Nurek a płetwonurek: Kluczowe różnice i wymagania

Nurkowanie to fascynująca dziedzina, która przyciąga zarówno amatorów, jak i profesjonalistów. Chociaż często terminy „płetwonurek” i „nurek” są używane zamiennie, w rzeczywistości oznaczają one zupełnie różne role i wymagają odmiennych kwalifikacji. Zrozumienie tej różnicy to pierwszy krok do wejścia w świat profesjonalizmu, zwłaszcza w kontekście ratownictwa wodnego czy gospodarki morskiej i śródlądowej.

Płetwonurek (Scuba Diver) - Nurkowanie rekreacyjne i sportowe

Płetwonurek to osoba zajmująca się rekreacyjnym lub sportowym nurkowaniem przy użyciu sprzętu ABC (maska, fajka, płetwy) lub aparatu powietrznego (scuba). Jest to wolność, pasja i podziwianie podwodnego świata.

Płetwonurek, w przeciwieństwie do nurka klasycznego, może swobodnie poruszać się w toni wodnej za pomocą płetw i umieszczonej zwykle na plecach butli sprężonego gazu do oddychania oraz odpowiedniej wyporności uzyskanej dzięki właściwemu doborowi wymiennych, najczęściej ołowianych obciążników. W czasach obecnych płetwonurek korzysta także z dodatkowego sprzętu, takiego jak BCD (ang. Buoyancy Control Device), skafandrów pozwalających na utrzymanie komfortowej temperatury ciała (suche, półsuche oraz mokre tzw. pianki) i komputerów nurkowych, które są wręcz nieodzowne do nowoczesnego nurkowania, zastępując tabele nurkowe i żmudne obliczenia.

Szkolenia i kwalifikacje płetwonurków

Płetwonurkowanie to głównie aktywność rekreacyjna, a ścieżka zdobywania uprawnień odbywa się poprzez kursy rekreacyjne. Nurkowie-amatorzy są zrzeszeni w wielu między- lub narodowych organizacjach nurkowych, które zapewniają szkolenia oraz wydają certyfikaty umiejętności niezbędne do wypożyczenia sprzętu do nurkowania czy też uczestnictwa w nurkowaniach organizowanych. Najbardziej popularne międzynarodowe organizacje nurkowe to SSI i PADI, które oferują bardzo podobne programy i stawiają na nurkowanie rekreacyjne. Ich certyfikaty są uznawane globalnie, więc nurek może bez problemu korzystać z nich w różnych częściach świata. Inne chętnie wybierane organizacje to między innymi NAUI (National Association of Underwater Instructors).

Podstawowe stopnie i specjalizacje w nurkowaniu rekreacyjnym

• PADI Open Water Diver (OWD): Podstawowy stopień w PADI, który pozwala na nurkowanie do 18 metrów. Osoba legitymująca się uprawnieniami OWD jest traktowana jak płetwonurek P1 CMAS.
• KDP/CMAS Płetwonurek Młodzieżowy (PM): To najprostszy sposób na rozpoczęcie podwodnej przygody dla najmłodszych nurków. Dedykowany dla dzieci już od 8 roku życia, świadczy o podstawowych umiejętnościach nurkowych i zrozumieniu kluczowych zasad bezpieczeństwa. Kurs obejmuje trzy stopnie: brązowy (do 2m z instruktorem), srebrny (do 6m z instruktorem lub rodzicem w wieku 10-11 lat), złoty (do 12m z instruktorem lub rodzicem od 12 lat).
• KDP/CMAS Płetwonurek Podstawowy (P1): Podstawowy kurs nurkowy, którego ukończenie daje pełną samodzielność. Świadczy o gruntownej wiedzy, dużych umiejętnościach nurkowych i szerokim spojrzeniu na środowisko wodne. To doskonałe przygotowanie do wykonywania nurkowań turystycznych w wymagających polskich wodach oraz ciepłych morzach i oceanach na całym świecie. Jeśli masz ukończone 14 lat i chcesz zdobyć podstawowe umiejętności nurkowe, ten kurs jest dla Ciebie.
• KDP/CMAS Płetwonurek Zaawansowany (P2): Stopień świadczący o bardzo wysokich umiejętnościach nurkowych, unikalnej wiedzy i pełnej świadomości nurkowej. Dedykowany dla płetwonurków, którzy chcą nauczyć się bezpiecznego ratowania nurków znajdujących się w potrzebie zarówno pod wodą, jak i na jej powierzchni. Zdobyte na kursie umiejętności i doświadczenie pozwalają na wykonywanie bezpiecznych nurkowań do głębokości 40 m oraz na udzielanie pomocy innym nurkom w razie awarii sprzętu lub problemów zdrowotnych. Osoba legitymująca się uprawnieniami AOWD (PADI Advanced Open Water Diver) lub RD (PADI Rescue Diver) jest traktowana jak płetwonurek P2 CMAS.
• KDP/CMAS Płetwonurek Starszy (P3): To najwyższy stopień rekreacyjny i pierwszy krok na tzw. ścieżce zawodowej. Świadczy o bardzo wysokich umiejętnościach nurkowych i unikalnej wiedzy. Dedykowany dla płetwonurków, którzy chcą nauczyć się pracy z ludźmi - zarządzania nurkowaniami oraz dbania o bezpieczeństwo uczestników na różnego typu wyjazdach nurkowych. Zdobyte na kursie umiejętności i doświadczenie pozwalają na wykonywanie bezpiecznych nurkowań do głębokości 50 m z wykorzystaniem powietrza jako czynnika oddechowego, oficjalne pomaganie instruktorom przy prowadzeniu kursów oraz profesjonalną organizację wyjazdów nurkowych w kraju i za granicą.
• KDP/CMAS Płetwonurek Eksplorator (PE): Ważny stopień na ścieżce rekreacyjnej, świadczy o wysokich umiejętnościach nurkowych i unikalnej wiedzy. Dedykowany dla płetwonurków, którzy chcą nauczyć się bezpiecznego wykonywania turystycznych nurkowań dekompresyjnych. Zdobyte na kursie umiejętności i doświadczenie pozwalają na wykonywanie bezpiecznych nurkowań do głębokości 30 m i wykorzystywanie pod wodą specjalistycznego sprzętu.

Kursy specjalistyczne w nurkowaniu rekreacyjnym

• Intro: Oferta dla wszystkich, którzy jeszcze nie są zdecydowani na konkretny kurs nurkowy, a po prostu chcą spróbować oddychać pod wodą. Realizowane na basenie DeepSpot lub w jeziorach.
• Nurkowanie Nocne i Podlodowe: Kurs wprowadzający do fascynującego świata nurkowań nocnych i przygotowanie do głębszych nurkowań poniżej strefy światłocienia. Przeznaczony dla osób posiadających co najmniej podstawowy stopień nurkowy.
• Nawigacja Podwodna: Kurs dla osób, które chcą podnieść swoje kwalifikacje w dziedzinie nawigacji i orientacji podwodnej.
• Nurkowanie w Suchym Skafandrze: Dla osób, które chcą podnieść komfort cieplny swoich nurkowań, nurkować w zimnych wodach lub pod lodem.
• Nurkowanie Podlodowe: Dla osób, które chcą poznać świat nurkowań podlodowych.
• Zespół Butlowy: Kurs pozwala na rozszerzenie możliwości nurkowych i bezpieczne konfigurowanie wyposażenia.
• Poszukiwanie i Wydobywanie: Kurs dla płetwonurków eksploratorów, którzy chcą zdobyć umiejętności w zakresie poszukiwania i wydobywania przedmiotów.
• Nurkowania Morskie i Wrakowe: Dla osób, które chcą poznać fascynujący świat nurkowań morskich i wrakowych.
• Konfiguracja Boczna (Sidemount): Umożliwia konfigurację głównych elementów sprzętu nurkowego inaczej niż w konfiguracji plecowej.
• Podstawowy Nitroks: Pozwala na wykonywanie dłuższych lub bezpieczniejszych nurkowań dzięki wykorzystaniu mieszanin nitroksowych o zawartości do 40% tlenu.
• Płetwonurek Głęboki Powietrzny PGP (Extended Range Nitrox): Dla zaawansowanych płetwonurków, nurkujących dekompresyjnie i planujących nurkowanie techniczne. Uprawnia do nurkowania do głębokości 50m korzystając z powietrza i stosowania więcej niż jednej butli bocznej z gazami dekompresyjnymi.
• Płetwonurek Jaskiniowy: Możliwy po ukończeniu szkolenia na poziomie P2.

Organizacje specjalizujące się w zaawansowanym nurkowaniu

Są też federacje specjalizujące się w bardziej zaawansowanych formach nurkowania. IANTD czy TDI/SDI skupiają się głównie na kursach technicznych i mieszaninach gazowych, podczas gdy GUE słynie z wyjątkowo rygorystycznych standardów i filozofii pracy zespołowej. Dzięki temu każdy, kto chce rozwijać się poza nurkowaniem rekreacyjnym, ma możliwość znalezienia systemu dopasowanego do swoich ambicji i stylu nurkowania.

Nurek (Commercial Diver) - Nurkowanie zawodowe

Nurek zawodowy to osoba wykonująca pracę pod wodą, wymagającą specjalistycznych umiejętności i sprzętu. Jest to profesja regulowana ustawowo, wymagająca znacznie bardziej rygorystycznego procesu certyfikacji niż nurkowanie rekreacyjne. Nurkowanie zawodowe to wymagająca i często ryzykowna praca, w której nie ma miejsca na błąd, a pełna koncentracja jest kluczowa.

Sprzęt i środowisko pracy nurka zawodowego

Nurkowie zawodowi korzystają z zaawansowanego sprzętu, który różni się od standardowego wyposażenia płetwonurków. Nurek zawodowy rzadko używa płetw - najczęściej nosi ciężkie buty obciążnikowe i hermetyczny hełm nurkowy. Jest zasilany z powierzchni poprzez tzw. pępowinę, która zapewnia stały dopływ mieszanki oddechowej i ciepła, co pozwala nurkowi pracować pod wodą przez wiele godzin. Narzędzia specjalistyczne są również inne.

Zatrudnienie i zakres obowiązków

Zakres obowiązków nurka zawodowego jest szeroki i niezwykle techniczny. Współczesne prace podwodne obejmują m.in. przeglądy kadłubów statków, czyszczenie konstrukcji portowych czy wydobywanie mienia z dna zbiorników wodnych. Z kolei prace hydrotechniczne to domena budownictwa wodnego, w tym montaż i konserwacja rurociągów oraz kabli na dnie mórz (np. gazociąg Baltic Pipe).

Ryzyko i bezpieczeństwo w nurkowaniu komercyjnym

Bezpieczeństwo w tej branży to nie tylko puste hasło - to kwestia przeżycia każdego dnia szychty. Prace podwodne w środowisku hiperbarycznym niosą ze sobą ryzyko, którego nie doświadczy przeciętny płetwonurek podczas wakacji. Awaria systemu zasilania, czyli odcięcie od pępowiny, oznacza natychmiastowe przejście na małą butlę awaryjną (tzw. bail-out).

Przykładem ryzyka jest historia przedstawiona w filmie dokumentalnym „Ostatni oddech” (Last Breath, 2019), gdzie w 2012 roku, podczas rutynowych prac saturacyjnych na dnie Morza Północnego, doszło do awarii systemu pozycjonowania statku. Nurek zawodowy, Chris Lemons, został dosłownie odcięty od pępowiny na głębokości około 100 metrów, został sam w lodowatej wodzie, w absolutnej ciemności, z zapasem gazu w butli awaryjnej na zaledwie kilka minut.

To zawód dla osób odpowiedzialnych, które potrafią pracować w zespole pod nadzorem kierownika i ściśle stosować się do procedur.

Jak zostać profesjonalistą?

Aby zostać nurkiem zawodowym, konieczny jest bardzo dobry stan zdrowia. Kandydat musi przejść kompleksowe badania w ośrodkach medycyny pracy i medycyny morskiej. Szkolenia zawodowe odbywają się w certyfikowanych ośrodkach. Wielu zaczyna jako płetwonurek, np. w Klubie Płetwonurków „Kalmar” ze Starachowic, gdzie woda to żywioł, który uczą się rozumieć i szanować podczas rekreacyjnych zejść pod lustro wody.

Różnice w szkoleniach: Nurek MSWIA a Płetwonurek

Środowisko nurków jest podzielone, różne są szkoły nurkowania. Nurkowie-ratownicy inaczej patrzą na specyfikę nurkowania, choć również wywodzą się z nurkowania amatorskiego. Zasadnicza różnica polega na tym, że szkolenia na nurka MSWIA nie odbywają się tylko w ciepłych i przyjemnych warunkach.

Szkolenia prowadzone w listopadzie, grudniu czy marcu to zupełnie inne wyzwanie, zarówno dla nurka, jak i instruktora. Poznaje się wtedy ludzi i liczą się niuanse - umiejętność ubierania się w skafander suchy, odporność na zimno i trudne warunki hydrometeorologiczne. Nurek MSWIA ma być przygotowany do działań przez 24 godziny na dobę przez wszystkie dni w roku, niezależnie od pogody, co obejmuje również nurkowanie w zimnej wodzie w okresie letnim, gdyż w Polsce przeważają jeziora polodowcowe, w których woda poniżej 10 metrów ma +4 - 6°C.

Początkujący nurkowie często mają problemy z adaptacją do suchych skafandrów, zestawów dwubutlowych i masek pełnotwarzowych z łącznością, co jest dużym przeskokiem w technice nurkowej. Strażacy-nurkowie są jedyną dużą grupą zawodową, która używa maski pełnotwarzowej (pomijając nurków z Marynarki Wojennej używających hełmów głębinowych).

Wyzwania w szkoleniach dla nurków PSP

Kandydaci na młodszych nurków MSW często są gorzej wyszkoleni niż kilka lat temu; nurkowanie w nocy i nawigacja podwodna, kiedyś standard, dziś są realizowane na odrębnych szkoleniach. Takie braki utrudniają pracę, ponieważ zamiast realizować poszczególne elementy szkolenia, trzeba wyrównywać ich poziom nurkowy, co jest stratą cennego czasu.

Trwają prace nad aktualizacją Zasad organizacji ratownictwa wodnego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym. W programie szkolenia młodszego nurka MSWIA chce się położyć nacisk na ratownictwo, kosztem wyłączenia niektórych bardzo specjalistycznych robót nurkowych, jak na przykład cięcie podwodne (termiczne i hydrauliczne), które mają zostać przeniesione do programu nurka MSWIA. Jest problem z brakiem doświadczenia kierowników robót nurkowych, ponieważ po kursie nurka można praktycznie natychmiast rozpocząć kurs kierownika robót nurkowych, bez wymaganego stażu nurkowego.

Ratownictwo Wodne w Państwowej Straży Pożarnej (PSP)

Ratownictwo wodne w PSP kiedyś opierało się głównie na grupach wodno-nurkowych, teraz coraz większy nacisk kładzie się na ratownictwo powierzchniowe. Samo życie pokazuje, że dużo więcej jest potrzeb stricte ratowniczych. System poszukiwań podwodnych i działań w akcjach długotrwałych, np. w trakcie powodzi, jest już nieźle rozpracowany, jednak w zakresie skuteczności działań ratowniczych na wodzie czeka jeszcze wiele pracy.

Najważniejszym celem jest skrócenie czasu reakcji w przypadkach tzw. nagłych zdarzeń, co wiąże się ze zmianą patrzenia na działalność nurka i jego przydatność w działaniach ratowniczych. Proces zmiany powinien zmierzać do tego, by wsparcie ratownictwa powierzchniowego zawsze stanowił tzw. lekki nurek, który zareaguje w sytuacji, gdy człowiek znika pod wodą, tonie łódź.

Lekki nurek daje dużo większe szanse na uratowanie zagrożonej osoby. Zamiast czekać na pełne przygotowanie sprzętu nurkowego, nurek-ratownik mógłby natychmiast rozpocząć działania w sytuacji ratowniczej, przyjeżdżając na miejsce zdarzenia w ubraniu nurka z automatem i jedną butlą. W takich sytuacjach czasami przeszkadzają wdrażane na szkoleniach schematy działania i zasady BHP, choć stosuje się odstąpienie od zasad uznanych za bezpieczne.

O lekkim nurku można mówić tylko w kontekście ratownictwa; gdy prowadzone są akcje poszukiwawcze czy humanitarne, wszystkie zasady bezpieczeństwa są święte. Niestety, strażacy-nurkowie po powrocie do jednostki nie zawsze przestrzegają tych zasad, pomijając użycie maski pełnotwarzowej czy łączności podwodnej, co jest złą praktyką.

Kwalifikacje i wyzwania w OSP

Aby w OSP stworzyć grupę ratownictwa wodnego z płetwonurkami i sprzętem do akcji ratowniczych, poszukiwania topielców, konieczne jest posiadanie kursu podstawowego strażackiego organizowanego przez PSP w danym regionie. Wtedy jako strażak ochotnik można brać czynny udział w działaniach ratowniczo-gaśniczych. Do brania udziału w akcjach ratowniczych pod wodą trzeba mieć nurka MSWIA albo nurka zawodowego.

Każda specjalistyczna grupa ratownictwa wodno-nurkowego (SGRWN) ma swój własny program szkolenia doskonalącego, który powinien obejmować wszystkie aspekty ratownictwa wodnego, w tym ćwiczenia na wodach otwartych, rzekach, akwenach zalodzonych z użyciem sprzętu ratowniczego. Strażacy z tych grup mogą dzielić się swoją wiedzą i doświadczeniem z innymi strażakami, podnosząc poziom realizacji zadań związanych z ratownictwem powierzchniowym.

Bardzo ważna jest współpraca z innymi organizacjami ratowniczymi, np. z WOPR-em, a zwłaszcza pozyskiwanie wiedzy od ratowników wodnych, którzy chętnie się nią dzielą. Strażacy bez specjalizacji wodno-nurkowej nie mają takich umiejętności i doświadczenia, jak WOPR-owcy. Prywatne podmioty, które uzyskały zgodę ministra spraw wewnętrznych na prowadzenie działań w zakresie ratownictwa wodnego, również mogą być przydatne, zwłaszcza przy długotrwałych akcjach poszukiwawczych, powodziowych, połączonych z ewakuacją ludzi i mienia, jednak ich czas reakcji (np. dwie godziny) bywa zbyt długi dla nagłych zdarzeń ratowniczych.

tags: #nurek #a #pletwonurek #osp