Poniższa informacja przedstawia sylwetki i przebieg służby dwóch znaczących postaci w polskiej Państwowej Straży Pożarnej: nadbrygadiera Stanisława Nowaka, byłego małopolskiego komendanta wojewódzkiego, oraz starszego brygadiera Andrzeja Nowaka, byłego zastępcy komendanta miejskiego PSP w Krakowie.
Stanisław Nowak: Kariera i Kontrowersje w Małopolskiej PSP
Początki Służby i Awans
Nadbrygadier Stanisław Nowak ze strażą pożarną związany jest od 1985 roku. W lutym 2016 roku został powołany na stanowisko małopolskiego komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej. Wcześniej pełnił funkcję zastępcy komendanta miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie. Funkcję Komendanta Wojewódzkiego sprawował od 22 stycznia 2016 roku, a 6 maja 2017 roku odebrał akt mianowania na stopień nadbrygadiera z rąk Prezydenta RP Andrzeja Dudy.
Afery i Śledztwo Prokuratorskie
Odejście Stanisława Nowaka na emeryturę, wraz z komendantem miejskim PSP w Krakowie mł. bryg. Arturem Noskiem, spotkało się z kontrowersjami. Komenda Główna PSP zapewniała, że ich odejście na emeryturę nie ma związku z żadnymi aferami, jednak strażacy twierdzili zupełnie co innego, a w tle znajdowało się prokuratorskie śledztwo.
Incydenty w Jednostce przy ul. Westerplatte
W nocy z 20 na 21 sierpnia ubiegłego roku doszło do kradzieży w jednostce przy ul. Westerplatte w Krakowie. Złodziej wszedł niepostrzeżenie do budynku i ukradł prywatne rzeczy strażaków. Inna głośna sprawa to tzw. dziki rajd autem strażackim. W nocy 29 listopada 2018 r. z jednostki w centrum Krakowa ukradziono jedno z aut strażackich. Obcy mężczyzna bez problemów wtargnął na teren jednostki przy ul. Westerplatte, wkradł się do jednego z pojazdów i staranował bramę, wyłamując przy tym szlaban.
Próba Zbagatelizowania Spraw i Zarzuty Mobbing
Co do sprawy kradzieży z sierpnia, incydent ten nie został zgłoszony na policję przez dowództwo placówki, co zbulwersowało jednego z poszkodowanych - ogniomistrza Janusza Bałdygę. Ten 24 sierpnia zgłosił sprawę na komisariat. Później został wezwany prosto z akcji przez komendanta wojewódzkiego Straży Pożarnej. Janusz Bałdyga komentował: „Musiałem się tłumaczyć, dlaczego złożyłem zawiadomienie o kradzieży moich rzeczy. To absurd”. Strażacy z jednostki przy ul. Westerplatte twierdzili, że dowództwo krakowskiej straży chciało zbagatelizować kradzież, by nie ucierpiał wizerunek jednostki. Nie udało się wyciszyć sprawy, przeciwnie, w jednostce rozpętała się afera. Janusz Bałdyga twierdził, że od czasu, kiedy zgłosił sprawę na policję, przełożeni stosują wobec niego mobbing. O mobbingu wobec strażaków mówili też inni pracownicy PSP, którzy rozmawiali anonimowo.
Śledztwo i Skargi do Komendy Głównej
Komenda Główna PSP krótko komentowała sprawę afer i odejścia komendantów. Inaczej sprawę widzieli strażacy pracujący w krakowskich jednostkach, którzy sugerowali, że „Komendanci odeszli, bo czuli, że pali im się grunt pod nogami. Odchodząc teraz zrobili to na własnych warunkach.” Prokuratura nie udzielała szczegółowych informacji na temat śledztwa. Na byłego już szefa małopolskich strażaków napisano w ciągu ostatnich miesięcy co najmniej kilka skarg do Komendy Głównej PSP. W jednej z nich czytamy, że 19 maja 2017 r. po zakończeniu Wojewódzkich Obchodów Dnia Strażaka w Bochni, wezwał on komendantów powiatowych do sali narad w komendzie wojewódzkiej. Według tego pisma nadbryg. Stanisław Nowak pełnił w tym czasie dyżur domowy kierownictwa, tzn. był osobą wyznaczoną przez komendanta głównego PSP do podjęcia działań w przypadku zagrożenia.
Odwołanie Zastępcy i Emerytura
Tuż przed odejściem na emeryturę, Stanisław Nowak złożył wniosek do komendanta głównego o odwołanie jego zastępcy mł. bryg. Pawła Sejmeja. Jak informuje serwis limanowa.in, nadbryg. Stanisław Nowak złożył raport o przejście na emeryturę z dniem 27 lutego. Po odejściu ze służby będzie otrzymywał miesięcznie około 9 tys. zł emerytury.
Stanisław Nowak, jako Komendant Wojewódzki PSP, podkreślał wagę roli strażaków w Małopolsce, stwierdzając, że służba w straży jest dużym wyzwaniem. Odnosił się również do słów Prezydenta RP Andrzeja Dudy: „Strażacy to ci, na których patrzy się z szacunkiem, na których patrzy się z podziwem; strażak to wzór, to człowiek godny zaufania, to ktoś, kogo się podziwia za bohaterstwo, za odwagę”.
Andrzej Nowak: Długoletnia Służba i Pożegnanie z Krakowską Strażą Pożarną
Początki Kariery i Wykształcenie
Starszy brygadier mgr inż. Andrzej Nowak związany jest z pożarnictwem od 24 sierpnia 1989 r., kiedy to podjął służbę kandydacką w Szkole Chorążych Pożarnictwa w Krakowie. Służbę w jednostkach ochrony przeciwpożarowej rozpoczął w 1985 roku. W 1989 roku uzyskał tytuł technika pożarnictwa w Szkole Chorążych Pożarnictwa w Poznaniu, a w 2002 roku tytuł magistra inżyniera w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Jest również absolwentem studiów podyplomowych w zakresie zarządzania bezpieczeństwem ukończonych w Akademii Krakowskiej im. Andrzeja Frycza-Modrzewskiego oraz studiów podyplomowych dla strażaków ubiegających się o zajmowanie stanowisk oficerskich związanych z kierowaniem działaniami ratowniczymi, ukończonych w Szkole Głównej Służby Pożarniczej w Warszawie. Przez wiele pierwszych lat służby nieustannie podnosił swoje kwalifikacje zawodowe, ukończył wiele kursów i szkoleń specjalistycznych, jest także absolwentem studiów podyplomowych „Zapobieganie pożarom i awariom” w Szkole Głównej Służby Pożarniczej. Tak gruntowne wykształcenie dało podwaliny jego profesjonalnej i pełnej poświęcenia służbie pożarniczej.
Kluczowe Stanowiska i Rozwój Zawodowy
Andrzej Nowak przeszedł niemal wszystkie szczeble awansu zawodowego. Po ukończeniu szkoły - w 1991 r. - został mianowany na stanowisko dowódcy sekcji w IV Oddziale Zawodowej Straży Pożarnej, a później JRG 3 KM PSP w Krakowie. Następnie, w 1997 roku, został przeniesiony do służby w systemie codziennym w Komendzie Rejonowej PSP na stanowisko starszego inspektora, a później oficera i starszego oficera. W tym samym roku podjął ponownie służbę na stanowisku dowódcy sekcji w JRG 5, a w 1999 roku starszego oficera i starszego specjalisty - pełnił wtedy funkcję oficera operacyjnego Miasta Krakowa i Powiatu Krakowskiego. Piastował między innymi funkcję zastępcy komendanta miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie.
Tworzenie i Dowodzenie JRG Nr 7
W 2005 roku, ciesząc się zaufaniem przełożonych, otrzymał misję organizacji nowo utworzonej Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej Nr 7. Został jej pierwszym Dowódcą i pomysłodawcą wielu wprowadzonych tam nowatorskich i odważnych rozwiązań.
Zastępca Komendanta Miejskiego PSP w Krakowie
Kolejnym ważnym krokiem w karierze zawodowej st. bryg. Andrzeja Nowaka było mianowanie w 2013 roku na stanowisko naczelnika Wydziału Operacyjno-Szkoleniowego. W 2014 roku powierzono mu pełnienie obowiązków na stanowisku Zastępcy Komendanta Miejskiego PSP w Krakowie, a następnie, z dniem 1 sierpnia 2014 r., został powołany na to stanowisko.
Znaczące Akcje i Działania
Udział w Dużych Akcjach Ratowniczych
Na przestrzeni 35 lat służby st. bryg. Andrzej Nowak brał udział w niezliczonych akcjach gaśniczych, działaniach ratowniczych i operacjach zabezpieczenia ważnych imprez masowych. Do najbardziej spektakularnych zaliczyć można pożar lasów w Kuźni Raciborskiej w 1992 r., pożar składowiska odpadów w Skawinie w 2018 r. czy pożar Archiwum Urzędu Miasta Krakowa w lutym 2021 r., a także akcje powodziowe w 1997 i 2010 roku. Jak donosiła prasa, podczas powodzi w 2010 r. mieszkańcy Lesiska za uratowanie przed zalaniem chcieli postawić pomnik Andrzeja Nowaka. Motto Brygadiera z tamtych dni i nie tylko z tamtych to „trzeba walczyć do końca”.
Działania podczas Pandemii i Pomoc Ukrainie
Ostatnie lata, naznaczone pandemią i wojną za wschodnią granicą Polski, stanowiły szczególne wyzwanie dla służb mundurowych. St. bryg. Andrzej Nowak, jako nadzorujący sprawy operacyjne, był prekursorem prowadzenia działań ratowniczych w warunkach pandemii i procedur postępowania na wypadek narażenia na koronawirus COVID-19. Osobiście, przez wiele dni, kierował akcją przyjmowania uchodźców z Ukrainy na Dworcu Głównym w Krakowie, gdzie nieodzowne okazały się znajomość języka rosyjskiego i wielkie serce okazane tym przerażonym ludziom. Nawiązał również współpracę z niemiecką strażą pożarną, czego efektem było przekazanie niezliczonej ilości sprzętu i pojazdów pożarniczych z przeznaczeniem dla ukraińskich strażaków działających w niezmiernie ciężkich wojennych warunkach.
Nadzór Kontrolno-Rozpoznawczy i Odbiór Obiektów
Obok działalności operacyjnej, st. bryg. Andrzej Nowak bezpośrednio nadzorował również działalność kontrolno-rozpoznawczą Komendy. Świadom ogromnego znaczenia działań prewencyjnych dla zachowania bezpieczeństwa przeciwpożarowego Miasta Krakowa oraz powiatu krakowskiego, z ogromną uwagą i pełną odpowiedzialnością sprawował nadzór nad prowadzeniem czynności kontrolnych i odbiorowych wielu obiektów budowlanych. Przykładem może być odbiór m.in. Oddziału Neurologii i Chorób Wewnętrznych Szpitala im. Stefana Żeromskiego w Krakowie, nadbudowy Wojewódzkiego Specjalistycznego Szpitala Dziecięcego im. Św. Ludwika w Krakowie, obiektu o wysokim stopniu skomplikowania jakim jest siedziba szpitala uniwersyteckiego Kraków Prokocim przy ul. Jakubowskiego 2 w Krakowie, przebudowy Filharmonii Krakowskiej, wysokich budynków mieszkalnych wielorodzinnych oraz biurowych w Krakowie, jak Unity Centre (znany także jako Szkieletor przy Rondzie Mogilskim), a także inwestycji pn.: „Budowa Trasy Łagiewnickiej” wraz z trzema tunelami drogowymi. Nadzorował prace zespołu odbiorowego z ramienia Komendy Miejskiej tunelu w ciągu popularnej „Zakopianki”, czyli drogi S7 na odcinku Rdzawka - Nowy Targ.
Uznanie i Pożegnanie
Nagrody i Odznaczenia
Za działalność na rzecz Krakowa st. bryg. Andrzej Nowak został laureatem Nagrody „Bezpieczny Kraków” za 2008 r. W czasie uroczystej zbiórki pożegnalnej został odznaczony przez druha Leszka Ziębę - Prezesa Zarządu Oddziału Powiatowego ZOSP RP Kraków-Ziemski odznaką „Zasłużony dla Pożarnictwa Powiatu Krakowskiego", a z rąk Pani Małgorzaty Boryczko - Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie - Powiat Grodzki otrzymał okolicznościowy medal pamiątkowy z okazji 25-lecia Nadzoru Budowlanego.
Uroczystość Pożegnalna i Słowa Uznania
W piątek 22 listopada 2024 r. po 35 latach służby na zaopatrzenie emerytalne odszedł st. bryg. Andrzej Nowak, Zastępca Komendanta Miejskiego PSP w Krakowie. Z samego rana został pożegnany przez strażaków z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 7 na krakowskim Prądniku Czerwonym, w powstaniu której miał ogromny udział i której był pierwszym dowódcą. W samo południe w siedzibie Komendy Miejskiej PSP w Krakowie hejnalista z Wieży Mariackiej Hejnałem Mariackim rozpoczął uroczystą zbiórkę z okazji zdania obowiązków służbowych. Oprócz kadry kierowniczej i pracowników Komendy, licznie przybyli przedstawiciele najważniejszych instytucji, z którymi na rzecz krakowskiej straży pożarnej współpracował odchodzący Zastępca Komendanta.
Żegnany oficer podziękowania za swój długoletni wysiłek na rzecz poprawy bezpieczeństwa pożarowego Miasta Krakowa i powiatu krakowskiego otrzymał od Pana Antoniego Fryczka - Sekretarza Miasta Krakowa, a za wspólną służbę m.in. od bryg. Przemysława Przęczka - Małopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej, nadbryg. Piotra Filipka - Komendanta Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie, Komendantów Miejskich i Powiatowych woj. małopolskiego oraz przedstawicieli Związków Zawodowych Pracowników Pożarnictwa i „Florian”. W pożegnaniu wzięli też udział m.in.: Pan Bogdan Klimek - Dyrektor Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Urzędu Miasta Krakowa, Pani Izabela Jędrzejek - Dyrektor Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Starostwa Powiatowego w Krakowie oraz Pani dr n. med. Małgorzata Popławska - Dyrektor Naczelny Krakowskiego Pogotowia Ratunkowego, a także licznie przybyli przedstawiciele Policji, Straży Miejskiej Miasta Krakowa, Wojskowej i Lotniskowej Straży Pożarnej, Zarządów Związku Ochotniczej Straży Pożarnej oraz Koła Emerytów i Rencistów Pożarnictwa.
Wobec odejścia st. bryg. Andrzeja Nowaka wyrażono jednocześnie radość i żal. Radość z zaangażowania, doświadczenia i zawodowstwa, które stawiają go w szeregu najlepszych funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej. Żal, ponieważ zawodowo rozstaje się z oficerem o tak wysokiej klasie. Podkreślono, że zdobywał doświadczenie, obejmując wiele różnych stanowisk, zawsze realizując obowiązki na najwyższym poziomie. Jest cenionym i fachowym przełożonym oraz przykładem dla kolejnych pokoleń strażaków, doskonale radzącym sobie z trudnymi zadaniami, sprawnym koordynatorem i prawdziwym liderem dobrze działającego zespołu. Zostanie zapamiętany jako oficer o ponadprzeciętnym zaangażowaniu i inicjatywie, zawsze odpowiedzialny i wymagający, profesjonalny w pracy i służbie, a przede wszystkim mający zawsze życzliwe słowo dla wszystkich.