Służba w Państwowej Straży Pożarnej (PSP) jest jedną z najbardziej szanowanych profesji, a proces naboru i funkcjonowania strażaków jest ściśle uregulowany prawnie. Aby zostać strażakiem, kandydaci muszą przejść szereg testów i spełnić wiele warunków. W dzisiejszych czasach, wraz z rozwojem technologii, strażacy mają również dostęp do zaawansowanych narzędzi cyfrowych i systemów informacyjnych, które wspierają ich w codziennej pracy i zarządzaniu danymi.
Droga do Służby w Państwowej Straży Pożarnej
Proces Rekrutacji i Wymagania
Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 roku o Państwowej Straży Pożarnej, przyjęcie kandydata do służby poprzedza postępowanie kwalifikacyjne. Postępowanie to zarządza i prowadzi kierownik jednostki organizacyjnej Państwowej Straży Pożarnej. Szczegółowe zasady dotyczące naboru do służby w PSP określa rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 marca 2018 roku w sprawie postępowania kwalifikacyjnego o przyjęcie do służby w Państwowej Straży Pożarnej.
W strukturach Państwowej Straży Pożarnej mogą być również zatrudniani pracownicy cywilni. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, dyrektor generalny urzędu organizuje nabór kandydatów do korpusu służby cywilnej. Odbywa się to poprzez umieszczenie ogłoszenia o naborze w miejscu powszechnie dostępnym w siedzibie urzędu oraz poprzez opublikowanie go w Biuletynie Informacji Publicznej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz w Biuletynie Informacji Publicznej urzędu. W związku z powyższym, osoby zainteresowane powinny śledzić oba biuletyny.
Ścieżki Kształcenia i Naboru
Istnieją trzy główne drogi, aby wstąpić w struktury Państwowej Straży Pożarnej:
- Dostanie się na studia I stopnia - Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa i Ochrony Ludności Szkoły Głównej Służby Pożarniczej (SGSP) w Warszawie. Są to studia dla strażaków w służbie kandydackiej, po których uzyskuje się tytuł inżyniera pożarnictwa oraz które kończą się promocją oficerską, nadając absolwentom stopień młodszego kapitana.
- Wybór jednej z trzech Szkół Aspirantów, tj. Szkoły Aspirantów Państwowej Straży Pożarnej w Poznaniu, Krakowie lub Centralnej Szkoły Państwowej Straży Pożarnej w Częstochowie. Po tych szkołach uzyskuje się tytuł technika pożarnictwa oraz stopień młodszego aspiranta.
- Nabór do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) w wybranej komendzie.
Proces rekrutacyjny na studia i do Szkół Aspirantów wygląda podobnie. Po złożeniu stosownych dokumentów w wyznaczonym terminie, kandydat oczekuje na ich rozpatrzenie. Po wstępnym zakwalifikowaniu wyznaczany jest termin testów sprawnościowych, a następnie sprawdzian z pływania. W przypadku Szkół Aspirantów dodatkowym elementem jest test akrofobii, sprawdzający, czy kandydat nie ma lęku wysokości. Równocześnie należy kontrolować datę dosłania wyników maturalnych. Osoby z największą sumą punktów na maturze oraz po pozytywnym ukończeniu testów sprawnościowych i testu z pływania (lub testu akrofobii), zostają skierowane na badanie lekarskie jako pierwsze.
W przypadku naboru do Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej, każda jednostka może stworzyć swój własny regulamin rekrutacji, który jednak będzie składał się z tych samych elementów: złożenia odpowiedniej dokumentacji, egzaminów sprawnościowych, sprawdzianu z pływania, testu akrofobii oraz komisji lekarskiej. Dochodzi tu również rozmowa kwalifikacyjna, gdzie odpowiedni ubiór i przygotowanie są bardzo istotne. Informacji na temat rekrutacji i jej przebiegu należy szukać na stronach wybranych Komend Państwowej Straży Pożarnej. Proces kwalifikacyjny jest trudny i wymagający, sprawdzane są wyniki w nauce, kondycja fizyczna oraz warunki zdrowotne.
W kontekście naboru do służby w PSP, ustawodawca zamierzył wykorzystanie potencjału posiadanych uprawnień i umiejętności przez strażaków Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Odbycie przez strażaka OSP wszystkich wymienionych w art. 11 ust. 4 Ustawy o OSP szkoleń jest równorzędne z ukończeniem szkolenia w zawodzie strażaka. Oznacza to, że strażak OSP posiadający stosowne dokumenty potwierdzające ukończenie poszczególnych szkoleń nie będzie kierowany na szkolenia podstawowe w zawodzie strażak. Szczegółowe rozwiązania związane z wejściem w życie ustawy o OSP są obecnie procedowane i nie wyklucza się także zmian w zasadach naboru do służby w PSP wynikających z tego artykułu. Dokumenty normujące organizację i realizację szkoleń strażaków OSP podlegają nowelizacji związanej z wejściem w życie Ustawy o OSP, dostosowując ich zawartość do zapisów ustawy. W Komendzie Głównej PSP trwają stosowne prace, których zakończenie planuje się w trybie działań priorytetowych, z naciskiem na jakość przygotowywanych rozwiązań. Według dotychczasowych dokumentów, należy dokończyć tylko szkolenia już rozpoczęte przed wejściem w życie Ustawy o OSP, natomiast nowe szkolenia należy realizować zgodnie z zapisami Ustawy o OSP, czyli zgodnie z programami zatwierdzonymi przez MSWiA. Do czasu wprowadzenia nowych rozwiązań nie należy rozpoczynać nowych szkoleń dla strażaków OSP. Za przygotowanie stosownych materiałów szkoleniowych, w tym prezentacji i konspektów, odpowiedzialny jest organizator szkolenia oraz bezpośredni prowadzący zajęcia. Na stronie internetowej KG PSP funkcjonuje Baza Wiedzy, gdzie zamieszczane są materiały i pomoce dydaktyczne do wykorzystania w ramach działalności służbowej i szkoleniowej.
Wymogi Dokumentacyjne
Aby rozpocząć służbę w PSP, będziesz potrzebować odpowiednich dokumentów, w tym życiorysu. W przeciwieństwie do klasycznego CV, życiorys do straży pożarnej ma specyficzną formę. Należy zwrócić uwagę na poprawność podanych danych osobowych, a także na przejrzystość i czytelność całego dokumentu. Informacje powinny być dostosowane do stanowiska, o jakie się ubiega, i napisane zwięźle. Życiorys powinien zawierać w lewym górnym rogu dane osobowe i kontaktowe, informację o posiadaniu obywatelstwa polskiego, datę urodzenia i miejsce zamieszkania. Na środku dokumentu umieszcza się nagłówek, np. "ŻYCIORYS". Treść dokumentu rozpoczyna się od podania daty i miejsca urodzenia. Następnie opisuje się, czym zawodowo zajmują się rodzice kandydata oraz przedstawia krótką ścieżkę edukacji. Można również krótko napisać o swoich zainteresowaniach i pasjach, zwłaszcza jeśli są związane z pracą strażaka. Klasyczne CV do straży pożarnej pisze się jedynie w sytuacji, gdy ubiega się o posadę w służbie cywilnej.
Prawne Aspekty Działalności Ochotniczych Straży Pożarnych i Współpraca z PSP
Świadczenia i Ekwiwalenty dla Strażaków OSP
Strażak OSP, który był dysponowany do działań ratowniczych lub akcji, otrzymuje ekwiwalent zgodnie z art. 15 ustawy o OSP. Ekwiwalent nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki i powinien być naliczany do powrotu do macierzystej jednostki. Zabezpieczenie obszaru chronionego jest również wyjazdem zgodnym z dyspozycją PSP i stanowi element organizacji akcji ratowniczej zgodnie z art. 7 ust. 1 Ustawy, o której mowa w art. 39 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Umowa (art. 7) powinna doregulować lub rozszerzać zakres tych kwestii.
Zgodnie z art. 51 ust. 1 Ustawy o OSP, osobie, która złoży wniosek o świadczenie w terminie 9 miesięcy od wejścia w życie ustawy, przyznaje się prawo do świadczenia od miesiąca jej wejścia w życie. Osoby, które złożą wniosek po upływie tych 9 miesięcy, będą miały przyznane świadczenie ratownicze od miesiąca złożenia wniosku, zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Organ przyznający świadczenie to art. 17 ust. Ustawy. W przypadku niekompletnego wniosku o przyznanie świadczenia ratowniczego, organ przyznający pozostawia go bez rozpoznania (art. 17 ust. 3 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych). Gdy z wniosku wynika brak przesłanek do przyznania świadczenia, wydawana jest decyzja odmowna z możliwością odwołania (art. 17 ust. Ustawy).
Systemy informatyczne przed zatwierdzeniem wniosku wskazują ewentualne błędy, korzystając z istniejącego "słownika" w celu uniknięcia zróżnicowania wpisów. Dokonywana jest również weryfikacja numeru PESEL, NIP, IBAN (numer konta bankowego) oraz REGON pod kątem zgodności z "sumą kontrolną". Pod kątem numeru PESEL dodatkowo dokonywana jest weryfikacja, czy dana osoba nie złożyła wniosku w kilku miejscach. Komenda Główna PSP wraz z wykonawcą podjęła działania, aby uruchomić możliwość generowania decyzji (pozytywnej lub negatywnej) już w pierwszym etapie wdrożenia Systemu Świadczenia Ratowniczego.
PSP nie weryfikuje oświadczeń świadków, zgodnie z art. 50 ustawy. W przypadku prowadzenia przez PSP ewidencji w latach 2012 do dzisiaj, przewidziano możliwość potwierdzania (art. 50 ust.). Art. 50 ust. 6 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych stanowi, że oświadczenie, o którym mowa w ust. Nie ma wydawania decyzji w tej kwestii (art. 17 ust.). Gmina i świadkowie potwierdzają członkostwo druha w przypadku, gdy jednostki OSP nie istnieją od 20 lat, a członkowie złożą wniosek o świadczenia.
Ewidencja sił i środków OSP, zgodnie z art. 5.1, ma wyglądać we współpracy z wójtem i starostą. Prowadzenie ewidencji udziału w działaniach, o której mowa w art. 16 ust. jest obecnie obowiązkowe, a nowy system SWD PSP uwzględnia taką ewidencję. Wcześniej nie było to obowiązkowe.
Organizacja Działań i Współpraca Gmin z OSP
Zgodnie z art. 7. ust. 2. Ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych, gmina jest obowiązana do zawarcia umowy, gdy na jej terenie nie ma jednostki ochrony przeciwpożarowej. W zadaniach OSP uwzględniono zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej. Możliwy jest wyjazd jednostki OSP na zabezpieczanie obszaru chronionego właściwej jednostki ratowniczo-gaśniczej w sytuacji, kiedy obszar chroniony danej JRG wykracza poza granice powiatu, z uwzględnieniem zapisów Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 lipca 1998 r. w sprawie terenu działania jednostek ochrony przeciwpożarowej.
W przypadku, gdy gmina bez OSP podpisuje porozumienie z gminą sąsiednią, która ma OSP (par. 7), uzgodnienie tego porozumienia ustala właściwy Komendant Powiatowy/Miejski PSP, który powinien współpracować z właściwym wójtem. Komendy powiatowe i wojewódzkie PSP mają możliwość bieżącej modyfikacji planu sieci Jednostek Ochrony Przeciwpożarowej (JOP) według potrzeb.
Szkolenia i Rozwój OSP wspierany przez PSP
Wymóg ukończenia przez strażaka OSP uprawnionego do udziału w działaniach ratowniczych szkolenia został uregulowany w art. 8 pkt 4 Ustawy o OSP. Na chwilę obecną przewiduje się, że szkolenia z zakresu BHP będą realizowane przez PSP. Materiały szkoleniowe, w tym prezentacje i konspekty, są przygotowywane przez organizatora szkolenia i prowadzących zajęcia.
Cyfrowe Narzędzia i Systemy dla Strażaków
Dostęp do Informacji i Zarządzanie Danymi
Współczesny strażak Państwowej Straży Pożarnej korzysta z zaawansowanych narzędzi cyfrowych. Panel informacyjny strażaka to miejsce, w którym każdy strażak może zapoznać się ze swoimi statystykami i informacjami gromadzonymi o nim w systemie. Dzięki temu panelowi strażacy z jednostki mogą na bieżąco śledzić swoje statystyki, a także weryfikować dane. Dostęp do panelu jest uzależniony od ustawionej roli w jednostce. Pierwsze uruchomienie panelu przez strażaka wymaga krótkiej konfiguracji. System Strażak Online zapewnia kompleksową i uporządkowaną ewidencję danych.
Nowy system SWD PSP (System Wspomagania Decyzji Państwowej Straży Pożarnej) uwzględnia ewidencję udziału w działaniach, a Ustawa o OSP wprowadza obowiązek jej prowadzenia, co do tej pory nie było obowiązkowe.
Perspektywy i Rozwój Systemów
W Komendzie Głównej PSP trwają prace nad aktualizacją „Ramowych wytycznych Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej do opracowania zasad dysponowania sił jednostek ochrony przeciwpożarowej oraz zasad doraźnego zabezpieczenia operacyjnego terenu powiatu po zadysponowaniu zasobów ratowniczych”. Planowane jest skierowanie projektu dokumentu do opiniowania do Komend Wojewódzkich PSP, co umożliwi zgłaszanie propozycji zmian.
Na dzień 18.01.2022 r. trwają konsultacje dotyczące art. 42 ust. 1 pkt b Ustawy.