Pożar katedry Notre-Dame w Paryżu wybuchł 15 kwietnia 2019 roku. Wydarzenie to wstrząsnęło światem, skupiając uwagę na ikonicznej budowli i jej historycznym dziedzictwie.
Początek i Przebieg Pożaru
Pierwszy alarm pożarowy rozległ się o godzinie 18:20, co skutkowało natychmiastową ewakuacją katedry w ciągu kilku minut. Po pierwszym alarmie jeden ze strażników wspiął się na dach, jednak nie zlokalizował ognia. Ponownie alarm pożarowy zabrzmiał o godzinie 18:43. O 18:49 strażnicy, po ponownym sprawdzeniu dachu, ostatecznie zlokalizowali ogień. Straż pożarna została wezwana o godzinie 18:51, a jednostki skierowane do walki z pożarem przybyły na miejsce w ciągu 10 minut od zgłoszenia.
Płomienie szybko objęły dach świątyni oraz znajdującą się na nim sygnaturkę, rozprzestrzeniając się później na jedną z wież budowli. Reuters poinformował, że kamera znajdująca się na północnej dzwonnicy katedry Notre-Dame zarejestrowała moment, gdy nad katedrą pojawił się dym, wydobywający się z podstaw iglicy.
Akcja Ratunkowa i Gaszenie Ognia
Zgodnie z komunikatem paryskiej straży pożarnej w akcji gaszenia katedry Notre-Dame brało udział blisko 400 strażaków. Walka z ogniem trwała wiele godzin, a pożar ugaszono dopiero 16 kwietnia około godziny 4:00 rano. Generał Jean-Claude Gallet, dowódca paryskiej straży pożarnej, poinformował, że najcenniejsze zabytki zostały w porę wyniesione i tym samym uratowane.
Pożar katedry Notre Dame - PRZERAŻAJĄCE nagrania
Skutki i Zniszczenia
Uszkodzenia Konstrukcji i Elementów Architektonicznych
Katedra Notre-Dame, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1991 roku, poniosła poważne straty. Płomienie zniszczyły około 2/3 dachu XII-wiecznej katedry. Dach świątyni doszczętnie spłonął, zaś zbudowana w XIX wieku według projektu Eugène’a Viollet-le-Duca sygnaturka uległa zawaleniu. Zniszczone zostały również fragmenty kamiennego sklepienia w nawie głównej, na jej skrzyżowaniu z transeptem oraz w północnej części transeptu, a także XIX-wieczne górne witraże w szczytach transeptu.
Uratowane Elementy
Pomimo rozległych zniszczeń, główna konstrukcja budowli oraz dwie wieże, a także trzy rozety z XII i XIII wieku ocalały od całkowitego zniszczenia. Uratowano również liczne relikwie i dzieła sztuki. W skarbcu paryskiej świątyni znajduje się jedna z najcenniejszych relikwii chrześcijańskich, czyli korona cierniowa Jezusa Chrystusa, która wraz z relikwią krzyża świętego ocalała z pożaru. Po pożarze odnaleziono także relikwiarz z iglicy katedry Notre-Dame, mimo że iglica runęła w trakcie pożaru. Wewnątrz spatynowanego miedzianego koguta, symbolu zaparcia się św. Piotra, ocalały relikwie patronki Paryża św. Genowefy, patrona Francji św. Dionizego i fragment korony z cierni. Przed pożarem z dachu katedry zdjęto 16 dziewiętnastowiecznych figur z repusowanej miedzi, przedstawiających czterech ewangelistów oraz dwunastu apostołów. Wśród nich znajdowała się figura św. Tomasza, której Viollet-le Duc nadał swoje rysy.
Konsekwencje Środowiskowe
Pożar katedry spowodował uwolnienie do atmosfery 460 ton ołowiu, co wzbudziło obawy dotyczące skażenia środowiska.
Dochodzenie w Sprawie Przyczyn Pożaru
Dokładne przyczyny wybuchu pożaru katedry Notre-Dame w Paryżu bada francuska prokuratura. Śledczy orzekli, że pożar nie został wywołany celowo. Jako nieoficjalne, a później oficjalne, przyczyny wskazywano iskry ze spawarki lub zwarcie instalacji elektrycznej. Dziennik "Le Monde", powołując się na ekspertów, informował, że ogień tli się wówczas niewidocznie przez wiele godzin, zanim wybuchnie płomieniem, co tłumaczy, dlaczego w remontowanych budynkach pożary często wybuchają w nocy. W raporcie dotyczącym wybuchu pożaru wskazano na brak odpowiednich zabezpieczeń i systemu przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się ognia, a także podkreślono brak odpowiednich zabezpieczeń na wypadek zamachu. Śledczy ze względów bezpieczeństwa początkowo nie pozwolili na rozpoczęcie prac w katedrze i przeszukiwanie gruzu.
Odbudowa i Przyszłość Katedry
Deklaracje i Wsparcie Finansowe
Prezydent Emmanuel Macron już w dniu pożaru zapowiedział odbudowę katedry. W związku z tym osoby prywatne, przedsiębiorstwa oraz francuskie i zagraniczne instytucje szybko zadeklarowały pomoc finansową. Firma Holding Artemis, należąca do rodziny Pinault, przeznaczyła 100 milionów euro, a rodzina Bernarda Arnaulta, najbogatszego człowieka w Europie, zadeklarowała 200 milionów euro. Emmanuel Macron ogłosił uruchomienie zbiórki krajowej, która miała mieć zasięg światowy. Region paryski uruchomił także 10 milionów euro z puli "pomocy w nagłych wypadkach" na wsparcie arcybiskupstwa w pierwszych pracach rekonstrukcyjnych.
Wyzwania i Harmonogram Odbudowy
Rozmiar prac odbudowy jest ogromny i, jak ocenił dr Mariusz Klarecki z Uniwersytetu Warszawskiego, może potrwać kilkanaście lat. Najpierw trzeba wzmocnić i oczyścić wiązką laserową mury. Obawia się on również o brak fachowców do tak specjalistycznych prac, zwłaszcza w kontekście odbudowy dachu złożonego z 1300 dębowych krokwi i belek. Francis Maude, dyrektor firmy odpowiedzialnej za odbudowę zamku Windsor po pożarze w 1992 roku, zwrócił uwagę, że koszt odbudowy Notre-Dame jest trudny do oszacowania, ale istnieją szczegółowe plany dotyczące wielu elementów konstrukcji, w tym iglicy. UNESCO wspiera Francuzów w planach rekonstrukcji, a konserwatorom zależy, by zrekonstruowana część budynku została odbudowana podobnymi metodami, jak te użyte podczas pierwszej budowy. Pierwsza faza rekonstrukcji miała planowo zostać zakończona latem 2020 roku, jednak prace wstrzymano przez pandemię koronawirusa. Planowane zakończenie odbudowy zniszczonej katedry ma nastąpić w 2024 roku, co zbiega się z Igrzyskami Olimpijskimi we Francji. Polski minister kultury i dziedzictwa narodowego, Piotr Gliński, podkreślił, że będzie to długi proces, ale świat współczesny podejmował podobne wyzwania.
Symboliczne Gesty
Z okazji rocznicy wybuchu pożaru, o godzinie 20:00 zabrzmiał dzwon Emmanuel z południowej wieży katedry Notre-Dame. Dzwon, ofiarowany katedrze przez króla Ludwika XIV i królową Marię Teresę, waży 13 ton i rozbrzmiewa tylko na specjalne okazje, stanowiąc symbol nadziei i odrodzenia.