw. "ubrania popularne", dedykowane do działań gaśniczych i ratowniczych.
- Ubrania ochrony termicznej (żarochronne): Specjalistyczne kombinezony do pracy w ekstremalnie wysokich temperaturach.
- Ubrania ochrony chemicznej: Gazoszczelne, kwaso-ługo odporne, chroniące przed niebezpiecznymi substancjami.
- Ubrania ochrony radiacyjnej: Do działań w środowisku skażonym promieniowaniem.
- Inne: Takie jak ubrania dla płetwonurków czy ratowników wysokościowych.
Przez wiele lat straż pożarna w Polsce używała do działań ratowniczo-gaśniczych ubrań typu "moro". Ubiory te nie posiadały żadnych walorów ochronnych, tj. zabezpieczeń przed szkodliwymi warunkami, które panują podczas gaszenia pożarów (np. odporność na ogień, temperaturę i wodę). Ich konstrukcja, oparta na bawełnie, nie była przystosowana do uniwersalnego zastosowania zarówno w strażnicy, jak i podczas akcji.
Nomex - Materiał Wyjątkowej Ochrony
Materiał, który podoła ekstremalnym warunkom pracy strażaka, jest podstawą w kwestii produkcji strojów. Nomex to znak zarejestrowany przez firmę DU PONT, składający się z włókien aramidowych, odpornych na wysokie temperatury, oraz wysokowytrzymałego włókna Kevlar. DU PONT rozwinął wachlarz mieszanek włókien, których zadaniem jest stworzenie kombinacji skutecznej ochrony i doskonałej estetyki włókienniczej.
Właściwości Nomexu:
- Niepalność i odporność na temperaturę: Nomex nie pali się, nie topi ani nie skrapla; zaczyna się zwęglać w temperaturach powyżej 370 stopni Celsjusza.
- Niezmienna ochrona: Sprawność włókna Nomex nie zależy od obróbki powierzchniowej, co oznacza, że na odzieży wykonanej z tego włókna można polegać, bez względu na liczbę prań.
- Wytrzymałość na ścieranie i rozdarcia: Wysoka odporność przyczynia się do zwiększenia trwałości odzieży i wydłużenia czasu jej użytkowania.
- Łatwość pielęgnacji: Ubrania z tkaniny Nomex III można łatwo prać i czyścić chemicznie bez konieczności ponownego nakładania wykończenia.
Mieszanka włókien Nomex i Kevlar otrzymała nazwę handlową Nomex III. Kevlar pomaga zmniejszyć kurczliwość materiału w wysokich temperaturach i zapobiega jego pękaniu. Dzięki temu tkaniny z Nomex III stanowią termiczną barierę ochronną, nawet gdy są poważnie spalone. Niektóre mieszanki Nomex/Kevlar zawierają także niewielki procent (2%) antystatycznego włókna P140 firmy DU PONT, które kontroluje wyładowania elektrostatyczne, mogące prowadzić do wybuchów w środowisku gazowym. Ulepszone ubranie z tym dodatkiem otrzymało nazwę Nomex Delta T. Kevlar jest również stosowany w wielowarstwowych izolacjach cieplnych do celów kriotechnicznych (np. przy kontakcie z ciekłym azotem).
Wiele firm oferuje odzież dla strażaków, lecz ważne jest, aby rozróżniać prawdziwy Nomex od produktów, które są tak nazywane bezprawnie, mimo że nie posiadają w składzie włókna Nomexu.
Certyfikacja Ubrań Strażackich w Polsce i UE
Kwestia certyfikacji ubrań strażackich jest niezwykle istotna dla bezpieczeństwa i legalności użytkowania sprzętu. Bojowe ubrania strażackie w Polsce powinny posiadać atest CNBOP (Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej) z Józefowa. Jednakże, istnieją szersze normy europejskie, takie jak znak CE, który oznacza zgodność wyrobu z dyrektywami Unii Europejskiej dotyczącymi środków ochrony indywidualnej (PPE).
Zgodnie z opiniami ekspertów, system certyfikacji w Polsce bywa postrzegany jako częściowo problematyczny. Pojawiają się głosy, że "aby dopuszczać na kraj coś co już jest dopuszczone w unii to jawne okradanie w świetle prawa firm wprowadzających towar na rynek wewnętrzny". Podobnie jak w przypadku wprowadzenia butli kompozytowych z dopuszczeniami unijnymi, które dodatkowo musiały posiadać pieczątki z UDT, wydaje się, że jest to "proceder wyciągania kasy z rynku".
W kontekście certyfikacji, w przypadku postępowania wypadkowego, kluczowe jest to, czy ubranie posiadało znak CE. Część środowiska skłania się do hierarchii, gdzie "najpierw jest CE, potem są certyfikaty DIN EN, potem gdzieś hen daleko (za ergonomią, materiałami i kilkoma innymi czynnikami) jest certyfikat CNBOP".
Automatyzacja i certyfikacja uprawnień IT – jak zwiększyć bezpieczeństwo w organizacji?
Ubrania Lion Apparel a Polskie Wymogi Certyfikacyjne
Dyskusje na temat ubrań specjalnych często dotyczą produktów firmy Lion Apparel, które budzą pytania o ich certyfikację w Polsce. Chociaż produkty Lion Apparel mogą posiadać certyfikaty na całą Unię Europejską, w tym Polskę, pojawiają się wątpliwości, czy spełniają one "dodatkowe" wymogi krajowe, takie jak atest CNBOP.
Doświadczenia indywidualnych strażaków są zróżnicowane. Jeden z nich, który zakupił Nomex firmy Lion, stwierdził, że "sprawdził się lepiej niż moje certyfikowane przez Józefów cudeńko, które jest znacznie cięższe, mniej wygodne". Podkreślał, że Nomex Liona był "dużo wygodniejszy od rodzimego". Jednakże, w przypadku wejścia do budynku, obawiałby się używać Nomexu z zagranicy bez dopuszczenia CNBOP.
W niektórych jednostkach OSP wprowadzono ubrania Lionów do użytku, ale "w gminnym ZOSP musieli podpisać oświadczenie, że biorą na siebie odpowiedzialność za ewentualne wypadki spowodowane używaniem niecertyfikowanych ubrań bojowych". Miało to być swego rodzaju "straszak", mający zniechęcić do zakupu zagranicznego, używanego sprzętu. Dodatkowo, amatorskie porównanie palności ubrania Lion z ubraniem WUS wykazało, że "Lion zdał, WUS oblał", choć nie jest pewne, czy przekonałoby to ubezpieczyciela i "panów z Józefowa".
Aspekty Prawne i Ubezpieczeniowe Używania Sprzętu bez CNBOP
Kwestia odpowiedzialności i odszkodowań w przypadku wypadku podczas używania niecertyfikowanego sprzętu jest złożona. Ogólne warunki ubezpieczeniowe posiadanych polis powinny być weryfikowane indywidualnie. W przypadku ubezpieczenia wynikającego z art. 26 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, sam fakt udziału w działaniach powoduje, że odszkodowanie jest należne, bez wyraźnych przeciwwskazań stanowiących o jego niewypłacaniu z powodu ubioru bez dodatkowego certyfikatu. Nawet udział w działaniach "na golasa" uprawnia do odszkodowania.
Jednakże, w sporządzanym protokole powypadkowym może znaleźć się wzmianka o używaniu umundurowania bez certyfikatu. Na podstawie takiego zapisu można "dowalic do dowódcy że zabrał kogoś własnie na golasa lub do naczelnika że na na stanie takie ubrania bez certyfikatu".
W przypadku pytań o ważność ubrania zgodnego z normami zharmonizowanymi z dyrektywą 89/686/EWG dotyczącą PPE i posiadającego certyfikat CE (nawet bez badań poza stanowiskami producentów), istotne jest, czy ubranie posiadało znak CE. Jeden z doświadczeń wskazuje, że firma ubezpieczeniowa "nawet nie pytała czy poszkodowany miał na sobie cokolwiek. Po prostu było zdarzenie i było odszkodowanie."
Istnieje pogląd, że gdyby doszło do wypadku, a strażak w ubraniu bez CNBOP miałby wystarczająco czasu, pieniędzy i chęci, aby walczyć o swoje, sprawa w Strasburgu byłaby wygrana. Podkreśla się, że podpisane umowy z "Europą" wyniosły certyfikaty i przepisy międzynarodowe ponad krajowe, co teoretycznie mogłoby "zalać nasz rynek (...) Lionami, Rosenbauerami, Devami i innymi ubraniami niedopuszczonymi do użytku w polskim pożarnictwie".
Budowa i Zaawansowane Technologie w Ubraniach Specjalnych
Oprócz materiałów, takich jak Nomex, konstrukcja i technologia wykonania ubrania specjalnego mają fundamentalne znaczenie. Ubranie specjalne dla straży pożarnej ma za zadanie chronić ciało strażaka przed oddziaływaniem promieniowania cieplnego, płomieni, pary wodnej i wody. Ochronę termiczną stanowi zestaw wielowarstwowych części, składających się z materiałów odpornych na działanie wysokiej temperatury (np. uodporniona bawełna - PYROWATEX, PROBAN - i włókna aramidowe - CONNEX, AELI, NOMEX, KYNOL, KERMEL). Dodatkową ochronę termiczną osiąga się przez stosowanie podszewki lub podpinki wewnętrznej.
Kluczową rolę w izolacji termicznej odgrywa powietrze zamknięte w pikowanych lub watowanych materiałach, lub znajdujące się między różnymi warstwami materiału. Pęcherzyki powietrza utrudniają wnikanie ciepła. Ważna uwaga: ochrona jest zmniejszona w miejscach, gdzie ubranie przylega do ciała lub jest ściśnięte, dlatego istotne jest odpowiednie dopasowanie rozmiaru.
Ochronę przed przenikaniem wody osiąga się przez zastosowanie izolacji przeciwwilgociowej, która jednocześnie powinna umożliwiać uchodzenie pary wodnej z ubrania, by nie utrudniać odprowadzania potu. Przykładem takiej technologii jest membrana Gore-Tex, która w połączeniu z ognioodpornym materiałem wierzchnim, takim jak Nomex, dostarcza ochrony przed poparzeniem. Membrana Gore-Tex (w 100% politetrafluoroetylen - PTFE) nie zapala się, nie topi ani nie skrapla, tworząc szczelną warstwę ochronną. Jej mikroporowata struktura (około 1,3 miliarda porów na cm²) jest nieprzenikalna dla kropel wody (20 000 razy większych od porów), ale przepuszczalna dla pary wodnej (cząsteczki 700 razy mniejsze od porów), zapewniając "oddychalność" i komfort biologiczny użytkownika.
Ergonomia i Funkcjonalność
Współczesne ubrania specjalne są projektowane z myślą o maksymalnym komforcie noszenia i swobodzie ruchów. Ich komfortowy i ergonomiczny krój jest kluczowy, ponieważ spadek wydolności organizmu spowodowany przegrzaniem lub dyskomfortem może prowadzić do spadku sprawności percepcyjnych i osłabienia reakcji, aż do zapaści.
Przykładem takiego zaawansowanego rozwiązania jest ubranie bojowe Rosenbauer FIRE FLEX, które łączy elastyczność, innowacyjność i ergonomiczność. Posiada zoptymalizowane dopasowanie z przeprojektowanym krojem rękawów i obszarem ramion dla większej swobody ruchów, ergonomicznie ukształtowane i wyściełane szelki oraz szeroki zakres rozmiarów. Komfort noszenia poprawiają pasy odblaskowe naniesione bez użycia szwów, oraz 3-warstwowa bariera ssąca na brzegach rękawów i przednim szwie, oparta na membranie PTFE.
Dodatkowe funkcje bezpieczeństwa w FIRE FLEX to m.in. pętla ratownicza przymocowana z tyłu kurtki, umożliwiająca ewakuację strażaka ze strefy zagrożenia, oraz plastikowy zamek antypaniczny, odporny na ciepło i łatwy w obsłudze. Ubranie wyposażono w powiększone i ukośnie umieszczone kieszenie, oraz wyściełane uchwyty do intuicyjnej obsługi. Dzięki technologii Ergocut, FIRE FLEX gwarantuje najwyższy stopień zwinności, a membrana PTFE zapewnia odporność na wirusy i bakterie, co jest niezwykle ważne w kontakcie z poszkodowanymi.
Wszystkie ubrania specjalne posiadają elementy odblaskowe, które w porze nocnej są znacznie lepiej widoczne od białego ubrania. W okresie zimowym wskazane jest stosowanie przypinanego ocieplacza, wykonanego z włókniny aramidowej lub dzianiny wełnianej w wykonaniu trudnopalnym.