Historia ochrony przeciwpożarowej na ziemiach ostródzkich jest długa i bogata, obejmując okres od powojennych Ochotniczych Straży Pożarnych, przez formowanie struktur zawodowych, aż po współczesną Państwową Straż Pożarną i budowę Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.
Początki Ochotniczych Straży Pożarnych (1945)
Powstanie pierwszych Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) na ziemiach ostródzkich nastąpiło w roku 1945. Po wycofaniu się wojsk niemieckich, do Ostródy i okolic zaczęli ściągać ludzie z różnych stron Polski. Były to często osoby, które przed wojną działały w strażach pożarnych, a teraz na nowo chciały się zorganizować.
Prezesem zawiązanej w 1945 roku OSP Ostróda został Naczelnik Poczty - druh Bronisław Bieranowski, a naczelnikiem druh Teodor Siemianowski. Ze względu na to, że Niemcy wycofując się zabrali ze sobą 90% sprzętu strażackiego i prawie wszystkie samochody oraz motopompy, wyposażenie jednostki było znikome - wózek ręczny i siekierki. Jednak wielka wola rozwoju i zmysł organizacyjny zarówno druhów, jak i władz powiatowych ze starostą Stefanem Cendrowskim na czele, przyczyniły się do stopniowego wyposażania w sprzęt, zakupu mundurów oraz remontu pomieszczeń.
Pod koniec 1945 roku w powiecie ostródzkim działało już 12 zorganizowanych i wyposażonych w pompy ręczne jednostek straży pożarnych. Miały one siedziby między innymi w Dąbrównie, Miłomłynie, Bynowie i Łukcie.
Organizacja Ochrony Przeciwpożarowej w Powojennej Polsce
Inspektoraty i ich Zadania
Powołany pod koniec 1944 roku Główny Inspektorat Pożarnictwa, miał za zadanie organizowanie ochrony przeciwpożarowej na terenach wyzwolonych spod okupacji hitlerowskiej. W województwie utworzono Wojewódzki Inspektorat Pożarnictwa, jako jeden z wydziałów Urzędu Pełnomocnika Rządu.
Oprócz zadań, które obejmowały szkolenie kadr pożarniczych, zaopatrzenie w sprzęt pożarniczy, budowę zbiorników przeciwpożarowych czy organizowanie ochotniczych straży pożarnych, Inspektor Wojewódzki zastrzegł prawo do zatwierdzającej decyzji Pełnomocnika Rządu, obsady stanowisk Powiatowych Instruktorów Pożarnictwa.
Powołanie Powiatowego Instruktora Pożarnictwa w Ostródzie
Taką decyzją od 20 lutego 1946 roku Wojewoda Olsztyński powierzył kierownictwo i nadzór nad ochroną przeciwpożarową powiatu ostródzkiego Stanisławowi Pieczulowi, którego zatrudniono na stanowisko Powiatowego Instruktora Pożarnictwa. Utworzony w starostwie powiatowym Referat Ochrony przed Pożarami i innymi Klęskami podlegał pod względem służbowym staroście, natomiast pod względem fachowym, organowi wojewódzkiemu do spraw pożarnictwa.
Do podstawowych zadań Powiatowego Instruktora Pożarnictwa należało między innymi szkolenie straży pożarnych, organizowanie ochotniczych straży pożarnych i rozdzielanie kredytów na zakup sprzętu pożarniczego. W skład administracji ówczesnego powiatu ostródzkiego wchodziło 7 gmin i 2 miasta.
Rozwój Szkolnictwa i Jednostek
Od roku 1947 w Ostródzie zorganizowano Wojewódzki Ośrodek Szkolenia Pożarniczego, w którym zapewniono fachową obsadę oraz wyposażenie w niezbędne pomoce naukowe. W ośrodku prowadzono również szkolenia kursowe dla członków OSP według programów z okresu międzywojennego.
Powiat ostródzki był jednym z najszybciej rozwijających się powiatów województwa w zakresie ochrony przeciwpożarowej. W latach 1946-1950 powstały i działały tu już 54 jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych, w tym 3 całkowicie zmotoryzowane - w Ostródzie, Olsztynku i Miłomłynie. Jednostki były w znaczący sposób doposażane ze środków pochodzących z odszkodowań wojennych.
Powstanie Zawodowej Straży Pożarnej
Powiatowe Pogotowie Pożarnicze (1949)
Za początek zawodowej straży pożarnej w Ostródzie uznaje się rok 1949, kiedy to decyzją władz wojewódzkich powołano pierwsze w województwie Powiatowe Pogotowie Pożarnicze. Pierwsza formacja zawodowej straży pożarnej liczyła 9 etatów strażackich, wśród których było 3 kierowców.
Jej skład stanowili strażacy działający dotychczas w OSP Ostróda, w tym jej naczelnik Teodor Siemianowski. Ponadto w zapiskach archiwalnych odnajdziemy także strażaków: Korsak Antoni, Dwużnik Władysław, Szejko Jan, Bogusławski Franciszek, Marszałek Wacław, Borzuchowski Wojciech oraz Jakóbiak Henryk. Kopia świadectwa pracy tego ostatniego potwierdza, że był on zatrudniony w pogotowiu pożarniczym od 15 kwietnia 1949 roku.
Siedziba pogotowia początkowo znajdowała się przy ulicy Filtrowej. Służba w nowoutworzonej formacji pełniona była w systemie 24h/24h. Na wyposażeniu jednostki był samochód bojowy FORD V-8 z wyposażeniem, 3 motopompy pożarnicze, w tym HARALD o wydajności 1600 litrów na minutę. Terenem działania był cały obszar powiatu, a w razie takiej potrzeby i województwa.
Komenda Powiatowa Straży Pożarnych (Lata 50.)
Komendy Straży Pożarnych zostały utworzone przy powiatowych radach narodowych. Taką Komendę utworzono również w Ostródzie. Pełnienie obowiązków Komendanta Powiatowego zostało początkowo powierzone aspirantowi Walentemu Szymańskiemu, który na stanowisko Komendanta Powiatowego został mianowany 25 maja 1951 roku, zgodnie z podpisaną tego dnia umową. Funkcję tą Szymański sprawował do 30 września 1953 roku, gdyż z 1 października został przeniesiony do komendy wojewódzkiej w Olsztynie.
Zawodowa straż pożarna została utworzona w oparciu o już istniejące straże ochotnicze, ich lokale i sprzęt. Część personelu rekrutowano spośród Ochotniczej Straży Pożarnej. Tworzenie struktur służby pożarniczej odbywało się na podstawie decyzji właściwych organów administracji państwowej.
Utworzona w 1950 roku komenda powiatowa straży pożarnych w Ostródzie składała się z 4 etatów, które oprócz komendanta tworzyli: jego zastępca st. ogn. Stanisław Krześniak, podoficer do spraw zabezpieczenia ogn. Leon Taranowski oraz sekretarka Pani Zofia Skrzecz. Do zadań komendy należały nadzór i kierownictwo nad całokształtem ochrony przeciwpożarowej w powiecie: organizacja pogotowia pożarniczego, sprawy szkolenia fachowego w zakresie akcji zapobiegawczych i walki z pożarami oraz sprawy planowania potrzeb technicznych dotyczących sprzętu, ekwipunku, narzędzi i taboru.
Odbudowa i Rozwój Strażnicy przy ul. Stapińskiego
W 1950 roku, dzięki wsparciu władz wojewódzkich i powiatowych, a także komendy wojewódzkiej, rozpoczęto odbudowę poniemieckiej strażnicy przy ulicy Stapińskiego. Jednocześnie przystąpiono do niwelacji terenu i usuwania garaży szkoły znajdującej się przy zbiegu ulic Stapińskiego i Drwęckiej. Większość prac wykonywano czynem społecznym.
W 1952 roku oddano do użytku część garażową, operacyjną i socjalną w budynku przy ulicy Stapińskiego. Znalazły się tam pomieszczenia biurowe, punkt alarmowy, stołówka, sypialnie, świetlica i sanitariaty. Obiekt posiadał także 4 boksy garażowe. W kolejnych latach odbudowano także dalszą część strażnicy, w której utworzono 6 mieszkań służbowych.
Komendant Henryk Cichocki i Rozszerzenie Zadań
Z dniem 1 stycznia 1954 roku komendant główny straży pożarnych w Warszawie J. Kwiatkowski, mianował na komendanta powiatowego straży pożarnych w Ostródzie st. asp. Henryka Cichockiego. Wcześniej Cichocki zajmował stanowisko zastępcy komendanta do spraw polityczno wychowawczych w Wojewódzkiej Szkole Pożarniczej w Ostródzie.
Na komendy powiatowe nałożono nowe zadanie dotyczące zapobiegania pożarom. Komendant Cichocki zadanie te powierzył ogn. Leonowi Taranowskiemu. Zadanie było trudne ze względu na wielkość powiatu i liczbę podmiotów, jakie należało objąć kontrolami przeciwpożarowymi. Na terenie powiatu działało 110 Państwowych Gospodarstw Rolnych, 72 uspołecznione zakłady pracy, a nadzorem należało także objąć 115 sołectw. Statystyczna roczna liczba pożarów wahała się w granicach 50 - 65, a starty z nimi związane sięgały od 500 tysięcy do 2,5 miliona złotych.
Zawodowa Straż Pożarna i Budowa Nowej Strażnicy
Powiatowe Pogotowie Pożarnicze w Ostródzie działało do 14 grudnia 1960 roku, a z dniem 16 grudnia tego roku powołana została Zawodowa Straż Pożarna, która w całości przejęła po nim sprzęt i obiekty. Służba w Zawodowej Straży Pożarnej pełniona była w systemie 24h/24h.
Od 1970 roku stan osobowy Zawodowej Straży Pożarnej w Ostródzie wzrósł do 32. Warunki lokalowe stawały się coraz gorsze, dlatego też komendant powiatowy mjr Cichocki zaproponował załodze, by czynem społecznym, przy wsparciu finansowym z zewnątrz, przystąpić do budowy nowej strażnicy. Przez okres 3 lat gromadzono materiały budowlane, które głównie uzyskiwano z rozbiórki zdekapitalizowanych budynków na terenie miasta. Nową strażnicę oddano uroczyście do użytku w roku 1975.
Wykonanie tak poważnego zadania w czynie społecznym wymagało wielkiej koncentracji i poświęcenia ze strony załogi. Z udokumentowanego wyliczenia wynika, że prace wykonane przez strażaków oszacowano na 2,8 miliona złotych, co w przeliczeniu na jednego strażaka dawało ponad 78 tysięcy złotych. Budowniczymi strażnicy byli: Eugeniusz Brdak, Stanisław Gorzelewski, Henryk Jakóbiak, Henryk Kułakowski, Stanisław Krześniak, Stanisław Wszelak, Stanisław Jasiński, Bohdan Niedzielski, Jan Żach, Mieczysław Hnitecki, Henryk Jasiński, Roman Siemionow, Jan Kos, Piotr Pieczarka, Kazimierz Grzymowicz, Marian Kowalski, Władysław Jurgiel, Lucyna Jaszkie, Jan Nikodem, Henryk Ruciński, Edmund Skierś, Marek Wajdyk, Henryk Cichocki oraz inż. Jan Gawor i inż. Zdzisław Leśniewski.
Reforma Administracyjna 1975 i Komenda Rejonowa
Po reformie administracyjnej, w 1975 roku powstała Komenda Rejonowa Straży Pożarnych w Ostródzie. Z dniem 1 czerwca 1975 roku, komendant wojewódzki straży pożarnych w Olsztynie płk poż. Tadeusz Hornziel, mianował na komendanta rejonowego w Ostródzie, dotychczasowego komendanta powiatowego ppłk Henryka Cichockiego. Wraz ze zmianami natury administracyjnej zmieniał się również charakter zadań stawianych przed komendą rejonową oraz jej rola i znaczenie w systemie ochrony przeciwpożarowej. Do realizacji należały między innymi zadania w zakresie prewencyjnym, szkoleniowym, operacyjnym, technicznym i kwatermistrzowskim.
Skład osobowy komendy oprócz wspomnianego komendanta rejonowego stanowili: zastępca komendanta por. Jerzy Klepacki, podoficer do spraw zapobiegania pożarom st. ogn. Ezechiel Kryszkiewicz, podoficer do spraw szkolenia ogn. Adam Schmidt, kwatermistrz plut. Stanisław Motyka, podoficer do spraw operacyjnych str. Waldemar Wajdyk oraz sekretarka Zofia Skrzecz. Administracyjnie komenda rejonowa obejmowała miasto Ostródę oraz 5 gmin: Ostróda, Miłomłyn, Łukta, Grunwald i Dąbrówno.
Komendant Waldemar Wajdyk i Ważne Wydarzenia
Po odejściu na emeryturę ppłk. Cichockiego, od 1 lipca do 30 września 1980 roku obowiązki komendanta rejonowego pełnił chor. Waldemar Wajdyk. Na stanowisko komendanta rejonowego został on mianowany z dniem 1 października 1980 roku. Potencjał ratowniczy powiatu, oprócz Zawodowej Straży Pożarnej stanowiły 54 jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej i przyzakładowych straży pożarnych. Społeczeństwo ziemi ostródzkiej ufundowało strażakom sztandar, który został wręczony 11 czerwca 1989 roku o godzinie 12:00 na placu Wolności (obecnie funkcjonuje tam Galeria Mazurska). W uroczystości wzięli udział: przedstawiciel komendanta głównego płk Zbigniew Rytel, wicewojewoda olsztyński Józef Surowiec, komendant wojewódzki straży pożarnych płk Stanisław Mikulak, Prezes Zarządu Wojewódzkiego ZOSP Józef Mucha.
W okresie pełnienia funkcji przez komendanta Wajdyka, w dniu 21 lutego 1990 roku doszło do dużego pożaru pawilonu handlowego PSS Społem przy ulicy Czarnieckiego w Ostródzie.
Reforma Systemu Ochrony Przeciwpożarowej i Państwowa Straż Pożarna
Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, na skutek zmian ustrojowych, politycznych i gospodarczych w Polsce, a także wzrostu różnego rodzaju zagrożeń, stało się konieczne dokonanie radykalnych zmian w systemie ochrony przeciwpożarowej. Już w roku 1988 rozpoczęto prace nad systemowymi rozwiązaniami prawno-organizacyjnymi, dotyczącymi szerokiego zakresu ratownictwa, w postaci projektów nowych ustaw. Poprzedzono je analizami problemowymi. Przy ich tworzeniu uczestniczyli przedstawiciele komend straży pożarnych, szkół pożarniczych, związków zawodowych, a także środowisk naukowych.
W kwietniu 1991 r. minister spraw wewnętrznych powołał Zespół do Zorganizowania Państwowej Straży Pożarnej, któremu przewodniczyli płk poż. inż. Feliks Dela oraz poseł na Sejm Henryk Michalak. Zespół ten, przy udziale środowiska pożarniczego, przygotował koncepcję nowej organizacji ochrony przeciwpożarowej. W wyniku tych działań opracowano i skierowano do Sejmu projekty dwóch ustaw: o ochronie przeciwpożarowej i o Państwowej Straży Pożarnej. 25 lutego 1992 r. przewodniczący Zespołu Feliks Dela został przez ministra spraw wewnętrznych powołany na stanowisko komendanta głównego Państwowej Straży Pożarnej.
1 lipca 1992 roku powstała Państwowa Straż Pożarna (PSP). Tego dnia zostały powołane Komendy Rejonowe PSP. Pierwszym komendantem rejonowym PSP w Ostródzie został kpt. Waldemar Wajdyk. W skład komendy weszli m.in.:
- kierownik samodzielnej sekcji planowania operacyjnego - st. asp.
- oficer do spraw kontrolno - rozpoznawczych - kpt.
- technik do spraw kontrolno - rozpoznawczych - mł. asp.
- samodzielne stanowisko do spraw organizacyjnych - mł. ogn.
- samodzielne stanowisko do spraw kadr i szkolenia - st. asp.
- samodzielne stanowisko do spraw finansowych - mł. ogn.
- samodzielne stanowisko do spraw kwatermistrzowskich - st. asp.
- dyżurni operacyjni rejonu: asp. Jacek Kamola, sekc. Konrad Krajewski, sekc.
Obszar administracyjny został znacząco powiększony. Do dotychczasowego rejonu włączono były rejon iławski. Powołano dwie Jednostki Ratowniczo-Gaśnicze (JRG) w Ostródzie oraz w Iławie. Obsadę osobową jednostki w Ostródzie stanowiło 38 osób, w tym przewidziano 3 etaty dowódcze. Na stanowisko dowódcy jednostki ratowniczo-gaśniczej powołany został asp. Krzysztof Krześniak, a na jego zastępcę asp. Jarosław Czyjak. Technikiem jednostki został st. ogn. Dariusz Kosarzecki. Powołana jednostka ratowniczo-gaśnicza w Iławie posiadała 36 etatów, w tym 3 dowódcze. Dowódcą jednostki został bryg. Jan Rybak, zastępcą dowódcy st. asp. Józef Duchowski, a technikiem ogn. Wacław Czubak.
Ważniejsze Incydenty Pożarowe i Rozwój KSRG
10 kwietnia 1994 roku, doszło do jednego z największych pożarów w historii Ostródy. Pożar wybuchł w Zespole Szkół Zawodowych przy ulicy Wyszyńskiego, a akcja gaśnicza trwała ponad 17 godzin. Ustawa o ochronie przeciwpożarowej oraz Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej wniosły rozszerzenie zakresu działalności straży pożarnych, co wynikało z rozwoju cywilizacyjnego kraju. Oprócz gaszenia pożarów i likwidacji skutków klęsk żywiołowych, do zadań PSP włączono ratownictwo techniczne, chemiczne, a później także ekologiczne oraz medyczne.
Kolejnym ważnym zadaniem była budowa krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego (KSRG), który rozpoczął funkcjonowanie 1 stycznia 1995 r. Od 19 maja 1995 roku do systemu włączone zostały OSP Dąbrówno, OSP Pietrzwałd, OSP Frygnowo, OSP Łukta, OSP Miłomłyn oraz z terenu iławskiego OSP Ławice, OSP Rożental i OSP Lubawa. W następnych latach system rozbudowywano przez włączanie do niego najbardziej mobilnych jednostek ochotniczych straży pożarnych.
23 maja 1998 roku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Janusz Tomaszewski nadał jednostce ratowniczo-gaśniczej w Ostródzie sztandar, jako dowód szczególnego wyróżnienia. Sztandar wręczył zastępca komendanta głównego PSP nadbryg. Aleksander Szymański, a ojcem chrzestnym sztandaru został wieloletni komendant rejonowy ppłk Henryk Cichocki. W skład pocztu sztandarowego weszli: asp. Zdzisław Szczepański, ogn. Piotr Żarkiewicz i ogn. Jarosław Michałowicz.
31 maja 1998 roku mł. bryg. Waldemar Wajdyk przeszedł na emeryturę, a na stanowisko komendanta rejonowego PSP w Ostródzie powołany został z dniem 1 sierpnia 1998 roku kpt. Andrzej Olszewik, dotychczasowy zastępca komendanta rejonowego (od 01.10.1997 r.). Na skutek reformy administracyjnej, która z dniem 1 stycznia 1999 roku wprowadziła nowy podział terytorialny kraju, powstał powiat ostródzki.
Incydenty Pożarowe po 2000 Roku
Tragedia rodziny państwa Janulisów z Ostródy rozegrała się w lutym 2012 roku. Był wczesny poranek 18 lutego 2012 roku. W budynku, w którym rodzina mieszkała, mimo szczelnego piecyka gazowego, doszło do pożaru i wybuchu gazu. Pani Adela z mężem Mariuszem, dwójką dzieci 9-letnią Darią i 5-letnim Alanem oraz swoimi rodzicami, została dotknięta tym tragicznym zdarzeniem. Mąż pani Adeli zmarł kilka dni później z powodu poparzeń.
Sąsiedzi relacjonowali: "To był moment. Kilka sekund. Z okna wydobywał się krzyk i Mariusz był cały spalony. Krzyczał: Adela, uciekaj, ratuj dzieci!". Pani Adela Janulis, która straciła męża w pożarze, mówiła: "Widziałam tylko płomień w pokoju. Wszędzie był ogień i krzyki dzieci". Budynek, w którym mieszkała rodzina, już od kilku lat był przeznaczony do rozbiórki. Rodzina kilkukrotnie była u burmistrza prosząc o nowe mieszkanie. Teraz mieszka w Ośrodku Pomocy Kryzysowej. Burmistrz Ostródy Olgierd Dąbrowski zapewniał, że dom, choć przeznaczony do rozbiórki, "był pod względem technicznym taki, że nadawał się do mieszkania". Rodzina i sąsiedzi byli zdziwieni, że dom został tak szybko rozebrany. "Na drugi dzień przyjechałem, a dom był już zburzony. Zapytałem się od razu, gdzie są piecyki i czy zabezpieczyli piecyki. Nikt mi nie chciał udzielić żadnej informacji" - mówił Paweł Janulis, szwagier pani Adeli. Prokuratura bada przyczyny wybuchu.
Gmina Ostróda również doświadczyła znaczących zdarzeń pożarowych. Gorącą noc mieli mieszkańcy Warlit Wielkich (gm. Ostróda). Po godzinie 1 w nocy wybuchł tam pożar garażu i komórki, w której składowany był opał. W środę o godzinie 1.35 ostródzcy strażacy odebrali zgłoszenie o pożarze budynku gospodarczego i garażu w Warlitach Wielkich. Na miejsce udały się dwa zastępy z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w Ostródzie. W budynku gospodarczym objętym pożarem znajdowały się materiały opałowe: drewno i węgiel. "Strażacy ugasili pożar przy użyciu dwóch wężowych linii gaśniczych" - informuje oficer prasowy Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Ostródzie. "Niezbędna była rozbiórka drewnianej konstrukcji obiektu". Sprawne działania strażaków zapobiegły rozprzestrzenieniu się pożaru na sąsiednie zabudowania garażowe.
