Specjalistyczny kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy (KPP) to niezbędne szkolenie dla każdej osoby pracującej w Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP). Jako strażak jesteś na miejscu wypadku zwykle jeszcze przed przybyciem służb medycznych, dlatego to do Twoich zadań i obowiązków należy udzielanie pierwszej pomocy przedmedycznej, aby ratować zdrowie lub życie poszkodowanych. Musisz wiedzieć, jak zabezpieczać miejsce zdarzenia i ewakuować z niego uczestników, a także w jaki sposób przeprowadzić ewentualną wstępną selekcję medyczną.
Kurs Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy (KPP) dla Strażaków
Kurs KPP dla strażaków OSP to szkolenie obejmujące wiedzę teoretyczną i praktyczną, będące gwarancją nabycia umiejętności niezbędnych do ratowania ludzkiego życia. Obejmuje on takie czynności jak resuscytacja krążeniowo-oddechowa, tlenoterapia, unieruchamianie złamań i zwichnięć oraz zabezpieczanie poszkodowanego przed wychłodzeniem. Podczas szkolenia kursanci obsługują profesjonalny sprzęt, niezbędny podczas udzielania pomocy przedmedycznej.
Każdy kurs KPP ma ściśle określony program oraz wymaganą ilość godzin szkolenia. Program kursu w zakresie kwalifikowanej pierwszej pomocy dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej (PSP) został zatwierdzony przez Komendanta Głównego PSP 7 kwietnia 2010 r. i trwa 66 godzin (41 godzin zajęć praktycznych i 25 godzin teorii). Celem kursu jest przygotowanie wszystkich ratowników PSP do wykonywania zadań z zakresu ratownictwa medycznego na poziomie kwalifikowanej pierwszej pomocy w razie konieczności podczas działań ratowniczych.
Definicja i Cel KPP
Kwalifikowana pierwsza pomoc to czynności podejmowane przez ratownika wobec osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 13 ust. 1 Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym (PRM), ratownikiem może być osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, z ważnym zaświadczeniem o ukończeniu kursu kwalifikowanej pierwszej pomocy i uzyskaniu tytułu ratownika, której stan zdrowia pozwala na udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy. Ukończenie kursu oraz zdanie egzaminu państwowego pozwala na uzyskanie uprawnień RATOWNIKA i uprawnień do udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy zgodnie z art. 13 Ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym.
Kurs KPP jest kursem mającym na celu odpowiednie przygotowanie strażaków-ratowników jednostek OSP do realizacji zadań z zakresu ratownictwa medycznego w czasie akcji ratowniczych, w szczególności udzielania kwalifikowanej pierwszej pomocy osobom w stanie bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia na miejscu zdarzenia. Dzięki praktycznemu podejściu i scenariuszom opartym na rzeczywistych zdarzeniach, kursanci wychodzą z kursu pewni swoich umiejętności, ucząc się reagować, gdy liczy się każda sekunda.
Zakres i Metodyka Szkolenia
Program kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy obejmuje wszystkie kompetencje wymagane od ratownika KPP zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Program obejmuje zaawansowane techniki ratownicze wykraczające poza zakres zwykłej pierwszej pomocy - od zaawansowanego udrażniania dróg oddechowych, przez tamowanie krwotoków z użyciem stazy i opatrunków hemostatycznych, po unieruchamianie urazów i postępowanie w stanach zagrożenia życia. Szkolenia prowadzone są w grupach, które umożliwiają intensywną pracę na sprzęcie szkoleniowym i w parach ćwiczeniowych. Całość programu łączy niezbędną wiedzę teoretyczną z dominującą częścią praktyczną, ponieważ to właśnie praktyka decyduje o skuteczności działań w realnej akcji.
Utrzymanie wysokiego poziomu umiejętności praktycznych wymaga od ratowników ciągłego ich ćwiczenia. Rozwój technologii sprawia, że na rynku dostępne są symulatory wysokiej wierności oraz wyposażenie do nowoczesnych centrów symulacji medycznej. Ćwiczenia w tego typu ośrodkach pozwalają na wierne odtwarzanie sytuacji, z którymi ratownicy mogą mieć do czynienia podczas służby. Prowadzenie zajęć doskonalących w centrach symulacji medycznej nie jest potrzebą przyszłości, ale koniecznością teraźniejszości.
Integracja KPP w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym (KSRG)
W systemie ratownictwa medycznego integracja i koordynacja działań poszczególnych podmiotów decyduje o jego efektywności. Ratowanie życia i zdrowia ludzi to najistotniejsze zadanie spośród nałożonych na podmioty Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego (KSRG). Zgodnie z art. 15 Ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym, jednostki KSRG są jednostkami współpracującymi z systemem PRM. Zakres ratownictwa medycznego realizowanego przez podmioty KSRG został określony w ustawie z 8 września 2006 r.
Dokumentem aktualnie określającym sposób organizacji i działania ratownictwa medycznego w KSRG są „Zasady organizacji ratownictwa medycznego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym” z 30 czerwca 2021 r. Obecnie pod pojęciem ratownictwa medycznego w KSRG należy rozumieć wykonywanie w trybie pilnym medycznych działań ratowniczych (MDR) wobec osób znajdujących się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, a także działania organizacyjne, kadrowe, logistyczne i szkoleniowe zapewniające gotowość do wykonywania MDR.
Ponadto „Zasady” mówią o izolowanych zdarzeniach ratownictwa medycznego (IZRM) - jest to sytuacja, kiedy ratownicy jednostek ochrony przeciwpożarowej realizują medyczne działania ratownicze będące we właściwościach PRM do czasu przejęcia odpowiedzialności za poszkodowanego przez przybyły na miejsce Zespół Ratownictwa Medycznego (ZRM) lub Lotniczy Zespół Ratownictwa Medycznego (LZRM). Zdarza się to najczęściej, gdy siły i środki KSRG są dysponowane na prośbę dyspozytora medycznego i docierają do osób w stanie nagłego zagrożenia szybciej niż podmioty PRM.
Ratownictwo medyczne w KSRG zorganizowane jest na poziomie podstawowym - jako kwalifikowana pierwsza pomoc - oraz zaawansowanym, czyli świadczenia zdrowotne inne niż medyczne czynności ratunkowe, realizowane przede wszystkim przez ratowników medycznych. Poziom podstawowy obejmuje wszystkie jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki ochrony przeciwpożarowej, w szczególności OSP włączone do KSRG. Oznacza to, że wszyscy strażacy PSP (ok. 30 tys.) mają uprawnienia ratownika, a 2360 ma zawód ratownika medycznego. W przypadku OSP w KSRG takie uprawnienia powinno mieć co najmniej ośmiu druhów w jednostce, co pozwoli zapewnić co najmniej dwóch ratowników w składzie zastępu podejmującego interwencję (według stanu z SWD z 5 września 2022 r. w KSRG jest 3777 jednostek OSP, w których gotowych do interwencji jest 113 tys. strażaków ochotników). Aby zapewnić gotowość w zakresie KPP, uprawnienia powinno mieć ok. 30 tys. druhów.
Kwalifikowana pierwsza pomoc udzielana przez ratowników stanowi ważny element w łańcuchu przeżycia. Od jej jakości w dużej mierze zależy efektywność całego łańcucha. Efekty działań profesjonalnej kadry SOR, wyposażonej w nowoczesny sprzęt medyczny, są ściśle związane z jakością pomocy udzielonej na etapie przedszpitalnym. Końcowy wynik działań ratunkowych jest uzależniony od jakości pomocy na każdym etapie, zarówno przedszpitalnym, jak i szpitalnym.
Przy presji czasu i otoczenia skuteczne postępowanie z osobą w stanie nagłego zagrożenia życia oraz podjęcie właściwego postępowania na czas wymaga wcześniejszego ustalenia priorytetów w działaniu ratowniczym. Temu przede wszystkim mają służyć procedury z zakresu ratownictwa medycznego zawarte w kolejnych opracowaniach Komendy Głównej PSP. Są prostym narzędziem podpowiadającym ratownikowi, co po kolei robić podczas udzielania pomocy osobie w stanie nagłego zagrożenia życia. Pierwsze procedury opracowane zostały w 1999 r., a te aktualnie obowiązujące w 2021 r.
Program "Pierwszy Ratownik"
Program „Pierwszy Ratownik” (1R) jest elementem Strategii Florian 2050, czyli strategii rozwoju Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP oraz wszystkich ochotniczych straży pożarnych na najbliższe 30 lat. Inspiracją do rozpoczęcia prac nad programem są doświadczenia wielu krajów świata (np. Wielka Brytania, Izrael, kraje skandynawskie czy Czechy), gdzie funkcjonują systemy Community First Responder.
System polega na zaangażowaniu wolontariuszy posiadających kompetencje do udzielania pierwszej pomocy poprzez poinformowanie ich, że w okolicy znajduje się osoba będąca w stanie zagrożenia życia. Dzięki takiemu rozwiązaniu poinformowany wolontariusz udziela pierwszej pomocy jeszcze przed przyjazdem zespołu ambulansu, co znacząco zwiększa przeżywalność w stanach nagłych.
Cele i Filar Programu
Najważniejszym filarem programu „Pierwszy Ratownik” jest budowa sieci wyszkolonych pierwszych ratowników. Do tej pory standardem w działalności ratowniczej w OSP była kwalifikowana pierwsza pomoc, która jest zarezerwowana dla strażaków w ramach zastępu. Jednak w ramach programu „Pierwszy Ratownik” standardem działania jest pierwsza pomoc, czyli zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia.
Na mocy Ustawy z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP i wszystkie ochotnicze straże pożarne stały się podmiotami ochrony ludności i obrony cywilnej. Natomiast pierwsza pomoc jest jednym z zadań ochrony ludności i obrony cywilnej (OL i OC). Dzięki staraniom Związku OSP RP do zadań ochotniczych straży pożarnych dopisano również pierwszą pomoc obok kwalifikowanej pierwszej pomocy w nowelizacji Ustawy z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (art. 3 pkt 5 powyższej ustawy).
Obecnie, według Raportu OSP za 2024 rok, Związek OSP RP zrzesza 665 438 strażaków-ochotników (strażaków powyżej 18. roku życia), w tym 78 368 ratowników KPP. Z przyczyn organizacyjnych oraz ekonomicznych nie ma możliwości wyszkolenia wszystkich strażaków-ochotników z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy. Dlatego w ramach programu „Pierwszy Ratownik”, aby zwiększyć kompetencje strażaków-ochotników w udzielaniu pierwszej pomocy, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP stworzył program szkolenia pod nazwą Akademia Pierwszego Ratownika.
Akademia Pierwszego Ratownika
Kurs pierwszej pomocy w ramach Akademii Pierwszego Ratownika trwa 16 godzin i jest podzielony na 6 modułów:
- Bezpieczeństwo
- RKO/AED
- Pediatryczny
- Krwotoki
- Stany Nagłe
- Pilna Pomoc
Każdy moduł jest podzielony na lekcje, podczas których kursant uczy się wykonania konkretnej czynności (np. uciskania klatki piersiowej czy założenia opaski zaciskowej). Każda lekcja jest prowadzona według schematu: miniteoria (krótki wykład), maksipraktyka (instruktaż i ćwiczenia kursantów) oraz podsumowanie (omówienie ćwiczeń).
Resuscytacja krążeniowo-oddechowa osoby dorosłej- RKO, CPR, BLS 🚨#resuscytacja
Dodatkowo podczas kursów wykorzystywane są nowoczesne materiały dydaktyczne, takie jak platforma e-learningowa, prezentacje multimedialne dla instruktorów oraz fantomy do nauki resuscytacji z technologią dającą informację zwrotną o jakości uciskania klatki piersiowej. Dzięki wykorzystaniu nowoczesnej technologii oraz prostej w przekazie metodyki nauczania, głównym przesłaniem kursu jest to, że pierwsza pomoc jest prosta i skuteczna. Kursy prowadzą instruktorzy, którzy przeszli specjalistyczne szkolenie. Kursy instruktorskie są kolejnym elementem Akademii Pierwszego Ratownika, przygotowującym strażaków do szkolenia z pierwszej pomocy. Podczas dwudniowego kursu strażacy uczą się podstaw dydaktyki nauczania oraz intensywnie ćwiczą prowadzenie szkoleń według metodyki Akademii Pierwszego Ratownika.
Utworzenie funkcji instruktora pierwszej pomocy w strukturach ZOSP RP daje możliwość nie tylko szkolenia strażaków, ale również utrzymania jakości umiejętności ratowania życia. Akademia Pierwszego Ratownika doskonale wpisuje się w system ochrony ludności i obrony cywilnej, ponieważ daje możliwość systemowego powszechnego nauczania ludności z zakresu pierwszej pomocy, budując tym samym odporność społeczną. Więcej osób będzie potrafiło udzielić pierwszej pomocy, co jest szczególnie istotne w sytuacjach kryzysowych, kiedy dostęp do służb ratowniczych jest ograniczony. Dotychczasowe kursy pierwszej pomocy w ramach Akademii Pierwszego Ratownika są pozytywnie oceniane przez strażaków-ochotników, dla których jest to możliwość zdobycia umiejętności ratowniczych, mimo ograniczonego dostępu do kursów kwalifikowanej pierwszej pomocy.
System Powiadamiania Pierwszych Ratowników
Kolejnym filarem programu „Pierwszy Ratownik” jest stworzenie systemu powiadamiania pierwszych ratowników w oparciu o nowoczesne technologie, czyli aplikację „Pierwszy Ratownik”. Dzięki niej ratownicy otrzymają informację o lokalizacji osoby potrzebującej pomocy oraz zaznaczonymi po drodze defibrylatorami AED. Powiadomienie obywatelskie polega na tym, że świadek zdarzenia lub osoba potrzebująca pomocy, wciskając przycisk SOS, wysyła lokalizację pierwszemu ratownikowi. Takie rozwiązanie jest wołaniem o pomoc przez systemy teleinformatyczne, co daje możliwość dotarcia informacji do kilku ratowników w promieniu kilku kilometrów (krzycząc, jesteśmy słyszalni w promieniu kilkunastu metrów, natomiast wciskając przycisk SOS, jesteśmy „słyszalni” w promieniu kilku kilometrów).
Takie rozwiązanie daje możliwość szybkiego dotarcia ratownika i udzielenie pierwszej pomocy osobie poszkodowanej w ciągu 5 minut. Szybkość dotarcia ratownika, dzięki obywatelskiemu powiadomieniu, potwierdzają pilotażowe testy aplikacji „Pierwszy Ratownik”, podczas których najszybszym pierwszym ratownikiem był druh Bartosz z OSP Sobótka (gmina Ostrów Wielkopolski), który był na miejscu zdarzenia w ciągu 89 sekund (!) od momentu wciśnięcia przycisku SOS przez świadka zdarzenia.
Powiadomienie obywatelskie wpisuje się w system ochrony ludności i obrony cywilnej, ponieważ zgodnie z Ustawą z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, osoba widząca zagrożenie na mocy art. 69 ww. ustawy ma obowiązek podjęcia działań w celu zmniejszenia skutków zagrożenia, czyli udzielenia pierwszej pomocy, aby nie dopuścić do pogorszenia stanu zdrowia poszkodowanego, bez narażania siebie na niebezpieczeństwo. Rozwiązanie powiadomienia obywatelskiego może być wykorzystywane przez społeczność lokalną w sytuacji kryzysowej, kiedy dostęp służb ratunkowych będzie ograniczony, wtedy pierwsi ratownicy, tworzący gęstą sieć, mogą reagować i udzielać pomocy. Druga ścieżka powiadomienia, czyli wysłania informacji ratownikowi przez dyspozytora medycznego, jest sprawdzonym doświadczeniem krajów, gdzie funkcjonuje system Community First Responder.
Dostępność Sprzętu Ratunkowego
Trzecim filarem programu „Pierwszy Ratownik” jest dostępność sprzętu ratunkowego. Kluczowe dla zwiększenia przeżywalności w nagłym zatrzymaniu krążenia jest zapewnienie publicznego dostępu do defibrylatorów AED. Szybkie użycie defibrylatora AED w ciągu 5 minut od utraty przytomności zwiększa szanse na przeżycie nawet do 75%, a każda minuta zwłoki w wykonaniu defibrylacji zmniejsza szanse o 10%. Dlatego istotne jest, aby każda osoba będąca świadkiem nagłego zatrzymania krążenia mogła szybko wykonać defibrylację. Stąd w ramach programu „Pierwszy Ratownik” ZOSP RP pozyskuje partnerów, dzięki którym zwiększa się liczba publicznie dostępnych defibrylatorów AED (kilka z nich już zostało skutecznie użytych).
Dodatkowym ważnym elementem w budowie sieci defibrylatorów AED jest ich zmapowanie oraz udostępnienie lokalizacji w aplikacji „Pierwszy Ratownik”, żeby jak najwięcej osób wiedziało, gdzie znajduje się urządzenie ratujące życie. W kontekście ochrony ludności i obrony cywilnej istotna jest szybka dostępność sprzętu tamującego krwotoki. Niekontrolowany krwotok w ciągu 2-3 minut może prowadzić do nagłego zatrzymania krążenia i w konsekwencji śmierci osoby poszkodowanej. Dlatego w ramach programu „Pierwszy Ratownik” zachęca się strażaków-ochotników do zaopatrzenia się w profesjonalny sprzęt tamujący krwotoki (np. opatrunki wojskowe, opaski zaciskowe).
Jak śpiewa zespół Coma, żyjemy w „czasach globalnej niepogody”, dlatego jako społeczności lokalne jesteśmy zmuszeni do adaptowania się do zagrożeń, które na nas czyhają. Dwa kluczowe dokumenty, jakimi są Ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz Ustawa z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, tworzą ramy prawne dla tych działań.
Do Kogo Jest Kierowany Kurs KPP?
Kurs KPP dla strażaków jest skierowany do konkretnych grup, którym program odpowiada w pełni na potrzeby zawodowe i formalne:
- Strażacy-ochotnicy z jednostek OSP działający w ramach Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego są zobowiązani do posiadania uprawnień KPP. Kurs pierwszej pomocy jest prowadzony w sposób dostępny zarówno dla osób z rozbudowanym doświadczeniem ratowniczym, jak i dla tych, którzy dopiero rozwijają swoje kompetencje w tym zakresie.
- Kandydaci do służby w strażach pożarnych, którzy chcą zwiększyć swoje szanse podczas rekrutacji. Certyfikat KPP to potwierdzenie kompetencji, które wyróżnia kandydata na tle innych aplikujących.
- Pracownicy służb i instytucji współpracujących z ratownictwem - w tym pracownicy ochrony, ratownicy wodni i górscy oraz inne osoby zobowiązane do posiadania kwalifikacji KPP - mogą skorzystać z tego samego kursu, dostosowanego do różnych profili uczestników.
Kwalifikowana pierwsza pomoc to najwyższy, formalny stopień wyszkolenia ratowniczego w Polsce, dostępny dla osób bez wykształcenia medycznego. Szkolenie to pozwala na nabycie najnowszej wiedzy i praktycznych umiejętności udzielania pierwszej pomocy w warunkach możliwie najbardziej zbliżonych do rzeczywistych zdarzeń.