Oznakowanie bezpieczeństwa: hydranty, gaśnice, drogi i wyjścia ewakuacyjne

Wszystkie znaki bezpieczeństwa umożliwiają intuicyjne zrozumienie ich przekazu i są stosowane zarówno wewnątrz budynków, jak i w ich otoczeniu. Stanowią one obowiązkowy element systemów bezpieczeństwa i ochrony przeciwpożarowej w budynkach użyteczności publicznej, szkołach, instytucjach kulturalnych oraz zakładach pracy. Dzięki tym znakom można w sposób maksymalnie czytelny i skuteczny opisać przestrzeń wokół nas. Prawidłowe i czytelne oznakowanie to kluczowy element wpływający na bezpieczeństwo osób przebywających w danym obiekcie lub na danym terenie, a jego poprawne wykonanie jest prawnym obowiązkiem właściciela lub zarządcy budynku.

Znaki ewakuacyjne - rola i znaczenie

Znaki ewakuacyjne są podstawowymi oznaczeniami każdego obiektu, niezbędnymi dla zapewnienia bezpieczeństwa osób przebywających na jego terenie. Intuicyjne piktogramy ewakuacyjne na znakach ułatwiają orientację oraz umożliwiają szybką i sprawną ewakuację w sytuacjach zagrożenia. Wskazują one kierunek drogi ewakuacyjnej (np. w lewo, w prawo i wzdłuż; w górę, na ukos, w lewo lub w prawo; w górę, na wprost, przez drzwi) i bezpiecznie prowadzą do wyjścia oraz do punktów zbiórki. Oznakowanie uwzględnia przeszkody na trasie ewakuacji i zmiany poziomu. Znaki ewakuacyjne odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa ludzi w sytuacjach zagrożenia. Mają kształt prostokątów lub kwadratów.

Znaki ewakuacyjne informują również o konieczności podjęcia określonych działań (np. stłuc, aby uzyskać dostęp; przekręcić w lewo, w prawo, aby otworzyć; pchać po lewej, po prawej stronie, aby otworzyć) oraz wskazują na usytuowanie punktów medycznych i urządzeń ratunkowych (np. torba medyczna, defibrylator, drabina ratunkowa, telefon alarmowy).

Typy znaków ewakuacyjnych

Znaki ewakuacyjne można podzielić na kilka grup, z których każda pełni nieco odmienną rolę:

• Znaki ewakuacyjne podstawowe: to te, z którymi stykamy się najczęściej. Dostarczają ogólnych informacji o tym, gdzie się kierować i w jaki sposób otworzyć przejście, aby wydostać się z budynku podczas ewakuacji.
• Znaki ewakuacyjne dla osób niepełnosprawnych: zapewniają specjalne wskazówki dla osób z ograniczoną mobilnością.
• Znaki ewakuacyjne wskazujące na techniczne środki przeciwpożarowe: nie pokazują kierunku ewakuacji, lecz działania i środki, które należy podjąć (np. lokalizację gaśnicy czy hydrantu).
• Znaki ewakuacyjne uzupełniające: nie są niezbędne do przeprowadzenia ewakuacji, ale dostarczają dodatkowych informacji, np. o przeznaczeniu danego wyjścia. Na tabliczkach znajdują się piktogramy i/lub krótkie komunikaty. Nie są objęte normalizacją, mogą np. wskazywać inne istotne informacje.

Ponadto wyróżnia się ogólne kategorie znaków, które również znajdują zastosowanie w kontekście bezpieczeństwa:

• Znaki nakazu: informują o nakazie wykonania określonej czynności, np. otwarcia drzwi ewakuacyjnych.
• Znaki zakazu: informują o zakazie wykonywania określonej czynności.
• Znaki ostrzegawcze: informują o zagrożeniu, np. "Uwaga! Niebezpieczeństwo pożaru".
• Znaki informacyjne: informują o drodze ewakuacyjnej, wyjściu ewakuacyjnym lub punkcie zbiórki.

Normy i wymagania prawne

Prawidłowe oznakowanie dróg ewakuacyjnych w budynku ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa osób, które się w nim znajdują. W dużej mierze to właśnie od niego zależy sprawne przeprowadzenie całej procedury związanej z ewakuacją w przypadku pojawienia się zagrożenia. Za prawidłowe oznakowanie dróg oraz wyjść ewakuacyjnych odpowiadają zarządcy, właściciele albo użytkownicy budynków. Cała procedura musi być zgodna z przyjętymi przepisami prawa, a szczegóły opisane zostały w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109, poz. 719).

Znaki bezpieczeństwa muszą podawać jasny komunikat dotyczący ewakuacji poprzez swój charakterystyczny wygląd - połączenie koloru, kształtu oraz odpowiedniego symbolu graficznego. Obecnie zalecane jest stosowanie znaków zgodnych z międzynarodową normą PN-EN ISO 7010. W ten sposób można mieć pewność, że oznakowanie będzie w pełni zrozumiałe dla wszystkich użytkowników, nawet jeśli nie znają oni języka danego kraju. Norma PN-EN ISO 7010 pozwala zrozumieć znaki ewakuacyjne przez osoby o różnym stopniu znajomości języka oraz kultury. Poprzednia norma, PN-92/N-01256-02, przestała obowiązywać w 2014 roku, jednak jej odpowiadające znaki nadal mogą być stosowane, choć dobrą praktyką jest stopniowe uzupełnianie dotychczasowego oznakowania nowymi tabliczkami. W przypadku znaków ochrony przeciwpożarowej obowiązuje norma PN-EN ISO 7010. Kluczowe jest, aby oznakowanie w obiekcie było spójne i nie budziło żadnych wątpliwości.

Konsekwencje braku lub nieprawidłowego oznakowania

Brak właściwego oznakowania dróg ewakuacyjnych lub jego nieprawidłowe rozmieszczenie może mieć poważne konsekwencje w sytuacji zagrożenia. Przede wszystkim prowadzi do dezorientacji osób znajdujących się w budynku, które w stresie i pośpiechu mogą mieć trudności z odnalezieniem bezpiecznego wyjścia. To z kolei znacząco opóźnia proces ewakuacji, zwiększając narażenie na niebezpieczne czynniki, takie jak dym, ogień czy wysoka temperatura. Niejasne lub niewidoczne oznaczenia dróg ewakuacyjnych mogą spowodować chaos i panikę, prowadząc do zatorów w wąskich przejściach i zwiększając ryzyko potrąceń lub stratowania. W skrajnych przypadkach, brak czytelnych oznakowań ewakuacyjnych uniemożliwia szybkie opuszczenie strefy zagrożenia, co bezpośrednio przekłada się na zwiększone ryzyko poważnych obrażeń, a nawet utraty życia. Zgodnie z art. 82 § 2 Kodeksu wykroczeń za naruszenie przepisów o ochronie przeciwpożarowej grozi kara aresztu, grzywny lub nagany.

Obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej

Zapewnienie ochrony pożarowej jest jednym z podstawowych obowiązków każdego właściciela i zarządcy budynku, obiektu budowlanego lub terenu. Działania zabezpieczające przed zagrożeniem pożarowym obejmują m.in. właściwe oznaczenie drogi ewakuacyjnej, oznakowanie wyjść ewakuacyjnych itp. W przypadku pożaru lub innej sytuacji awaryjnej kluczowym elementem jest czas - osoby znajdujące się w strefie zagrożenia powinny mieć możliwość szybkiego jej opuszczenia lub przedostania się do bezpiecznej strefy. Równie ważne jest jak najszybsze powiadomienie jednostek ratunkowych. Z tego powodu tak istotne jest umieszczanie w widocznych miejscach tabliczek z wykazami telefonów alarmowych, instrukcji postępowania na wypadek pożaru oraz prawidłowe oznakowanie obiektu znakami bezpieczeństwa.

Właściciele obiektów mają również obowiązek przestrzegania wymagań techniczno-budowlanych, wyposażenia budynków w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnicze, a także przeprowadzania okresowych przeglądów, które są gwarancją sprawnego i niezawodnego funkcjonowania takiego sprzętu w razie potrzeby. Oprócz zapewnienia możliwości ewakuacji konieczne jest odpowiednie przygotowanie budynku do prowadzenia akcji ratowniczej oraz zapoznanie pracowników z przepisami ppoż.

Miejsca usytuowania znaków bezpieczeństwa

Galerie handlowe, budynki wielorodzinne, miejsca pracy, szkoły, urzędy i inne obiekty publiczne powinny być wyposażone w odpowiednie oznakowanie ewakuacyjne i przeciwpożarowe. Zgodnie z § 4. ust. 2 pkt 4) Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010 r. Nr 109, poz. 719) właściciele, zarządcy lub użytkownicy budynków oraz placów składowych i wiat, z wyjątkiem budynków mieszkalnych jednorodzinnych, oznakowują znakami zgodnymi z Polskimi Normami następujące obiekty i miejsca:

• drogi i wyjścia ewakuacyjne, z wyłączeniem budynków mieszkalnych oraz pomieszczeń, w których zgodnie z przepisami techniczno-budowlanymi są wymagane co najmniej dwa wyjścia ewakuacyjne, w sposób zapewniający dostarczenie informacji niezbędnych do ewakuacji;
• miejsca usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic;
• miejsca usytuowania elementów sterujących urządzeniami przeciwpożarowymi;
• miejsca usytuowania nasady umożliwiającej zasilanie instalacji wodociągowej przeciwpożarowej, kurków głównych instalacji gazowej oraz materiałów niebezpiecznych pożarowo;
• pomieszczenia i tereny z materiałami niebezpiecznymi pożarowo;
• drabiny ewakuacyjne, rękawy ratownicze, pojemniki z maskami ucieczkowymi, miejsca zbiórki do ewakuacji, miejsca lokalizacji kluczy do wyjść ewakuacyjnych;
• dźwigi dla straży pożarnej;
• przeciwpożarowe zbiorniki wodne, zbiorniki technologiczne stanowiące uzupełniające źródło wody do celów przeciwpożarowych, punkty poboru wody, stanowiska czerpania wody;
• drzwi przeciwpożarowe;
• drogi pożarowe;
• miejsca zaklasyfikowane jako strefy zagrożenia wybuchem.

Zasady skutecznej ewakuacji

Ewakuacja jest zorganizowanym przemieszczeniem ludzi z miejsca, w którym występuje zagrożenie, na teren bezpieczny. Z ewakuacją z budynku najczęściej stykamy się w przypadku zagrożenia pożarem lub atakiem bombowym. O ewakuacji na szerszą skalę można mówić, gdy występuje zagrożenie powodzią lub wojną. Niezależnie od rozmiaru zagrożenia najważniejsza jest zasada: w pierwszej kolejności ratujemy zagrożone ludzkie życie, wszelkie dobra materialne są znacznie mniej istotne.

Podczas ewakuacji kluczową rolę odgrywa opanowanie i spokój. Warto poruszać się szybko, ale nie biegać ani wyprzedzać innych - takie postępowanie znacznie utrudni bezpieczne opuszczenie budynku. Aby nie powstał niepotrzebny chaos, należy bezwzględnie podporządkować się osobie kierującej ewakuacją, jeśli taka została wyznaczona. Rzeczą oczywistą jest, że ewakuację rozpoczyna się od miejsc, w których powstało zagrożenie.

Podstawowe zasady postępowania podczas ewakuacji

Przeprowadzając ewakuację, należy pamiętać o podstawowych zasadach, które pomogą zapewnić bezpieczeństwo i sprawne opuszczenie budynku:

• jako pierwsze ewakuować (najbliższą drogą ewakuacyjną i do najbliższego wyjścia ewakuacyjnego) osoby z miejsca, w którym powstało zagrożenie;
• następnie dzieci, osoby starsze i niepełnosprawne, wymagające pomocy osób trzecich przy poruszaniu się;
• jeśli to możliwe, warto zabrać ze sobą niezbędne rzeczy (torebki, dokumenty, portfele, odzież wierzchnią w okresie zimowym);
• zamknąć okna i drzwi, pamiętając przy tym, by drzwi nie zostały zamknięte na klucz;
• w przypadku zadymienia poruszać się w pozycji pochylonej (jak najniżej podłogi), zasłaniając usta i nos mokrą chusteczką lub kawałkami ubrania;
• korzystać z najbliższej drogi i najbliższego wyjścia ewakuacyjnego; w przypadku odcięcia drogi ewakuacyjnej, zebrać się w pomieszczeniu najbardziej oddalonym od miejsca, gdzie powstało zagrożenie i stamtąd wezwać pomoc oraz oczekiwać na przybycie odpowiednich służb;
• wyznaczyć osoby odpowiedzialne za zabezpieczenie wejścia i wyjścia danego budynku tak, by osoby niepowołane nie dostały się do wewnątrz, a przybyłe na miejsce służby ratunkowe zostały poinformowane o źródle pożaru i jego miejscu.

Pojęcia stosowane w przepisach ochrony przeciwpożarowej

Niezależnie od zachowania wszelakiego rodzaju środków ostrożności i dbałości o bezpieczeństwo, pożary stanowią najczęstsze zagrożenie dla ludzi przebywających w danym momencie w konkretnym budynku. Dlatego niezwykle istotne są podstawowe pojęcia związane z przepisami ochrony przeciwpożarowej:

• droga ewakuacyjna - cały odcinek drogi poziomej i pionowej do przebycia z dowolnego punktu budynku do wyjścia końcowego na przestrzeń otwartą lub do innej strefy pożarowej;
• strefa pożarowa - przestrzeń w budynku wydzielona w taki sposób, aby w określonym czasie pożar nie przeniósł się na zewnątrz lub do wewnątrz wydzielonej przestrzeni;
• droga pożarowa - droga o określonych parametrach, umożliwiająca dojazd do określonych obiektów jednostkom ochrony przeciwpożarowej. Droga pożarowa powinna umożliwiać dojazd jednostek ochrony przeciwpożarowej do pożaru o każdej porze roku bez jakichkolwiek przeszkód;
• pomieszczenie zagrożone wybuchem - pomieszczenie, w którym może wytworzyć się mieszanina wybuchowa powstała z wydzielającej się takiej ilości palnych gazów, par, mgieł lub pyłów, której wybuch mógłby spowodować przyrost ciśnienia w tym pomieszczeniu;
• system oświetlenia i oznakowania dróg ewakuacyjnych - połączenie oświetlenia ewakuacyjnego i znaków ewakuacyjnych umożliwiające szybką i bezpieczną ewakuację ludzi z miejsca zagrożenia;
• znak bezpieczeństwa - znak przekazujący ogólną informację dotyczącą bezpieczeństwa, uzyskaną przez kombinację barwy i kształtu znaku oraz dzięki szczegółowej informacji dotyczącej bezpieczeństwa przez dodanie symbolu graficznego lub tekstu;
• znak ewakuacyjny - znak bezpieczeństwa zapewniający wizualną informację o przebiegu wyznaczonej drogi ewakuacyjnej zarówno przy świetle dziennym, świetle sztucznym, jak również przy braku oświetlenia (po nagłym usunięciu źródła światła);
• barwa fotoluminescencyjna - barwa materiału zawierającego pigment posiadający zdolność emisji światła w zakresie widzialnym po usunięciu źródła wzbudzającego;
• oświetlenie awaryjne - oświetlenie przeznaczone do stosowania podczas awarii zasilania urządzeń do oświetlenia podstawowego;
• awaryjne oświetlenie ewakuacyjne - część oświetlenia awaryjnego zapewniająca bezpieczne opuszczenie miejsca przebywania lub umożliwiająca uprzednie podjęcie próby zakończenia potencjalnie niebezpiecznego procesu;
• oświetlenie drogi ewakuacyjnej - część awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego umożliwiająca skuteczne rozpoznanie i bezpieczne użytkowanie środków ewakuacji przez osoby opuszczające miejsce przebywania.

Wymagania dotyczące rozmieszczania i rodzajów oznakowania

Zasady rozmieszczania znaków na drogach ewakuacyjnych

System oświetlenia i oznakowania dróg ewakuacyjnych powinien być dobrany indywidualnie. Wszystko zależy od kilku znaczących czynników, między innymi od obiektu, w jakim przebiega droga ewakuacyjna, stopnia niebezpieczeństwa, liczby potencjalnych osób przebywających w danym obiekcie, rodzaju obiektu i innych warunków środowiskowych.

Podstawową zasadą rozmieszczenia znaków ewakuacyjnych na drodze ewakuacyjnej jest to, że z każdego miejsca, w którym może pojawić się wątpliwość co do kierunku ewakuacji, powinien być widoczny znak ewakuacyjny. Należy dążyć do umieszczania znaków ewakuacyjnych możliwie blisko źródeł światła w celu zapewnienia ich dostatecznej luminacji. Znaki ewakuacyjne muszą być rozmieszczone w taki sposób, aby nie było wątpliwości, w którym kierunku należy się udać, aby bezpiecznie opuścić budynek, oraz aby nie wprowadzać chaosu informacyjnego. Widoczny na znakach przekaz musi być jasny i nie budzić wątpliwości.

Wymiary i widoczność znaków

Wymiary znaków ewakuacyjnych zależą od odległości obserwacji. W szczególnych przypadkach, gdy widoczność znaku ewakuacyjnego jest zmniejszona, na przykład z odległego miejsca w hali lub długiego korytarza, konieczne jest rozmieszczenie znaków na specjalnych wysięgnikach. Te wysięgniki zmieniają kąt widzenia znaku, ustawiając go prostopadle do ściany. Dostępne są wysięgniki typu "L" z dwustronnym znakiem prostopadle do ściany lub wysięgniki typu "V" z dwustronnym znakiem pod kątem 60 stopni do ściany.

Widoczność znaku jest kluczowa dla prawidłowego planowania ewakuacji. Szczegółowe zasady rozmieszczenia znaków wynikające z zaleceń technicznych, opierających się na przepisach, nie zawsze uwzględniają skrajne przypadki występujące w obiektach. Przykładem może być sytuacja, gdy mamy do czynienia z długim korytarzem (np. w hotelu), gdzie znak przymocowany bezpośrednio do ściany będzie widoczny, ale niekoniecznie czytelny dla osób szukających drogi ewakuacyjnej, co może z kolei spowodować nieskuteczność planu ewakuacyjnego. Innym przykładem może być hala produkcyjna lub widowiskowa, gdzie znaki będą widoczne z centrum hali, ale gorzej widoczne dla osób znajdujących się przy ścianie. W obydwu przypadkach należy rozważyć dobór wielkości znaku oraz jego wysokość. Znaki tego typu powinny być umieszczane na ścianach na wysokości około 150 cm od podłogi, odpowiadającej średniej wysokości normalnej linii środkowej widzenia, lub nad drogą ewakuacyjną na odpowiedniej wysokości. Należy regularnie kontrolować stan znaków ewakuacyjnych, a szczególnie czas widoczności w ciemności. Znaki ewakuacyjne są często wykonane z materiałów fluorescencyjnych, aby były widoczne nawet w przypadku braku oświetlenia.

Rodzaje oznakowania ewakuacyjnego

W zależności od rodzaju pomieszczeń oraz sposobu oświetlenia, drogi ewakuacyjne można oznaczać:

1. znakami ewakuacyjnymi fotoluminescencyjnymi;
2. znakami ewakuacyjnymi podświetlanymi;
3. znakami ewakuacyjnymi fotoluminescencyjnymi i znakami ewakuacyjnymi podświetlanymi.

Istotne jest to, że znaki ewakuacyjne fotoluminescencyjne powinny być stosowane tam, gdzie funkcjonuje oświetlenie dzienne lub elektryczne podstawowe, oświetlające te znaki w czasie wystarczającym do dostarczenia materiałom fotoluminescencyjnym niezbędnej energii. Natomiast znaki ewakuacyjne podświetlane powinny być stosowane tam, gdzie pomieszczenia lub drogi ewakuacyjne nie są oświetlone światłem dziennym lub sztucznym przez długie okresy i materiały fotoluminescencyjne nie mogą się naładować, a mianowicie:

• w teatrach, kinach, gdzie drogi ewakuacyjne nie mogą być okresowo oświetlone podczas przedstawień;
• tam, gdzie drogi ewakuacyjne nie mogą być okresowo oświetlane z braku instalacji elektrycznej;
• tam, gdzie drogi ewakuacyjne lub ich części nie są oświetlane przez długie okresy.

Dodatkowe oznakowanie dróg ewakuacyjnych

Na drodze ewakuacyjnej, oprócz oznakowania znakami ewakuacyjnymi, można stosować dodatkowe oznakowanie w postaci taśm fotoluminescencyjnych, taśm fotoluminescencyjnych z nadrukowanymi ukośnie czarnymi pasami lub innych elementów wykonanych z materiałów fotoluminescencyjnych. Służy to następującym celom:

• ułatwia identyfikację drzwi w pomieszczeniach i na drogach ewakuacyjnych;
• dostarcza wyraźną i jednoznaczną informację o kierunku ewakuacji - w postaci oznakowania linią ciągłą drogi tam, gdzie mogą pojawiać się wątpliwości dotyczące kierunku;
• pozwala na specjalne oznaczenie zarysów schodów i wszelkich innych zmian poziomu podłogi;
• oznacza specyficzne przeszkody na drodze, takie jak niebezpieczne zwężenia, obniżenia, słupy i krawędzie.

tags: #oznaczenia #hydrant #gasnica #droga #ewakuacyjna #wyjscie