Orkiestra Ochotniczej Straży Pożarnej w Mrzygłodzie, będąca integralną częścią lokalnej społeczności, ma długą i bogatą historię. Jej powstanie i rozwój ściśle wiążą się z dziejami Mrzygłodu, odzwierciedlając wyzwania i sukcesy regionu na przestrzeni ponad stu lat. Od początków w czasach zaborów, poprzez trudne okresy wojen, aż po współczesność, orkiestra niezmiennie pełniła ważną rolę kulturalną i patriotyczną.
Kontekst Historyczny Mrzygłodu
Pierwsze informacje o Mrzygłodzie pochodzą z XIV wieku; w 1373 roku miejscowość wymieniono jako nowopowstałą parafię. Przyjmuje się, że Mrzygłód, jako osada miejska, powstał pod koniec panowania Kazimierza Wielkiego, a odnotowanie mrzygłodzkiego wójta w 1412 roku ostatecznie poświadcza istnienie miasta. W drugiej połowie XV stulecia Mrzygłód należał do możnowładczej rodziny Pileckich herbu Leliwa. Miasto rozbudowało się wokół rynku, przy którym istniał niegdyś budynek ratusza oraz kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych. O rozwoju miasta i parafii w XV wieku świadczy obecność mrzygłodzkich mieszczan wśród świadków książęcych dokumentów, studentów Akademii Krakowskiej i braci zakonnych. W 1647 roku dokonano powtórnej lokacji miasta, przenosząc jego centrum znad brzegu Warty na obszar wokół nowego kościoła.
Szczyt gospodarczego znaczenia miejscowości przypada na XVI i pierwszą połowę XVII wieku, kiedy Mrzygłód był jednym z centrów hutnictwa w Królestwie Polskim. Toczące się w drugiej połowie XVII i XVIII wieku wojny oraz następujące po nich okresy głodu i epidemii nie sprzyjały rozwojowi. Mrzygłód był niszczony i grabiony przez wojska szwedzkie (1656 r.), rosyjskie (1707 r., 1738 r.), a także przemaszerowały przez niego wojska pruskie (1796 r.) i napoleońskie.
Miejscowość szczególnie mocno doświadczyła represji w wyniku udziału mieszkańców w powstaniu styczniowym. Mrzygłód stał się pod koniec lutego 1863 roku główną kwaterą oddziału Teodora Cieszkowskiego, a jego mieszkańcy aktywnie wspierali powstańców. Społeczność mrzygłodzka brała udział w akcjach partyzanckich, dezorganizując działania rosyjskie. Zmagania z wojskami rosyjskimi w Mrzygłodzie zakończyły się zwycięstwem powstańców, którzy wspomagani przez mieszkańców skutecznie odparli dwukrotny szturm. Jednak patriotyczna postawa spotkała się z represjami ze strony Rosjan, którzy w odwecie za pomoc walczącym podpalili jeszcze kilka domów w mieście i zabronili pochówku poległych Polaków. W konsekwencji carskich represji Mrzygłód utracił prawa miejskie w 1870 roku. Dzisiejszym śladem tych wydarzeń jest zbudowany na rynku pomnik oraz mogiła powstańców położona nieopodal Warty.
Zachodzące w XIX wieku przemiany gospodarcze, rozwój przemysłowy sąsiednich miejscowości i oddalenie od Warszawsko-Wiedeńskiej linii kolejowej, spowodowały, że Mrzygłód tracił swój miejski charakter. W 1983 roku, ze względu na bliskie położenie Mrzygłodu wobec rozwijającego się terytorialnie Myszkowa, podjęto decyzję o jego włączeniu do tego miasta.
Początki Orkiestry i Działalność pod Zaborami (1908-1916)
Orkiestra w Mrzygłodzie powstała w 1908 roku z inicjatywy członków zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej. Kluczową rolę w jej założeniu odegrali ówczesny proboszcz parafii Żarki ksiądz Wincenty Bogacki oraz miejscowy aptekarz i weteran powstania styczniowego Gustaw Lubicz Szydłowski. Inicjatorzy rozumieli, że założenie orkiestry przyczyni się do rozpowszechnienia wśród mieszkańców popularnych pieśni patriotycznych i kościelnych w czasach zaboru rosyjskiego, kiedy to wszelkie uroczystości i zgromadzenia były zabronione.
Mimo restrykcji, orkiestra otrzymała pozwolenie na udział w uroczystościach, ale z zastrzeżeniem, że mogą one odbywać się wyłącznie w budynku kościoła. Próby orkiestry odbywały się w budynku urzędu gminnego. W takiej sytuacji, członkowie orkiestry postanowili organizować próby na podwórku urzędu, by w ten sposób wbrew zakazom dzielić się z mieszkańcami swoją pasją i popularyzować polską muzykę.
W 1909 roku mrzygłodzki organista Franciszek Maj utworzył Zespół Instrumentów Dętych, w skład którego wchodzili:
- Franciszek Rok
- Piotr Pawlik
- Wincenty Rok
- Jan Borowski
- Ludwik Dzidowski
- Wincenty Pachlewski
- Teodor Rok
- Franciszek Buła
- Jan Rusek
W 1916 roku orkiestra została włączona do nowo powstałej Mrzygłodzkiej Straży Ogniowo-Ochotniczej, powiększając się o 16 nowych członków, co świadczyło o jej dynamicznym rozwoju i rosnącym znaczeniu w lokalnej społeczności.
Kapelmistrzowie, Wojna i Powojenny Rozwój (1916-1987)
Po włączeniu do OSP pierwszym kapelmistrzem orkiestry został Franciszek Rok. W latach 1929-1963 funkcję tę kolejno sprawowali Piotr Pawlik i Franciszek Maj, kontynuując dzieło budowania zespołu i rozwijania jego umiejętności muzycznych.
W okresie II wojny światowej działalność orkiestry musiała zostać zawieszona, a cenne instrumenty były przechowywane w domach Piotra Pawlika i Franciszka Roka, chroniąc je przed zniszczeniem. Po zakończeniu wojny orkiestra szybko wznowiła działalność. W 1945 roku była to jedyna orkiestra w powiecie zawierciańskim, aktywnie obsługująca państwowe uroczystości, co podkreślało jej unikalną rolę w regionie.
Od 1963 roku kapelmistrzem orkiestry został Stanisław Kuras, który przewodniczył jej aż do 1987 roku, wpływając na jej kształt i repertuar przez ponad dwie dekady.
Współczesność i Nowe Kierunki (od 1988)
W 1988 roku funkcję kapelmistrza przejął Władysław Piwowarski, który pełni ją do dziś. Kontynuując dzieło swoich poprzedników, nowy kapelmistrz wprowadził znaczące zmiany w obliczu orkiestry. Pod jego kierownictwem orkiestra poszerzyła swój repertuar o utwory kompozytorów muzyki światowej, podnosząc poziom artystyczny i otwierając się na nowe brzmienia. Dzięki temu orkiestra OSP w Mrzygłodzie wciąż pozostaje aktywną i cenioną formacją muzyczną.